«1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана» — Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша бухгалтерлік және салықтық есеп жүргізуге және регламенттелген есептілікті дайындауға арналған бағдарлама. Онда сауда, қызмет көрсету және өндіріс саласындағы ЖШС мен ЖК-лар, сондай-ақ клиенттерінің есебін жүргізетін бухгалтерлік компаниялар жұмыс істейді. Төменде бағдарлама неден тұратыны, онда не істелетіні, қай нұсқаны таңдау керектігі және оны қалай сатып алуға болатыны айтылады.
Бағдарлама неден тұрады
1С-тің кез келген өнімі екі бөліктен құралған, мұны сатып алмас бұрын түсінген жөн:
- «1С:Предприятие 8» платформасы — технологиялық негіз. Ол бағдарламаны іске қосады, деректерді сақтайды, пайдаланушылардың жұмысына, лицензияларға және жұмыс режиміне — файлдық немесе клиент-серверлік — жауап береді. Платформа туралы толығырақ — «1С:Предприятие 8.3» бағдарламасы дегеніміз не мақаласында.
- «Бухгалтерия для Казахстана» конфигурациясы — қолданбалы бөлік: шоттар жоспары, анықтамалықтар, құжаттар, есептер және есептілік нысандары. Өзекті редакциясы — 3.0.
1С:Бухгалтерияның негізгі жеткізіліміне платформа да, конфигурация да кіреді — оларды бөлек сатып алудың қажеті жоқ. Олар бір-біріне тәуелсіз жаңартылады: платформаның өз нұсқалары (8.3.xx), конфигурацияның өз релиздері бар. Релиз нөмірі былай оқылады: 3.0.45 нөміріндегі «3.0» — редакция, «45» — оның ішіндегі шығарылым нөмірі. Ескі мәтіндерде әлі де кездесетін «1С:Бухгалтерия 7.7» — ескірген платформадағы бағдарламаның алдыңғы буыны; жаңа жобаларды онда бастамайды.
1С:Бухгалтерияда не істейді
Бағдарлама бухгалтердің бүкіл жұмыс циклін — бастапқы құжаттан декларацияға дейін — қамтиды:
- Бастапқы құжаттар және сату. Тауарлар мен қызметтердің түсуі және өткізілуі, төлем шоттары, жүкқұжаттар, шот-фактуралар, қайтарулар; бағаның бірнеше түрі — көтерме, бөлшек, сатып алу бағалары.
- Банк және касса. Төлем тапсырмалары, кассалық кіріс және шығыс ордерлері, кассалық кітап, валюталық операциялар. Төлемдер аванс пен қарызды өтеуге автоматты түрде бөлінеді.
- Контрагенттермен есеп айырысу теңгемен, валютамен және шартты бірліктермен жүргізіледі, бағамдық және сомалық айырмалар автоматты түрде есептеледі.
- Қойма және ТМҚ. Сандық және сомалық есеп, қорларды орташа өзіндік құнмен немесе ФИФО әдісімен бағалау, артықтар мен кемістіктерді көрсете отырып түгендеу.
- Негізгі құралдар және МЕА. Түсу, есепке қабылдау, амортизация, беру, есептен шығару, түгендеу.
- Өндіріс. Шығарылған өнімнің өзіндік құнын есептеу, жанама шығыстарды бөлу, жартылай фабрикаттар мен тапсырыс беруші берген шикізатты есепке алу.
- Жалақы мен кадрлар — қарапайым түрде. Жұмысқа қабылдау, ауыстыру, жұмыстан босату, жалақы есептеу, одан төленетін салықтар мен жарналар және олар бойынша есептілік. Кадр есебі күрделі болса, жалақыны бөлек бағдарламада жүргізеді (төменде қараңыз).
- Салықтық есеп. ҚҚС, соның ішінде резидент еместердің қызметтері бойынша; КТС — бөлек салықтық шоттар жоспары бойынша. Салықтық тіркелімдер мен декларациялар есеп деректері бойынша қалыптасады.
- ЭСФ және СНТ. Электрондық шот-фактуралар мен тауарларға ілеспе жүкқұжаттарды ЭСФ АЖ арқылы жазып беру және алу; ПРОФ нұсқасында — бағдарламадан тікелей алмасу.
- Айды жабу және есептер. Валютаны қайта бағалау, болашақ кезеңдер шығыстарын есептен шығару, қаржылық нәтижені анықтау; айналым-сальдо ведомосы, шот карточкасы мен талдауы, бас кітап.
- Регламенттелген есептілік — қаржылық, салықтық және статистикалық; салықтық нысандар тапсыру үшін XML форматында жүктеп шығарылады.
ПРОФ нұсқасында бір базада бірнеше ұйымның, соның ішінде ЖК-ның есебін жүргізуге болады: тауарлар, контрагенттер және қызметкерлер анықтамалықтары ортақ болады, ал есептілік әр ұйым бойынша жеке қалыптасады.
Кімге сай келеді және басқа бағдарламаны қашан таңдау керек
Негізгі міндет — бухгалтерия, салықтар және есептілік болса, 1С:Бухгалтерия — жақсы таңдау: шағын және орта бизнестегі ЖШС мен ЖК үшін де, аутсорсингтегі бухгалтерлік компаниялар үшін де. Толық басқарушылық есеп қажет болса, оны басқа бағдарламамен толықтырады немесе кеңірек шешім таңдайды:
| Не қажет | Неге назар аудару керек |
|---|---|
| Сату, сатып алу, қойма, баға мен жеңілдіктердің толық есебі | 1С:Управление торговлей для Казахстана (УТ) — Бухгалтериямен бірге жұмыс істейді |
| Жалақыны күрделі есептеу және кадр есебі | 1С:Зарплата и управление персоналом для Казахстана (ЗУП) — бұл да Бухгалтериямен бірге жұмыс істейді |
| Шағын фирманың басқарушылық есебі: сату, қызметтер, өндіріс, ақша | 1С:Управление нашей фирмой для Казахстана (УНФ) |
| Жедел, басқарушылық және регламенттелген есеп бір базада | 1С:Комплексная автоматизация для Казахстана (КА) |
| Дүкен немесе дүкендер желісі, кассирдің жұмыс орны | 1С:Розница для Казахстана |
«Управление торговлей» және «Зарплата и управление персоналом» бағдарламаларымен бірлесіп жұмыс істеу мүмкіндігі Бухгалтерияда бастапқыдан қарастырылған: сауда және кадр операциялары өз бағдарламаларында жүргізіледі, ал Бухгалтерияға екі жақты деректер алмасу арқылы түседі. Міндеттерге қарай өнімдердің толық картасы — «Қазақстандағы 1С» мақаласында.
Нұсқалар: ПРОФ, Базовая және Учебная
Бағдарлама үш нұсқада шығарылады. «1С» фирмасының деректері бойынша Базовая нұсқаның ПРОФ-тан айырмашылықтары:
| ПРОФ | Базовая | |
|---|---|---|
| Кімге арналған | бірнеше пайдаланушы, пысықтау мүмкін | шағын кәсіпорын, бағдарламада бір бухгалтер жұмыс істейді |
| Бірнеше пайдаланушының жұмысы | иә, клиенттік лицензиялармен | жоқ — Базовая нұсқаға клиенттік лицензиялар қосылмайды |
| Бір базада бірнеше ұйым | иә | жоқ — әр ұйымға жеке база |
| Конфигурацияны өзгерту (пысықтау) | иә | жоқ, тек типтік конфигурация және оның жаңартулары |
| Үлестірілген ақпараттық базалар | иә | жоқ |
| ЭСФ АЖ-мен тікелей алмасу | иә | жоқ |
Базовая нұсқа есепті бір бухгалтер жүргізсе, ұйым біреу болса (немесе әрқайсысын өз базасында жүргізуге болса) және пысықтау қажет болмаса, жарайды. Кейін бірнеше пайдаланушының жұмысы немесе пысықтау қажет болса, ПРОФ нұсқасына өтуге болады.
Учебная (оқу) нұсқасы тек оқуға арналған: онда кәсіпорынның нақты есебін жүргізуге болмайды, ол үшін жаңартулар қарастырылмаған.
Базовая нұсқасы жете ме, жоқ па деп күмәндансаңыз, есебіңіз қалай ұйымдастырылғанын сипаттап беріңіз — біз кеңес береміз.
Жеткізілім нұсқалары
- Электрондық жеткізілім. 13.04.2020 бастап Қазақстанға арналған «1С:Предприятие 8» өнімдері электрондық форматта сатылады. Дистрибутив, құжаттама және пин-кодтар төлемнен кейін бірден 1С:ИТС порталындағы серіктестің жеке кабинеті арқылы беріледі, жүктеп алу сілтемесі 30 күн жарамды. Жеткізілім «1С» фирмасында автоматты түрде тіркеледі, және Сіз бірден ресми пайдаланушы мәртебесін аласыз.
- Қорап. Дистрибутив, сауалнамасы бар тіркеу карточкасы және пин-кодтар салынған конверт. Сауалнаманы «1С» фирмасына поштамен немесе серіктес арқылы жібереді.
- USB. Лицензия компьютердің сипаттамаларына байланбай, аппараттық USB-кілтке жазылған.
- 5 пайдаланушыға арналған жиынтық — бірден бес жұмыс орнына арналған жеткізілім, электрондық түрде немесе қорапта.
Бағдарламалық лицензия тіркеу нөмірі, пин-код, пайдаланушы туралы мәліметтер және компьютер сипаттамалары бойынша қалыптасады. Жинақтауыштар айтарлықтай ауыстырылғанда ол «ұшып кетуі» мүмкін — онда лицензияны резервтік пин-кодпен қайта белсендіреді, ал қосымша пин-кодтарды серіктес арқылы алады. Бағдарламаны қалай тіркеп, лицензияны қалай белсендіру керектігін 1С:Предприятие бағдарламасын «1С» фирмасында тіркеу туралы мақалада талдадық.
Бұлтта жұмыс: 1С-Fresh
1С:Бухгалтерия для Казахстана бағдарламасын өз компьютеріңізге орнату міндетті емес: онымен 1С-Fresh бұлттық сервисінде интернет арқылы — компьютерден, ноутбуктен немесе планшеттен жұмыс істеуге болады. Сервер сатып алудың және резервтік көшірме жасаумен айналысудың қажеті жоқ, бұлттағы бағдарламаны сервис жаңартады, ал Сіз жазылым үшін төлейсіз. Мысалы, «Стартовый» тарифі таңдалған қолданбаның бір базасын және 2 сеансқа дейін береді.
Бухгалтер қашықтан немесе аутсорсингте жұмыс істесе, өз серверіңіз бен әкімшіңіз болмаса немесе жұмысты тез бастау керек болса, бұлт ыңғайлы. Конфигурацияны елеулі пысықтау немесе күрделі интеграциялар жоспарланса, көбіне өз орнатылымын немесе 1С серверін жалға алуды таңдайды: бұлттық сервисте пысықтау мүмкіндіктері шектеулі. Толығырақ — 1С-Fresh бетінде.
Жаңартулар мен 1С:ИТС неге маңызды
Заңнама өзгереді, ал бағдарлама оған ілесіп отыруы керек. Мысал — 01.01.2026 бастап қолданылатын ҚР Салық кодексі: ҚҚС мөлшерлемесі 12 %-дан 16 %-ға өсті, ҚҚС бойынша міндетті есепке тұру шегі — 10 000 АЕК (2026 жылы 43 250 000 ₸). Жаңа мөлшерлемелер, есептілік нысандары және есептеу алгоритмдері 1С-ке тек конфигурация жаңартуларымен келеді.
Конфигурация жаңартулары 1С:ИТС — ақпараттық-технологиялық сүйемелдеу шарты бойынша қолжетімді. ИТС-ке жаңартулардан бөлек кеңестер мен сервистер кіреді. Қолданыстағы шарт болмаса, бағдарлама ескі релизде қалып, талаптарға сәйкес келмей қалады. Шарттары — 1С:ИТС бетінде.
Практикалық кеңестер:
- релиздерді үнемі орнатыңыз: тек белгілі бір алдыңғы релиздерден жаңартуға болады, ұзақ үзілістен кейін бірнеше жаңартуды қатарынан орнатуға тура келеді;
- жаңарту алдында базаның резервтік көшірмесін жасаңыз;
- релиз сипаттамасынан платформаның ең төменгі нұсқасын қараңыз — мысалы, «Бухгалтерия для Казахстана» 3.0.45 үшін 8.3.18.1208-ден төмен емес платформа қажет;
- пысықталған конфигурация типтік конфигурацияға қарағанда ұзағырақ жаңартылады, өйткені өзгерістерді көшіру керек — мұндай жаңартуларды маманға сеніп тапсырған дұрыс.
1С:Бухгалтерияны қалай таңдап, сатып алуға болады: қадам бойынша
- Міндеттерді анықтаңыз. Тек бухгалтерия мен салықтар ма — әлде қойма, сату, күрделі жалақы да керек пе. Жалғыз Бухгалтерия жете ме, әлде бағдарламалар жиынтығы қажет пе — соған байланысты.
- Пайдаланушылар мен ұйымдарды санаңыз. Бір бухгалтер және бір ұйым болса, Базовая нұсқаны қарастыруға болады. Бірнеше адам немесе бір базада бірнеше ұйым болса — ПРОФ, ал қосымша жұмыс орындары үшін — клиенттік лицензиялар немесе 5 пайдаланушыға арналған жиынтық.
- Бағдарлама қайда жұмыс істейтінін шешіңіз: өз компьютеріңізде немесе серверіңізде — әлде 1С-Fresh бұлтында.
- Жеткізілімді таңдаңыз. Электрондық — ең жылдамы: қажеттің бәрі төлемнен кейін бірден келеді. Қорап пен USB — физикалық жиынтық немесе аппараттық кілт қажет болса.
- Серіктеске төлеңіз. Бізде қолма-қол ақшамен немесе қолма-қол емес аударыммен төлеуге болады, ал сатып алғанда 1С орнату — сыйлыққа.
- Бағдарламаны тіркеп, лицензияны белсендіріңіз.
- Есепті баптаңыз: ұйымдардың деректемелері, есеп саясаты, пайдаланушылар мен құқықтар, бастапқы қалдықтар немесе бұрынғы бағдарламадан деректерді көшіру.
- 1С:ИТС ресімдеңіз — жаңартулар мен кеңестерді алып тұру үшін.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С:Бухгалтерияның 1С:Предприятиеден айырмашылығы неде?
«1С:Предприятие» — 1С-тің барлық бағдарламасы жұмыс істейтін платформа. «Бухгалтерия для Казахстана» — осы платформадағы қолданбалы шешім (конфигурация). 1С:Бухгалтерияны сатып алғанда Сіз екеуін де аласыз.
ЖК үшін Базовая нұсқа жете ме?
Есепті бір адам жүргізсе, пысықтау қажет болмаса және бағдарламадан ЭСФ АЖ-мен тікелей алмасусыз жұмыс істеуге болса — әдетте, жетеді. ЖК мен ЖШС-ті бір базада жүргізу керек болса, ПРОФ қажет.
Салық кодексі өзгергеннен кейін бағдарламаны қайта сатып алу керек пе?
Жоқ. Заңнама өзгерістері конфигурация жаңартуларында келеді, ал оларды алу үшін қолданыстағы 1С:ИТС шарты қажет.
Бағдарламада бір мезгілде неше адам жұмыс істей алады?
Базовая нұсқада — бір адам. ПРОФ нұсқасында — лицензияларыңыз қанша болса, сонша: негізгі жеткізілім бір жұмыс орнын береді, жиынтық — бесеуін, қалған орындар клиенттік лицензиялармен қосылады.
1С:Бухгалтерияда интернет арқылы жұмыс істеуге бола ма?
Иә: 1С-Fresh бұлттық сервисінде, жалға алынған серверде немесе базаны өз веб-серверіңізде жарияласаңыз, веб-клиент арқылы.
Нұсқаны таңдауға, сатып алуға және 1С:Бухгалтерияны орнатуға, деректерді көшіріп, есепті ұйымыңызға қарай баптауға көмектесеміз — бізге чатқа жазыңыз.
