ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрінің м.а. 2026 жылғы 10 қыркүйектегі № 450 бұйрығымен Жеңіл өнеркәсіп тауарларын сәйкестендіру құралдарымен таңбалау және қадағалау қағидалары бекітілді. Бұйрық 14 қыркүйекте жарияланды және 2026 жылғы 14 қарашада қолданысқа енгізіледі, ал тауарды айналымға қатысушылар арасында беру туралы тармақтар 2027 жылғы 1 қазаннан бастап қолданылады. Таңбалау міндетінің өзі кезең-кезеңімен келеді: тауарлардың бірінші тобы – 2026 жылғы 1 желтоқсаннан, екіншісі – 2027 жылғы 1 наурыздан, үшіншісі – 2027 жылғы 1 қазаннан. Қалдықтарды 2028 жылғы 1 қаңтардан кешіктірмей таңбалау қажет.
Мақала 2026 жылғы 25 қыркүйекте жаңартылды: күндер № 450 бұйрықтың мәтінімен және таңбалауға жататын тауарлар тізбесімен салыстырылды. Алғашқы нұсқада 1 желтоқсан бүкіл тізбеге көрсетілген еді, ал бұл тек бірінші толқынның күні.
Аяқ киім дүкені немесе темекі нүктесі үшін жаңа тауар тобы – үйреншікті жағдай: процесс жолға қойылған, сканерлер тұр, адамдар оқытылған. Ал киім мен төсек-орын жабдықтарын сататындар үшін бұл – таңбалаумен алғашқы танысу. Толқындар күнтізбені біраз жеңілдетеді: күрте мен свитерді наурызға, костюм мен көйлекті 2027 жылдың күзіне дайындауға болады. Бірақ дүкеннің номенклатура анықтамалығы біреу, оны үш рет қайта қарағаннан гөрі бір рет ретке келтірген арзанға түседі.
Төменде – әр толқынға не кіретіні, қағидалар өндірушіден, импорттаушыдан және дүкеннен нені талап ететіні және есеп базасына қай жағынан кірісу керегі. Бұл тауар топтары туралы серияның бірінші бөлімі, келесілері – ББҚ және майлар мен автосұйықтықтар туралы.
Үш толқын: қай тауар қашан
Күндер қағидалардың өзінде емес, таңбалауға жататын тауарлар тізбесінде белгіленген (ҚР Сауда және интеграция министрінің 2026 жылғы 26 мамырдағы № 199-НҚ бұйрығы, қолданыстағы редакциясы). Жеңіл өнеркәсіп үшін онда СЭҚ ТН-ның 31 позициясы бар, олар үш күнге бөлінген:
| Толқын | Не кіреді | СЭҚ ТН кодтары |
|---|---|---|
| 2026 жылғы 1 желтоқсан | табиғи немесе композициялық теріден жасалған киім және киім керек-жарағы; жасанды үлбір және одан жасалған бұйымдар; киіз, тоқыма емес, резеңкеленген және сіңдірілген материалдардан жасалған киім; матадан тігілген шаңғы костюмдері; мақта-матадан және өзге де тоқыма материалдарынан жасалған өзге ерлер және әйелдер киімі; төсек жаймалары, асхана, туалет және асүй жаулықтары | 4203 10 000, 4304 00 000 0, 6113 00, 6210, 6211 20 000 0, 6211 32, 6211 39 000 0, 6211 42, 6211 49 000, 6302 |
| 2027 жылғы 1 наурыз | матадан тігілген пальто, күрте, плащ және жадағайлар; ерлер жейделері; әйелдер блузкалары, трикотаж және матадан тігілген; свитерлер, пуловерлер, кардигандар, кеудешелер; химиялық жіптерден жасалған өзге киім; орамалдар мен шарфтар; галстуктер мен мойын орамалдар | 6106, 6110, 6201, 6202, 6205, 6206, 6211 33, 6211 43, 6214, 6215 |
| 2027 жылғы 1 қазан | трикотаж пальто мен күрте; костюмдер, пиджактар, шалбарлар, көйлектер, белдемшелер және шолақ шалбарлар, трикотаж және матадан тігілген; трикотаж ерлер жейделері; спорттық костюмдер және трикотаж шаңғы костюмдері | 6101, 6102, 6103, 6104, 6105, 6112 11 000 0, 6112 12 000 0, 6112 19 000 0, 6112 20 000 0, 6203, 6204 |
Толқынды атау емес, код анықтайды, және мұнда қателесу оңай. Матадан тігілген күрте (6201, 6202) 2027 жылғы наурызда кіреді, трикотаж күрте (6101, 6102) – қазанда. Матадан тігілген шаңғы костюмі (6211 20) 2026 жылғы желтоқсаннан-ақ таңбаланады, трикотаж шаңғы костюмі (6112 20) – 2027 жылғы қазаннан. Сондықтан базаға ең алдымен номенклатура карточкасындағы СЭҚ ТН коды қажет. Импорттаушыда кодтар кеден құжаттарында бар, ел ішінен сатып алатындар оларды жеткізушіден сұратады.
Сәйкестендіру құралының шекті құны – ҚҚС-сыз бір бірлігі үшін 3,14 теңге (ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 30 шілдедегі № 381 бұйрығы). Көп емес – мыңдаған бірлік төсек-орын жабдығы бар дүкеннің жылдық айналымына көбейткенге дейін.
14 қарашадан не күшіне енеді, ал не бір жылдан кейін
№ 450 бұйрық қағидаларды бір күнде енгізбейді. 14 қарашадан бастап іс жүзінде барлығы қолданылады: қатысушылар мен тауарларды тіркеу, кодқа тапсырыс беру және оны жағу, айналымға енгізу, касса арқылы сату, қайтарымдар. 29–32, 36–40, 43, 46 және 47-тармақтар 2027 жылғы 1 қазанға дейін шегерілген.
| Қай күннен | Не қолданыла бастайды | База үшін мұның мәні |
|---|---|---|
| 2026 жылғы 14 қараша | қағидалар толығымен | тіркелу, тауар карточкалары, кодқа тапсырыс, касса |
| 2026 жылғы 1 желтоқсан | бірінші толқынды міндетті таңбалау | бірінші толқын тауарын кодсыз залға қоюға болмайды |
| 2027 жылғы 1 наурыз | екінші толқын | күрте, свитер, жейде және блузкаға да сол талап |
| 2027 жылғы 1 қазан | үшінші толқын; агрегаттау, қатысушылар арасында тауарды беру туралы мәліметтер, қабылдауды растау, кассадан тыс айналымнан шығару, айналымға қайта енгізу | тиеп жөнелту мен кіріс таңбалау жүйесінде көрсетіледі |
| 2028 жылғы 1 қаңтар | қалдықтарды таңбалаудың соңғы мерзімі | үш толқынның бәріне бір мерзім |
Ең қауіптісі – соңғы жол. Қағидаларда қалдықтарға бір ғана мерзім бар: 2028 жылғы 1 қаңтардан кешіктірмей. Бірінші толқынға бұған бір жылдан астам уақыт беріледі, ал үшінші толқынға – 2027 жылғы 1 қазаннан кейін небәрі үш ай. Костюм мен көйлек сататындар үшін алыс күн – бой жазуға себеп емес.
Тағы бір жайт: қағидалар мәтінінде жүйе ТТҚ ЦЖ деп аталады – тауарларды таңбалау және қадағалаудың цифрлық жүйесі. Біздің басқа материалдарымызда ол ИС МПТ ретінде аталады.
Кодты кім, қашан және қалай жағады
Қағидалар міндетті тізбек бойынша бөледі (4-т.):
- өндіруші Қазақстанда өндірілген тауарды жаңа меншік иесіне алғаш ақылы немесе ақысыз бергенге дейін таңбалайды;
- импорттаушы немесе уәкілетті экономикалық оператор – Қазақстанға әкелгенге дейін не ішкі тұтыну немесе реимпорт үшін шығаруға дейін;
- комиссионер – комиссия немесе тапсырма шарты бойынша қабылданған тауарды сату орнына қойғанға дейін не қою кезінде;
- қалдықтарды олар кімде жатса, сол айналымға қатысушы таңбалайды, соның ішінде комиссионер де.
Дүкен үшін қағидалар өз тізімін қосады (9-т.): жүйеде тіркелу, деректерді тіркеу және беру функциясы бар бақылау-касса машинасы, онымен біріктірілген, DataMatrix оқитын сканер (қағидалар мұны тексеруді тікелей талап етеді) және сатылған әрбір бірлік бойынша айналымнан шығару туралы мәліметтерді беруге ФДО-мен жасалған шарт.
Тағы екі норманы есте ұстаған жөн. Оператордан алынған кодты DataMatrix-ке түрлендіріп, жағып, жағылғаны туралы 60 күнтізбелік күн ішінде хабарлау керек, әйтпесе ол жойылады (25-т.). Ал код жоғалса немесе бүлінсе, соның ішінде сатып алушы қайтарған затта, ол қайта жағылады.
Неліктен жеңіл өнеркәсіп аяқ киімнен күрделі
Техникасы бірдей: тауарды сипаттау, кодқа тапсырыс беру, жағу, айналымға енгізу, кассада шығару. Ал номенклатура анықтамалығы өзін басқаша ұстайды.
Қағидалар тауарды тіркеу кезінде не көрсетілетінін тізіп береді (13-т.): GTIN, СЭҚ ТН коды, GPC жаһандық өнім жіктеуіші бойынша код, тауар түрі, заттаңбадағы атауы, тауар белгісі, шығарылған елі, түсі, өлшемі, моделі, нысаналы жынысы (төсек-орын жабдықтарында оның орнына жас санаты мен материал түрі), шикізат құрамы. GTIN бұл ретте GS1 деректері бойынша бар болуы және Сізге пайдалануға қолжетімді болуы тиіс, әйтпесе жүйе тіркеуден бас тартады (15-т.). Дүкен өз тауары үшін 1С-та жасайтын ішкі штрихкодтар нағыз GTIN болып саналмайды.
Аяқ киім модель мен өлшеммен сипатталады. Киім – модель, өлшем, бой, түс, құрам арқылы. Әрбір тіркесім – өз GTIN-і бар жеке тауар. Бес түсті және жеті өлшемді жейде – бір емес, отыз бес карточка. Базасында сипаттамалары адал енгізілген дүкен сипаттаумен құтылады; бүкіл жейдесі «Ерлер жейдесі» деген бір карточка болып тұрған дүкен анықтамалықты түгел қайта талдауға мәжбүр болады.
Өзіңіздің қай санатқа жататыныңызды он минутта тексеруге болады: қалдықтар бойынша есепті ашып, ондағы өлшемдер мен түстердің ажыратылғанын және тауарларда СЭҚ ТН коды толтырылғанын қараңыз. Жоқ болса – жұмыс көп, әрі қазір бастау керек. Қалдықтар үшін қағидалар азырақ мәлімет талап етеді (14-т.): толық атауы, моделі немесе артикулы, бұйым түрі және түсі. Бұл тек тіркеуді жеңілдетеді: әр затқа код бәрібір қажет.
Қабылдау былай. 2027 жылғы қазанға дейін оны жүйеде растау талап етілмейді, бірақ әр бірлікте код бар екенін тексеруге тура келеді: кодсыз затты залға қоюға болмайды. 2027 жылғы 1 қазаннан бастап жеткізуші тиеп жөнелту туралы мәліметтерді өткізу немесе орын ауыстыру күнінен кешіктірмей жүйеге енгізеді, ал сатып алушы қабылдауды 15 жұмыс күні ішінде растайды (37, 38-т.). Елу жейде салынған қорап – елу рет сканерлеу немесе, жеткізуші агрегаттаса, бір көліктік қаптама коды. Деректер жинау терминалы мен базамен алмасусыз бұл жасалмайды. КМ жағу және КМ айналымға енгізу қалай ұйымдастырылатынын бөлек талдадық, қойма жұмысының жалпы тәртібі – қойманы автоматтандыру бөлімінде.
Желтоқсанға дейін не істеу керек
- Ассортиментті толқындарға бөлу. Атауы бойынша емес, СЭҚ ТН кодтары бойынша. Нәтижесі – күндері көрсетілген үш тізім.
- Таңбалау жүйесінде тіркелу. Ұйымның ЭЦҚ-сы қажет. Тіркелмей тауарды тіркеу де, кодқа тапсырыс беру де мүмкін емес.
- GTIN алып, бірінші толқын тауарларын тіркеу. Модель, түс және өлшемнің әр тіркесімі – жеке жазба. Чектегі атау 19 қыркүйектен бастап Ұлттық тауарлар каталогынан алынады, ол туралы – бөлек бет.
- Номенклатураны ретке келтіру. Сипаттамаларды ажырату, СЭҚ ТН кодтары мен құрамын толтыру, телнұсқаларды алып тастау, штрихкодтарды қою. Онсыз 3-тармақ тіркейтін ештеңе жоқ болып тіреледі.
- Конфигурация релизін тексеру. Үлгілік конфигурациялардағы таңбалау тетіктері релизден релизге пайда болып, өзгеріп отырады. База бір-бір жарым жыл жаңартылмаған болса, жаңарту – соңғы емес, алғашқы қадам.
- Кассаны дайындау. DataMatrix оқитын сканер, кодты чекке беру, ФДО-мен шарт. Чекке қойылатын талаптар дәл 19 қыркүйекте өзгерді – нақты не өзгергені.
- Қалдықтарды жоспарлау. Әр толқынның өз күніне қанша бірлік жататынын және оларды 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін кім таңбалап үлгеретінін анықтау.
Әдетте не дұрыс болмайды
Толқынды атауы бойынша анықтайды. «Күрте» трикотаж па, мата ма – соған қарай наурыздық та, қазандық та болуы мүмкін.
Кодтарға алдын ала тапсырыс береді. Жағылғаны туралы 60 күн ішінде хабарланбаған кодтар жойылады. Тапсырысты нақты партияға берген дұрыс.
Анықтамалықты ретке келтірмей тауарларды сипаттайды. Нәтижесінде таңбалау жүйесінде базамен үйлеспейтін жазбалар шығады: кодтар бар, ал оларды байланыстыратын ештеңе жоқ.
Қайтарымдарды ұмытады. Сатып алушы көйлекті қайтарды – әр бірлік бойынша қайтарым туралы мәлімет ФДО арқылы жіберіледі, ал зат айналымға қайта енгізіледі (44, 45-т.). Әйтпесе код «сатылған» күйде қалады, ал көйлек залда ілулі тұрады.
ТСД қажет емес деп санайды. Қажет. Киім партиясын қабылдауда телефонмен сканерлеу екінші қорапта-ақ жұмыс істемей қалады. Нақты қоймаға жабдықты дүкенді автоматтандыру аясында таңдауға көмектесеміз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Біз өзіміз тігеміз, өндіріс шағын. Бізге де керек пе? Иә, өндіруші тауарды жаңа меншік иесіне алғаш бергенге дейін таңбалайды. Көлемі желіге қарағанда аз, тәртібі сол: тіркелу, тауар карточкалары, кодқа тапсырыс, жағу. Қай күннен бастау – ассортиментіңіздің СЭҚ ТН кодтарына байланысты.
Тауар қарашада сатып алынған, қаңтарда сатылады. Оған не болады? Бұл бірінші толқынның тауары болса, 1 желтоқсанда ол қалдыққа айналады: оны 2028 жылғы 1 қаңтардан кешіктірмей таңбалау керек. Екінші және үшінші толқынның тауары өз күніне дейін әдеттегідей сатылады, ал толқын күні ол да сол мерзіммен қалдыққа айналады.
Бізде тек костюмдер мен көйлектер. 2027 жылдың күзіне дейін күтуге бола ма? Сіздің міндетіңіз шынымен 2027 жылғы 1 қазаннан басталады, бірақ осы күннен кейін қалдықтарға үш ай ғана қалады. Базаны 2026 жылы дайындаған әлдеқайда тыныш.
Кодтар қанша тұрады? ҚҚС-сыз бір бірлігі үшін 3,14 теңгеден аспайды. Атау санына емес, бірлік санына көбейтіңіз.
Мүлдем бастамаған болсақ, неден бастау керек? Жоғарыдағы тізімнің бірінші және төртінші тармағынан: көлемді түсініп, номенклатураның қандай күйде екенін қарау. Әрі қарай өз күшіңізбен реттей алатыныңыз көрініп қалады. Реттей алмасаңыз – бізге жазыңыз, базаңызды талдап, оның қанша уақыт алатынын адал айтамыз.
