Энергетика министрлігі мотор майларын таңбалау қағидаларын жаңа редакцияда жазды. 2026 жылғы 24 тамыздағы № 316-н/қ бұйрық тіпті құжаттың атауын өзгертті: енді бұл Жағармай майларының, жағармай материалдарының және арнайы автомобиль сұйықтықтарының жекелеген түрлерін таңбалау және қадағалау қағидалары. Мотор майларынан бөлек, оларға антифриздер, тежегіш және гидравликалық сұйықтықтар, трансмиссиялық және өнеркәсіптік майлар жатады. Бұйрық 27 тамызда жарияланды және жарияланғаннан кейін күнтізбелік 60 күн өткен соң, яғни 2026 жылғы қазанның соңында қолданысқа енгізіледі.
Таңбалаудың өз мерзімдері басқа құжатта – таңбалауға жататын тауарлар тізбесінде жазылған. Мотор майлары үшін онда 2026 жылғы 1 ақпан, топтың қалған бөлігі үшін 2026 жылғы 1 қыркүйек көрсетілген, әрі екі жағдайда да тек сол күннен бастап өндірілген тауар туралы айтылады. Схема ББҚ таңбалаудағыдай: тізбе «нені таңбалау керек» деген сұраққа, қағидалар «қалай» деген сұраққа жауап береді.
Бұл – тауар топтары бойынша сериямыздың үшінші бөлімі. Ол автотауарлар дүкендеріне, автосервистерге, май дистрибьюторларына және өнеркәсіптік химия жеткізушілеріне пайдалы болады: трансформатор майлары мен металл өңдеуге арналған құрамдар да тізімде бар. Төменде – таңбалауға не кірді, қандай күндер маңызды және 1С базасында не баптау керек.
Енді не таңбаланады
Тізбеде (Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 26 мамырдағы № 199-НҚ бұйрығы, қолданыстағы редакцияда) топта ЕАЭО СЭҚ ТН бойынша 14 позиция бар. Бұл – ЕЭК Кеңесінің 2025 жылғы 8 шілдедегі № 53 шешіміндегі кодтар: соған сәйкес одақтың әр елі бұл тауарларды қаптамада таңбалауды қай күннен бастайтынын өзі шешеді.
| ЕАЭО СЭҚ ТН коды | Бұл не | Мына күннен бастап өндірілген тауар үшін міндетті |
|---|---|---|
| 2710 19 820 0 | мотор, компрессор және турбина майлары | мотор майлары – 2026 жылғы 1 ақпаннан, қалғаны – 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 3403 19 100 0, 3403 19 900 0, 3403 99 000 0 | жағармай материалдары (кодтар мұнай өнімдерінің үлесі бойынша ерекшеленеді) | сол сияқты: мотор майлары – 1 ақпаннан, қалғаны – 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 840 0 | гидравликалық мақсаттарға арналған сұйықтықтар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 880 0 | тісті берілістер мен редукторларға арналған майлар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 3819 00 000 0 | тежегіш сұйықтықтары және гидравликалық берілістерге арналған сұйықтықтар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 3820 00 000 0 | антифриздер және мұздануға қарсы сұйықтықтар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 710 0, 2710 19 750 0 | арнайы өңдеу процестеріне және химиялық түрлендірулерге арналған майлар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 860 0 | ақшыл майлар, вазелин майы | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 920 0 | металл өңдеуге арналған құрамдар, қалыптарды майлауға арналған майлар, коррозияға қарсы майлар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 940 0 | электр оқшаулағыш майлар | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
| 2710 19 980 0 | өзге жағармай майлары | 2026 жылғы 1 қыркүйектен |
Витринаға қарап топты жинай алмайсыз. АКПП сұйықтығы, «гидравлика» және тежегіш сұйықтығы қатар тұрады, ал кодтары әртүрлі, әрі автохимия сөресінде таңбаланатын тауар мен таңбаланбайтын тауар әдетте аралас тұрады. Нақты жауапты тек жеткізуші құжаттарындағы немесе декларациядағы СЭҚ ТН коды береді. Сондықтан жұмыс номенклатура карточкаларынан басталады: егер оларда код жоқ болса, оны толтыруға тура келеді.
База үшін маңызды күндер
| Не | Қашан | База үшін нені білдіреді |
|---|---|---|
| Мотор майларын таңбалау | 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап өндірілгендер үшін | Жұмыс істеп тұр: кодтар, касса, ОФД |
| Топтың қалған бөлігін таңбалау | 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап өндірілгендер үшін | Жаңа позициялар таңбаланатын болады, ескі партиялар кодсыз қалады |
| Бүкіл топқа арналған қағидалардың жаңа редакциясы | 2026 жылғы қазанның соңы | Тауарларды мәліметтердің жаңа құрамы бойынша тіркеу, кодты түсіруге 90 күн, қайта түсіру |
| Компаниялар арасындағы әр беру туралы мәліметтер, жүйеде қабылдау | 2027 жылғы 1 ақпан | Тиеп жөнелту мен кіріс таңбалау жүйесіндегі құжаттармен жүреді |
| Код құны | бірлігі үшін ҚҚС-сыз 4,7 ₸, бүкіл топ үшін 2026 жылғы 1 қыркүйектен | 10 000 канистрлік партияға – ҚҚС-сыз 47 000 ₸ |
2027 жылғы 1 ақпан күні қағидалар туралы алғашқы бұйрықтан (2026 жылғы 30 қаңтардағы № 44-н/қ) алынды: айналым қатысушылары арасында тауарды беру туралы 11-тарау 2027 жылғы 1 ақпаннан бастап қолданысқа енгізіледі, жаңа редакция мұны өзгерткен жоқ. Код құны Энергетика министрінің 2026 жылғы 19 қаңтардағы № 29-н/қ бұйрығымен белгіленген, ал бүкіл топқа ол 2026 жылғы 10 шілдедегі № 262-н/қ бұйрықпен таратылды.
Мотор майларын қазірдің өзінде таңбалайтындар үшін не өзгерді
Май өндірушілер мен импорттаушыларға механика таныс: таңбалау жүйесінде тіркелу, GTIN бойынша тауар карточкалары, кодқа тапсырыс беру, кодты түсіру, әкелу туралы хабарлама. Жаңа редакцияда мыналар өзгерді:
- 30 күннің орнына 90 күн. Алынған кодты түсіріп, түсіру туралы есеп беру енді күнтізбелік 90 күннен кешіктірілмеуі тиіс, әйтпесе кодтың күші жойылады (26-тармақ). Кодтарға тоқсандық өндіріс жоспары бойынша асықпай тапсырыс беруге болады.
- Тауар туралы мәліметтер көбейді. Тіркеу үшін 15 өрістің орнына 19 өріс керек (14-тармақ). Тауар түрі, құрамы, қаптаманың түрі мен материалы және тауардың суреті қосылды, ал SAE J300 бойынша тұтқырлық класы тек мотор майлары үшін қалды. Егер карточкаларды бір адам қолмен толтырса, жүз позициялық ассортиментке бір күннен көп уақыт қарастырыңыз.
- Қайта түсіру. Егер код жоғалса немесе бүлінсе, көтерме саудагер немесе дүкен оны өзі қайта түсіреді (3-тармақ). Ол үшін жүйеде алты мәлімет көрсетіледі: атауы, маркасы, көлемі, СЭҚ ТН коды, елі және өндірушісі (15-тармақ). Қоймада майға міндетті түрде боялатын канистрлер үшін бұл формальдылық емес.
- Код форматы. Сериялық нөмір – 13 таңба, егер код Қазақстанда шығарылса, бірінші таңбасы – «C» (20-тармақ). Код ұзын, онда екі криптографиялық топ пен бөлгіш таңбалар бар, сондықтан кассадағы сканерді нақты қаптамада тексеру керек. Сканердің дыбыс беруі неге әлі ештеңені дәлелдемейтінін ББҚ туралы мақалада түсіндірген едік.
Дүкен мен автосервиске
Бөлшек саудаға қойылатын талаптар бұрынғыдай (6 және 9-тармақтар): сатуды бастағанға дейін таңбалау жүйесінде тіркелу, деректерді беретін БКМ, кассаға жалғанған және DataMatrix оқитын сканер, әрі сатылған әр бірлік бойынша мәліметтерді беруге ОФД-мен шарт. Сату кезінде код чекке түседі, қайтарылғанда тауар айналымға қайта енгізіледі, ал код бүтін болса, оны қайта таңбалаудың қажеті жоқ (42, 46 және 49-тармақтар). Таңбаланған тауармен кассаның жалпы механикасы – бөлшек саудада таңбаланған тауарды сату туралы мақалада.
Мотор майларын сатып жүрген дүкенге жаңа жабдық, сірә, қажет болмайды. Жұмыс – номенклатурада. Жаңа позициялар таңбаланатын болуы керек, ал сөреде бір антифриздің екі партиясы ұзақ тұрады: тамыздағы кодсыз және қыркүйектегі кодымен. Техникалық сұйықтықтардың жарамдылық мерзімі ұзақ, сондықтан аралас қалдық жылдарға созылуы мүмкін. Кассир код болса сканерлеуі керек, ал база ескі партиядан код талап етпеуі керек. Мұндай партияларды өндірілген күні бар сериялар арқылы қалай бөлуге болатынын біз ББҚ мысалында толық талдадық, майлар үшін де пайымдау сол.
Қайта түсіру дүкенге тікелей қатысты: канистрдегі заттаңба түсіп қалды, кодты май басып қалды – позицияны кассадан өткізу мүмкін емес. Қағидалар кодты өзіңіз қалпына келтіруге рұқсат береді, бірақ ол үшін DataMatrix басып шығаратын заттаңба принтері және кодқа қалай тапсырыс беру керегін білетін адам қажет. Қандай принтер жарайтынын біз ТСД, сканер және заттаңба принтерін қалай таңдау керек деген мақалада жаздық.
Автосервисте бәрі жұмыстың қалай ресімделетініне байланысты. Егер май чекте жеке тауар позициясы болып жүрсе, бұл – бөлшек сауда, және канистрдің коды чекке түсуі керек. Егер сервис майды жұмысқа сатып алып, клиентке қызмет сатса, ол 45-тармақтағы өз қажеттіліктері үшін сатып алушы болады: тауарды сатушыдан қабылдайды және үш жұмыс күні ішінде айналымнан шығару туралы хабарлайды. Кассаны баптамас бұрын Сізде қай схема екенін шешіп алыңыз.
Көтерме саудаға, зауыттар мен автопарктерге: 2027 жылғы 1 ақпанға дейін
2027 жылғы ақпаннан бастап таңбалау бүкіл тізбекті қамтиды. Сатушы тауарды беру туралы мәліметтерді жүйеге сату күнінен кешіктірмей береді (38-тармақ). Сатып алушы қабылдауды 15 жұмыс күні ішінде растайды (39-тармақ), және тек екі тарап растағаннан кейін ғана кодтың меншік иесі ауысады (41-тармақ). ББҚ бойынша қабылдауға бір жұмыс күні беріледі, мұнда мерзім жұмсағырақ. Бірақ 42-тармақ бар: дүкен таңбаланған тауарды бөлшек саудада тек қабылдау расталған жағдайда ғана сатады. Демек, таңертеңгі көліктен келген жеткізілімді кешкі сатуға дейін жүйеде сол күні қабылдау керек.
Көтерме сауда үшін бұл – есеп бағдарламасынан таңбалау жүйесімен құжат алмасу. Қазақстанға арналған типтік конфигурацияларда бұл жұмысты 1С:Маркировка для Казахстана сервисі атқарады: беру туралы құжаттарды жіберу және қабылдау, сәйкессіздік актілері, айналымнан шығару. Жеткізілім ағыны көп қоймада кодтар бойынша қабылдауды компьютер жанындағы қол сканерімен емес, деректер жинау терминалымен жүргізген ыңғайлы.
Майларды қайта сату үшін емес сатып алатындар туралы бөлек айтайық. Трансформатор майы бар энергетикалық компания, металл өңдеуге арналған құрамдары бар зауыт, антифризі бар автопарк – олардың бәрі 45-тармаққа сәйкес тауарды жүйеде қабылдайды және үш жұмыс күні ішінде айналымнан шығару туралы хабарлайды. Жүйедегі қабылдау – сатушы берген мәліметтерді растау, ал сатушылар оларды 2027 жылғы 1 ақпаннан бастап беруге міндетті. Осы күнге қарай мұндай сатып алушыға таңбалау жүйесінде тіркелу, ЭЦҚ және түсінікті тәртіп керек: кодтарды кім қабылдайды және өндіріске немесе жөндеуге есептен шығаруды кім ресімдейді.
Қазанның соңына дейін 1С-те не істеу керек
- Номенклатураны 14 СЭҚ ТН коды бойынша іріктеңіз. Егер карточкаларда СЭҚ ТН коды толтырылмаса, оны жеткізуші құжаттары бойынша толтырыңыз.
- Конфигурацияңыздың релизі осы тауар тобын қолдайтынын тексеріңіз. Жаңа топтарды қолдау конфигурацияның және 1С:Маркировка для Казахстана сервисінің жаңартуларымен келеді. Егер топ жоқ болса, жаңарту керек.
- Позицияларды таңбаланатын деп белгілеп, қалдықтарды бөліңіз: 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін өндірілгеннің бәрі кодсыз сатылады.
- Өндіруші мен импорттаушыға: тауар карточкаларын жаңа мәліметтермен – құрамымен, қаптамасымен, суретімен толықтырыңыз.
- Кассада нақты кодпен сату мен қайтаруды, содан кейін ескі партиядағы позицияны кодсыз сатуды өткізіп көріңіз.
- Қайта түсіруге арналған заттаңбаларды кім және қай принтерде басып шығаратынын шешіңіз.
- Көтерме саудагерге: құжат алмасу мен кодтар бойынша қабылдауды 2027 жылғы ақпанға дейін жолға қойыңыз, қаңтарға қалдырмаңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
1 қыркүйекке дейін өндірілген қалдықтарды таңбалау керек пе? Жоқ. Тізбе тек 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап өндірілген тауар туралы айтады (мотор майлары үшін – 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап). Таңбалау жүйесінің операторы мотор майлары бойынша мұны былай тұжырымдайды: қалдықтар жарамдылық мерзімі біткенше таңбаланбай сатылады.
Біз майды бөшкеден құйып сатамыз. Кодпен не болады? ЕЭК шешімі қаптамадағы тауарлар туралы айтады, ал қағидалар бойынша код тұтыну немесе топтық қаптамаға түсіріледі. Қазақстандық қағидаларда құйып сатудың жеке тәртібі жоқ. Егер Сізде осындай формат болса, оны қалай ресімдеу керегін кассадағы даулы жағдайда емес, қазанның соңына дейін оператордан нақтылаңыз.
Біз мотор майларын қазірдің өзінде таңбалаймыз. Бірдеңені өзгерту керек пе? Процестердің өзі сол күйі қалады, бірақ үш нәрсені тексеріңіз: тауар карточкаларында жаңа өрістер толтырылды ма, кодқа тапсырыс беру жоспарында жаңа 90 күндік мерзім ескерілді ме және қоймада бүлінген кодты қалай қалпына келтіру керегін біле ме.
Бұл тізімді бізбен бірге өткіңіз келсе, номенклатураны СЭҚ ТН кодтары бойынша жүктеп шығарудан және релизді тексеруден бастаймыз. Кассаны, сканерлерді және қабылдауды бөлшек сауданы автоматтандыру аясында баптаймыз. Чатқа Сізде не жұмыс істеп тұрғанын жазыңыз, біз қазанның соңына дейін не жетіспейтінін айтамыз.
