«1С:Предприятие 8.3» — есепке арналған жеке бағдарлама емес, 1С:Бухгалтерия, 1С:Управление торговлей, 1С:Зарплата и управление персоналом және басқа шешімдер жұмыс істейтін технологиялық платформа. Бағдарлама деректерді қалай сақтайтыны, онда неше адам жұмыс істей алатыны, оған қалай қосылатыны және қандай лицензиялар қажет екені платформаға байланысты. Барлығын ретімен қарастырайық.
Платформа мен конфигурация: айырмашылығы неде
1С-тің кез келген бағдарламасы үш қабаттан тұрады:
- «1С:Предприятие 8» платформасы — орындалатын бөлік. Ол бағдарламаны іске қосады, деректер базасымен жұмыс істейді, интерфейске, клиенттік қолданбаларға, серверге, лицензиялауға және бағдарламашылар өзгеріс енгізетін «Конфигуратор» режиміне жауап береді.
- Конфигурация — қолданбалы шешім: анықтамалықтар, құжаттар, тіркелімдер, есептер және есеп ережелері. Қазақстанға арналған типтік конфигурацияларды («Бухгалтерия для Казахстана», «Управление торговлей для Казахстана» және басқалар) «1С» фирмасы шығарады, салалық шешімдер солардың негізінде жасалады, ал қажет болса, конфигурацияны нақты компанияға қарай пысықтайды.
- Ақпараттық база — Сіздің деректеріңіз және олар жүргізілетін ережелерді қамтитын конфигурация. Бір платформада түрлі конфигурациясы бар бірнеше база ұстауға болады.
Конфигурацияны екі тәсілмен өзгертуге болады: тікелей Конфигураторда немесе кеңейтулер арқылы — типтік конфигурацияның өзін өзгертпей, оған қосылатын жеке модульдер арқылы. Кеңейтулерді жаңарту кезінде сақтап қалу оңайырақ, сондықтан қазір пысықтауларды көбіне солар арқылы жасайды. Базовая нұсқаларда конфигурацияны өзгертуге қолдау көрсетілмейді.
Платформа мен конфигурация бөлек жаңартылады: платформада 8.3.xx.xxxx түріндегі релиздер, конфигурацияда өз релиздері бар (мысалы, «Бухгалтерия для Казахстана» 3.0.45). Платформаны әдетте бөлек сатып алмайды: ол кез келген қолданбалы шешімнің негізгі жеткізіліміне бірінші жұмыс орнына арналған лицензиямен бірге кіреді. Ең танымал шешім туралы — «1С:Бухгалтерия для Казахстана» мақаласында, міндетке қарай бағдарлама таңдау туралы — «Қазақстандағы 1С» мақаласында.
Файлдық және клиент-серверлік режимдер
Платформа базамен екі тәсілмен жұмыс істей алады. Конфигурация бұл ретте біреу — тек деректердің қайда және қалай сақталатыны өзгереді.
Файлдық режим
База — компьютердегі немесе ортақ желілік қалтадағы 1Cv8.1CD файлы. Платформа онымен тікелей жұмыс істейді, бөлек 1С серверінің қажеті жоқ. Режимді орнату оңай, ол бір пайдаланушыға немесе шағын командаға лайық. Бір мезгілдегі пайдаланушылар саны мен деректер көлемі өскен сайын күтулер мен бұғаттаулар пайда болады, ал желілік қалтадағы база желідегі іркілістерге сезімтал.
Клиент-серверлік режим
Деректер деректер қорын басқару жүйесінде (ДҚБЖ) — Microsoft SQL Server, PostgreSQL және басқаларында — сақталады, ал олармен «1С:Предприятие» серверлерінің кластері жұмыс істейді. Пайдаланушылар файлға емес, 1С серверіне қосылады. Бұл пайдаланушылар саны көп және базалары үлкен компанияларға арналған нұсқа: өнімділік пен сенімділік жоғары, резервтік көшірме жасау мен қызмет көрсету ДҚБЖ құралдарымен орындалады. Бұл режим үшін 1С серверіне лицензия қажет.
| Файлдық | Клиент-серверлік | |
|---|---|---|
| Деректер қайда сақталады | қалтадағы база файлы | сервердегі ДҚБЖ |
| Не қажет | тек платформа | 1С сервері, ДҚБЖ, серверге лицензия |
| Кімге лайық | бір пайдаланушы, шағын команда | көп пайдаланушы, үлкен базалар, интеграциялар |
| Әкімшілендіру | ең аз | маман қажет |
Файлдық режимнен серверлік режимге деректерді жоғалтпай өтуге болады: базаны файлға (.dt) жүктеп шығарып, серверге жүктейді. Өз жабдығыңызды сатып алу міндетті емес — 1С серверін жалға алуға болады.
Клиенттер: пайдаланушылар базаға қалай қосылады
- Қалың клиент — пайдаланушының компьютерінде көптеген операцияны орындайтын толық функционалды қолданба. Кәдімгі формалардағы ескі конфигурациялар үшін және Конфигураторды іске қосу үшін қажет. Компьютерге және байланыс арнасына талабы жоғарырақ.
- Жұқа клиент — басқарылатын формалардағы заманауи конфигурациялар, соның ішінде «Бухгалтерия для Казахстана» 3.0 үшін негізгі нұсқа. Жеңіл, жергілікті желіде, ал интернет арқылы — веб-сервер арқылы HTTP хаттамасымен жұмыс істейді.
- Веб-клиент — платформаны орнатпай, браузерде жұмыс істеу. Ол үшін базаны веб-серверде (IIS немесе Apache) жариялайды.
- Мобильді клиент және мобильді платформа — Android және iOS смартфондары мен планшеттеріне арналған. Мобильді клиент жарияланған базаға қосылады, ал мобильді платформада байланыссыз жұмыс істеп, негізгі базамен синхрондала алатын жеке мобильді қолданбалар жасайды.
Заманауи конфигурациялар басқарылатын формаларға құрылған және «Такси» интерфейсін пайдаланады, сондықтан жұқа клиентте де, браузерде де бірдей жұмыс істейді.
Лицензиялар: не және қанша сатып алу керек
Әр жұмыс орнына лицензия қажет. Бағдарламаның негізгі жеткізілімі бір жұмыс орнын береді (5 пайдаланушыға арналған жиынтық — бесеуін), қалғаны қосымша сатып алынады:
- «1С:Предприятие 8 ПРОФ» клиенттік лицензиялары — 1, 5, 10, 20, 50 немесе 100 жұмыс орнына. Жергілікті желідегі кез келген конфигурацияға қол жеткізу құқығын береді: бір лицензия Бухгалтерияға да, Управление торговлейге де жарайды. 2011 жылдан бастап бағдарламалық лицензиялар шығарылады, USB-кілттегі нұсқалары да бар.
- «1С:Предприятие 8.3 ПРОФ» серверге лицензиясы (x86-64, Windows және Linux) — клиент-серверлік режим үшін қажет. Бір сервер-компьютерге таралады, ондағы базалар саны шектелмейді.
- «Сервер МИНИ» — шағын ұйымдар мен филиалдарға арналған серверлік лицензия: «1С:Предприятие» режимінде 5 сеансқа дейін және Конфигуратордың 1 сеансы, әр сеансқа клиенттік лицензия қажет, кластерде бір жұмыс серверінен артық болмайды.
Маңызды ережелер:
- лицензиялар негізгі жеткізіліммен бір жергілікті желі шегінде жұмыс істейді;
- бағдарламалық лицензия компьютер сипаттамаларына байланған: жинақтауыштар айтарлықтай ауыстырылғаннан кейін оны резервтік пин-кодпен қайта белсендіреді, қосымша пин-кодтар серіктес арқылы беріледі;
- USB-кілттегі лицензия компьютер сипаттамаларына байланбаған;
- Базовая нұсқалар бір пайдаланушыға арналған, оларға клиенттік лицензиялар қосылмайды.
| Жағдай | Не қажет |
|---|---|
| Бір бухгалтер, бір ұйым | Базовая нұсқа немесе ПРОФ негізгі жеткізілімі |
| Файлдық базада бірнеше адам | ПРОФ негізгі жеткізілімі + клиенттік лицензиялар немесе 5 пайдаланушыға арналған жиынтық |
| Клиент-серверлік режимде 5 пайдаланушыға дейін | негізгі жеткізілім + клиенттік лицензиялар + «Сервер МИНИ» |
| Пайдаланушылар көбірек, серверде бірнеше база | негізгі жеткізілім + клиенттік лицензиялар + ПРОФ серверге лицензиясы |
Барлық нұсқа — «Лицензиялар» бөлімінде. Сызба стандартты болмаса (веб-клиент, қашықтан қол жеткізу, филиалдар), бізге жазыңыз — лицензияларды Сіздің жағдайыңызға қарай есептеп береміз.
Платформа нұсқалары: 8.3 және 8.5
8.3 нұсқасы көп жыл бойы негізгі болды: онда файлдық және клиент-серверлік режимдер, қалың, жұқа және веб-клиент, мобильді платформа, «Такси» интерфейсі және басқарылатын формалар бар. 8.3 ішінде релиздер 8.3.27-ге дейін шықты.
2025 жылғы желтоқсанның соңында платформаның 8.5.1 финалдық нұсқасы шықты. Білу маңызды:
- ол 8.3.27-нің барлық мүмкіндігін және жаңа интерфейсті қамтиды; жаңа интерфейстің өзі 8.5.1 құрамында әзірге бета-нұсқа мәртебесінде;
- 8.3-тен өткенде базаларды конвертациялаудың қажеті жоқ, кері үйлесімділік қамтамасыз етілген — конфигурациялар әдеттегі «Такси» интерфейсінде жұмыс істейді;
- 8.3.28 үшін жоспарланған даму 8.5.2-ге көшірілді;
- ПРОФ нұсқаларының пайдаланушыларына жаңа платформаны алу үшін қолданыстағы 1С:ИТС шарты қажет.
8.5-ке Сіздің Қазақстанға арналған конфигурацияңыз оны ресми қолдағанда өткен жөн. Платформаның ең төменгі және ұсынылатын нұсқасы конфигурацияның әр релизінің сипаттамасында көрсетіледі: мысалы, «Бухгалтерия для Казахстана» 3.0.45 үшін ең төменгісі — 8.3.18.1208.
8.2, 8.1 және 7.7 нұсқалары ескірген. «1С:Предприятие 7.7» — жеке буын: одан базаны жаңартпайды, деректерді жаңа бағдарламаға көшіреді.
Платформа мен конфигурация нұсқасын қалай білуге болады
- Бағдарламаны ашып, терезенің сол жақ жоғарғы бұрышындағы басты мәзір батырмасын басыңыз.
- «Справка» → «О программе» тармағын таңдаңыз.
- Терезеде платформа нұсқасы (8.3.xx.xxxx), конфигурацияның атауы мен нұсқасы, сондай-ақ базаға қосылу жолы көрсетіледі:
File=…— файлдық режим,Srvr=…— клиент-серверлік режим.
Тізімнен базаны таңдағанда қосылу жолын іске қосу терезесінің төменгі жағынан да көруге болады. Компьютерге орнатылған платформа нұсқалары C:\Program Files\1cv8\8.3.xx.xxxx түріндегі жеке қалталарда жатады.
Платформаны қашан жаңарту керек
- Конфигурацияның жаңа релизі талап еткенде. Бұл — ең жиі себеп: конфигурацияны жаңартпас бұрын релиз сипаттамасынан платформаның ең төменгі нұсқасын қараңыз.
- Конфигурация жаңа нұсқаны қолдамай тұрып жаңартпаңыз. Бұл әсіресе 8.5-ке өтуге қатысты.
- Серверде де, пайдаланушыларда да бір мезгілде. Клиент-серверлік режимде клиент пен сервер нұсқалары сәйкес келуі тиіс.
- Сақтық шараларымен: базаның резервтік көшірмесі, көшірмеде тексеру, сыртқы өңдеулер мен интеграцияларды — мысалы, Kaspi.kz немесе маркетплейстермен интеграцияны — тексеру.
Бір компьютерде платформаның бірнеше нұсқасын ұстауға болады, сондықтан ескісін тек тексергеннен кейін жояды. Бұған уақыт жұмсағыңыз келмесе, 1С жаңартуға тапсырыс беріңіз — платформа мен конфигурацияны бірге жаңартамыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Не сатып алу керек: «1С:Предприятие 8.3» ме, әлде «1С:Бухгалтерия» ма?
Қолданбалы шешімді — мысалы, 1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана. Платформа оның негізгі жеткізіліміне кіреді.
1С-те Windows-тан басқа жүйеде жұмыс істеуге бола ма?
1С сервері Windows және Linux жүйелерінде жұмыс істейді. Пайдаланушылар браузердегі веб-клиент арқылы, ал смартфоннан немесе планшеттен мобильді клиент арқылы жұмыс істей алады. Сіздің техникаңызға қандай нұсқа сай келетінін айтып береміз.
Веб-клиент арқылы жұмыс істеу үшін лицензия қажет пе?
Иә, веб-клиент пайдаланушылары да клиенттік лицензияларды пайдаланады. Орындарды қалай есептеу керектігі қосылу сызбасына байланысты — есептеуге көмектесеміз.
8.5-ке дәл қазір өту керек пе?
Жоқ. Конфигурацияңыз 8.5-ті ресми қолдағанда өтіңіз; бұл ретте базаларды конвертациялаудың қажеті болмайды.
Жинақтауыштарды ауыстырғаннан кейін 1С лицензия жоқ деп жазады. Не істеу керек?
Лицензияны жиынтықтағы резервтік пин-кодпен қайта белсендіру керек. Пин-кодтар таусылса, қосымшасын серіктес арқылы алуға болады.
Жұмыс режимі мен лицензияларды таңдауға көмектесеміз, компьютерлер мен серверге 1С орнатып, баптаймыз — бізге чатқа жазыңыз.
