19 қыркүйекте ҚР Қаржы министрінің м.а. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі № 595 бұйрығы күшіне енді — ол бақылау-касса машиналарына қойылатын талаптар жинақталған ҚР ҚМ 2025 жылғы 24 қазандағы № 626 бұйрығының бір бөлігін қайта жазды. Ресми түрде өзгеріс көп емес. Ал іс жүзінде ондағы бір ғана жол бөлшек саудаға бірнеше апталық жұмысқа түсуі мүмкін: енді чектегі тауардың, жұмыстың немесе көрсетілетін қызметтің атауы Ұлттық тауарлар каталогына (НКТ) сәйкес көрсетіледі.
Бұл касса туралы емес. Касса есеп жүйесі берген немесе өзінің анықтамалығына енгізілген нәрсені басып шығарады. Бұл сіздің номенклатураңыздың қалай толтырылғаны туралы — ал онымен көптеген базада жағдай онша емес: «Көк футболка», «Футболка көк 42», «футб.көк.XL» және бір тауардың бес жыл бойы әртүрлі адам енгізген тағы тоғыз жазылу нұсқасы.
Әрі қарай — нақты не өзгергенін, кімге қаттырақ тиетінін және 19 қыркүйектен кейін бұл мақаланы ашқан болсаңыз, неден бастау керегін қарастырамыз.
Чекте енді не болуы тиіс
Касса чегі деректемелерінің құрамы негізінен бұрынғыдай қалды — ол бұрын да толық болатын. Тізімді түгел келтіремін, себебі ол бойынша салыстырып тексеру ыңғайлы:
- салық төлеушінің атауы, мекенжайы және БСН/ЖСН-і;
- касса машинасының зауыттық және тіркеу нөмірлері;
- чектің реттік нөмірі;
- тауардың, жұмыстың немесе көрсетілетін қызметтің атауы — Ұлттық тауарлар каталогы бойынша;
- таңбаланатын тауарлар үшін — тауардың сәйкестендіру коды және сәйкестендіру құралдары туралы мәлімет;
- тауар саны, өлшем бірлігі, бір бірлігінің бағасы және сатудың жалпы сомасы;
- сатып алу күні мен уақыты;
- фискалдық белгі;
- чектің түпнұсқалығын тексеруге арналған фискалдық деректер операторының интернет-ресурсының деректемелері;
- чек туралы ақпараты бар QR-код форматындағы штрих-код;
- ҚҚС төлеушілер үшін — салық сомасы және мөлшерлемесі;
- айырбастау пункттері, ломбардтар және сынық қабылдау үшін — қосымша сату мен сатып алу сомалары;
- медициналық қызмет көрсету кезінде — қызметті алушының ЖСН-і.
Деректерді беру функциясы жоқ кассалар оператордың деректемелері мен штрих-кодты баспайды — олар үшін осы екі тармақ қолданылмайды.
Қалың қаріппен бәрі соның үшін басталған нәрсе бөлініп көрсетілген. Қалғанын Сіз бұрыннан басып шығаратын шығарсыз.
«НКТ бойынша» атау: шын мәнінде бұл нені білдіреді
Ұлттық тауарлар каталогы — тауар бір рет және бәріне бірдей сипатталатын анықтамалық: оның коды, атрибуттар жиынтығы және біржақты атауы бар. Мемлекет чектерде еркін мәтінді емес, осы анықтамалыққа сілтемені көргісі келеді — сонда ФДО деректерін кездейсоқ жолдар бойынша емес, тауар позициялары бойынша жинақтауға болады. Каталог қалай құрылған және оған қандай тәртіппен қосылатыны — бөлек бетте; онымен әлі жұмыс істемеген болсаңыз, содан бастаңыз.
База деңгейінде не өзгереді:
| Бұрын болған | Қазір болды | Бұл база үшін нені білдіреді |
|---|---|---|
| Чектегі атау — тауар карточкасында қалай жазылса, солай | Атау — тауардың НКТ-дағы сипаттамасы бойынша | Карточка өз бетінше өмір сүрмей, каталог позициясымен байланысуы тиіс |
| Бір тауардың телнұсқалары мен әртүрлі жазылуы — жағымсыз, бірақ шыдауға болады | Телнұсқалар бір тауарға берілген чектерде әртүрлі атау береді | Кодтарды жүктеп шығармас бұрын номенклатураны тазалауға тура келеді |
| Таңбаланған тауар үшін КМ өткізу жеткілікті | Чекте тауардың сәйкестендіру коды да қажет | НКТ коды кассада қолмен қойылмай, карточкада тұруы тиіс |
Осыдан жұмыс тәртібі шығады, ол әрдайым дерлік бірдей:
- Касса арқылы шын мәнінде сатылатын номенклатура тізімін базадан жүктеп шығару. Бүкіл анықтамалықты емес — соңғы алты айда чектерде болғанын ғана.
- Телнұсқаларды табу. Әдетте штрих-код бойынша ұсталады: бір штрих-код бірнеше карточкада болса — бұл әрдайым дерлік телнұсқа. Штрих-кодсыздарын көзбен қарауға тура келеді.
- Телнұсқаларды біріктіріп, жаңалары қайта енгізілмеуі үшін атау қою ережесін келісу.
- Тауарларды НКТ-да сипаттап, алынған кодтарды карточкаларға қою.
- Кодтың кассаға барып, чекте басылатынын тексеру.
Төртінші тармақ — ең ұзағы, оның көлемі тек позиция санына байланысты. Алғашқы үшеуі — анықтамалықтың кәдімгі гигиенасы, оны бәрібір ерте ме, кеш пе жасау керек.
1С-те қайдан қарау керек
Нақты орын конфигурация мен релизге байланысты: «Розница для Казахстана», «Управление торговлей для Казахстана» және «Бухгалтерия для Казахстана» конфигурацияларының әртүрлі нұсқасында каталог пен таңбалауға арналған деректемелер әртүрлі уақытта пайда болды және атаулары да сәл өзгеше болды. Жалпы логикасы мынадай: номенклатурада НКТ кодына арналған деректеме және бірнеше штрих-кодты сақтау мүмкіндігі болуы тиіс, ал кассамен алмасу баптауында соны чекке беруді бұйыратын құсбелгі болуы керек.
Егер номенклатура карточкасында мұндай өріс мүлдем болмаса — база көптен бері жаңартылмаған деген сөз, әңгіме НКТ-дан емес, конфигурацияны жаңартудан басталады. Ескі релизде кассаны қанша бапталсаңыз да, дұрыс чек жаза алмайсыз.
Бөлек әңгіме — кассасы есептен бөлек тұрғандарда: Webkassa немесе өзінің тауар анықтамалығы бар басқа бұлттық сервис. Онда атау касса анықтамалығынан алынады, оны базамен синхрондау қажет, әйтпесе 1С-тегі таза номенклатура мен кассадағы қоқыс қатар өмір сүре береді. Бұл қалай байланысатынын 1С:Web-касса туралы материалда қарастырғанбыз.
Таңбаланған тауар: бір кодтың орнына екеуі
Чектегі таңбалау жөнінде жиі шатасады: DataMatrix-ті сканерлеу жеткілікті деп ойлайды. Жоқ. Таңбалау коды мен тауардың сәйкестендіру коды — әртүрлі нәрсе. Біріншісі нақты бір бірлік үшін бірегей және айналымнан шығаруға кетеді. Екіншісі тауар позициясын тұтастай сипаттайды және каталогтан алынады.
Бөлшек сауда үшін бұл екі байланыс та жұмыс істеуі тиіс дегенді білдіреді: сканер қаптамадағы DataMatrix-ті оқиды, ал тауар карточкасы өзінің НКТ кодын біледі. Екінші бөлігі бапталмаса, касса тауарды өткізеді, бірақ чек ФДО-ға толық емес күйде кетеді.
Тақырып қысқа қарай әлдеқайда өткір бола түседі: 2026 жылғы 1 желтоқсаннан бастап міндетті таңбалауға киім мен төсек-орын жабдықтары ілігеді, ал бұл аяқ киім мен темекіге қарағанда әлдеқайда кең ассортимент. Оған не дайындау керегін бөлек қарастырдық: 1 желтоқсаннан жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау. Кодтардың қалай ашылып, айналымға енгізілетіні туралы — КМ жапсыру және КМ айналымға енгізу.
Кассаларды есепке алу: мерзімдер нақтыланды
Бұйрықтың екінші жартысы чекке емес, ККМ-мен жасалатын тіркеу әрекеттеріне қатысты. Мерзімдер енді бекітілді:
- кассаны есепке қою — екі жұмыс күні;
- тіркеу карточкасындағы мәліметті өзгерту — бір жұмыс күні;
- есептен шығару — бір жұмыс күні.
Қызмет тегін. Мәліметті қызмет берушінің қызмет көрсету орталығы, электрондық үкімет порталы немесе фискалдық деректер операторының интернет-ресурсы арқылы беруге болады; соңғы екі нұсқа үшін ЭЦҚ және SMS-құпиясөз қажет. Мұнымен Мемлекеттік кірістер комитетінің аумақтық органдары айналысады.
Практикалық қорытынды қарапайым: нүкте ашар алдында жаңа кассаны тіркеуге бір апта бөлудің қажеті жоқ, бірақ мәліметті өзгертуді (нүкте мекенжайы ауысты, касса орны өзгерді) созудың да қажеті жоқ — бір күндік мерзім сұрау да нақты болатынын білдіреді.
ФДО-ға қойылатын талаптар — бұл да Сізге қатысты
Бұйрықта фискалдық деректер операторы қандай болуы тиіс екені егжей-тегжейлі сипатталған: Қазақстан резиденті, байланыс қызметтеріне лицензиясы бар немесе лицензияланған оператормен шарты бар, жабдығы ел аумағындағы деректерді өңдеу орталығында орналасқан, киберқауіпсіздік бойынша оң сынақ хаттамалары мен сертификатталған криптоқорғау құралдары бар, касса модельдерін тексеруге арналған сынақ алаңы, тәулік бойы жұмыс істейтін тегін қолдау қызметі және астананы, барлық облыс пен республикалық маңызы бар қаланы қамтуы болуы тиіс. Есеп айырысу деректерін ол салық міндеттемесі бойынша талап қою мерзімі ішінде серверде сақтауға міндетті.
Қарасаңыз, бұл оператордың қамы сияқты. Бірақ Сіздің ФДО талаптарға сай болуын тоқтатса, көшуге Сізге тура келеді — кассаларды қайта тіркеп, алмасуды қайтадан баптап. Сондықтан операторды таңдағанда тарифі жүз теңгеге арзанын алмай, осы тізіммен жеңіл болса да салыстырып алған жөн.
Нені тексеру керек
- Конфигурация номенклатура карточкасында НКТ кодын қолдайтын релизге дейін жаңартылған ба.
- Базада штрих-код бойынша номенклатура телнұсқалары бар ма — анықтамалыққа жауапты адам тағайындалған ба.
- Касса арқылы шын мәнінде өтетін тауарларға НКТ кодтары қойылған ба.
- Атау мен НКТ коды чекке беріле ме — бұл бір сынақ сатылым жасап, чекті ФДО жеке кабинетінен қарау арқылы тексеріледі.
- QR-код пен ФДО интернет-ресурсының деректемелері басыла ма (деректерді беретін кассалар үшін).
- Медициналық қызмет көрсетсеңіз, қызметті алушының ЖСН-і көрсетіле ме.
- Сіздің ФДО бұйрық талаптарына сай ма — нарықтан кетпекші емес пе.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ескі атауларды қалдырсақ не болады? Чек ФДО-ға талаптарға сай келмейтін деректемелермен кетеді. Бұл тексеру кезінде барлық салдарымен бірге ККМ қолдану тәртібін бұзу болып саналады. Техникалық тұрғыда касса жұмысын жалғастыра береді — қитұрқылығы да сонда: сырттай бәрі дұрыс, ал мәселе кейінірек шығады.
Бізде тауар емес, қызмет. НКТ бізге қатысты ма? Чекте жұмыс пен көрсетілетін қызметтің атауы да каталог бойынша көрсетіледі. Жұмыс көлемі бөлшек саудамен салыстыруға келмейді — позиция әдетте бірен-саран, — бірақ оларды бәрібір ретке келтіруге тура келеді.
Біз оңайлатылған режимдеміз және чекті сирек өткіземіз. Бірдеңе өзгере ме? Чекке қойылатын талаптар салық режиміне байланысты емес. Айырмашылық тек көлемде: сізде он мың емес, он шақты позиция бар және бәрі бір кеште жасалады.
Номенклатураны тазалау қанша уақыт алады? Анықтамалықтың көлеміне және оның қаншалықты қараусыз қалғанына байланысты. Штрих-кодтары бар екі-үш мың позициялық дүкен — каталогта сипаттаумен бірге бірнеше күн. Штрих-код жоқ және тауардың жартысы қолмен енгізілген база — айтарлықтай ұзақ, әрі мұнда асығу зиянды: қателесіп біріктірілген карточкаларды кейін ажырату қиын.
Мұны біздің орнымызға кім жасай алады? Біз мұндай міндеттермен бөлшек сауда дүкенін автоматтандыру аясында айналысамыз — анықтамалықты талдаудан бастап кассамен және ФДО-мен алмасуды баптауға дейін. Мәселе нүктелік болса, 1С бойынша кеңес те жетеді.
