19 қазанда Сауда және интеграция министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 14 тамыздағы № 235-НҚ бұйрығы қолданысқа енгізіледі. Ол Ішкі сауда қағидаларын өзгертеді, ал сөресінде әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары (ӘМАТ) тізбесіндегі ұн, қант, сүт немесе ет тұрған дүкен үшін ондағы ең бастысы – 229-тармақтың жаңа редакциясы. Үстеменің шегі бұрынғыдай: жеткізу шартында көрсетілген өндірушінің босату бағасынан немесе көтерме жеткізушінің сатып алу бағасынан 15 %. Өзгеретіні – оның үстіне не қосуға рұқсат етілетіні.
Осы уақытқа дейін қағидалар сауда үстемесіне тасымал, сақтау, импорт және табиғи кему шығындарын қосуға тікелей тыйым салып келді. 19 қазаннан бастап үстемені тасымалдау мен импорттауға, электрондық саудадағы жеткізу қызметтеріне және нормалар шегіндегі табиғи кемуге байланысты шеккен және құжатпен расталған шығындар шамасына ұлғайтуға болады. Негізгі сөз – «расталған»: құжатпен көрсетуге және нақты тауарға байлауға болмайтын шығын бағаға кірмейді. Демек, бұл сатушыға емес, есеп базасына қойылатын сұрақ.
Бұйрық 19 тамызда жарияланды және күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі, күн содан шығады. Төменде – нақты не өзгергені, шекті бағаны қалай есептеу керегі және 19 қазанға дейін 1С-та не баптау керегі.
229-тармақта не өзгереді
| 19 қазанға дейін | 19 қазаннан бастап | База үшін мұның мәні |
|---|---|---|
| Үстеме жеткізу шарты бойынша өндірушінің немесе көтерме жеткізушінің бағасынан 15 %-дан аспайды | Өзгеріссіз | Есептеу негізі – соңғы кіріс бағасы емес, шарттағы баға |
| Тауар бірнеше жеткізушіден келсе – шарттардағы ең төмен бағадан 15 % | Өзгеріссіз | Бір позицияға бір шекті баға, ең арзан шарттан есептеледі |
| Тасымал, сақтау, импорт және табиғи кему үстемеге қосылмайды | Үстемені тасымалдау, импорт, электрондық саудадағы жеткізу және нормалар шегіндегі табиғи кему бойынша расталған шығындарға ұлғайтуға болады | Бұл шығындарды нақты позицияларға бөлу керек |
| Сыйақыларға, жасырын комиссияларға, кредит пен сақтандыру шығындарына жеке тыйым | Қалған барлық шығындар 15 % ішінде ескеріледі және үстемені ұлғайтпайды | Сақтау, жалдау, жалақы, эквайринг – бұрынғыдай 15 % ішінен |
Сақтауға назар аударыңыз. Ескі тыйымда ол тасымалмен қатар тұрған, ал рұқсат етілгендердің жаңа тізімінде жоқ. Тоңазытқыштар мен қойма 15 % ішінде қала береді.
Жеткізушілердің бонустары мен ретро-жеңілдіктеріне бұйрық тиіспейді: 229-2-тармақ бұрынғыдай тізбедегі тауарларды сатып алғанда сатушыға сыйақы төлеуге жол бермейді. 2025 жылдың күзінде пайда болған 229-1-тармақ та күшінде: ӘМАТ сатуға жеткізу шарты, жүкқұжаттар, шот-фактуралар, өндірушінің немесе жеткізушінің бағасын растайтын құжаттар және, егер үстеме ұлғайтылса, шығындарды растайтын құжаттар ілеседі.
Бұл қандай тауарларға қатысты
Тізбе Сауда және интеграция министрінің 2025 жылғы 23 желтоқсандағы № 362-нқ бұйрығымен бекітілген, онда 31 позиция бар. Бірінші сортты бидай ұны және одан пісірілген қалыптық нан, мүйізше, қарақұмық жармасы, домалақ күріш, картоп, сәбіз, пияз, ақ қауданды қырыққабат, қызанақ, қияр, алма, қант құмы, күнбағыс майы, сүйекті және сүйексіз сиыр еті, тартылған ет, қой еті, жылқы еті, бес түрлі жаңа және мұздатылған балық, тауық ұшалары мен сан еті, сүт, айран-кефир, қаймақ, сүзбе, қатты және жартылай қатты ірімшік, сары май, бірінші санатты тауық жұмыртқасы, қара шай және ас тұзы.
Тізбедегі көп позицияның нақтылауы бар: майлылығы 2,2-ден 6 %-ға дейінгі, дәм қоспаларынсыз және лактозасыз емес сүт, черриден басқа қызанақ, пакеттелгеннен басқа шай, «Экстрадан» басқа тұз. Сондықтан базадағы «әлеуметтік маңызы бар» белгісі «Сүт өнімдері» тобына тұтасымен емес, нақты тауар карточкаларына қойылады.
Шекті бағаны қалай есептеу керек
Формула үш бөліктен тұрады:
Шекті баға = қолданыстағы шарттар бойынша ең төмен баға × 1,15 + бірлікке шаққандағы тасымал мен импорттың расталған шығындары + бірлікке шаққандағы нормалар шегіндегі табиғи кему
Көбіне бірінші бөлікте қателеседі. Негіз – «жеткізу шартында көрсетілген ең төмен құны бар» тауардың бағасы, соңғы кірістің бағасы да, орташа өзіндік құн да емес. Шарты арзанырақ жеткізуші пайда болса, шек бүкіл позиция бойынша төмендейді, ал қымбатырақ сатып алынған қалдықтарға қағидалар ерекшелік жасамайды.
Егер бір шарттарда баға ҚҚС-пен, ал басқаларында ҚҚС-сыз көрсетілсе, алдымен оларды бір түрге келтіріңіз. Әйтпесе «ең төмені» тек қағаз жүзінде ең төмен болып шығады.
Табиғи кему – кез келген кемшілік емес, тек Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 25 қарашадағы № 717 бұйрығымен бекітілген нормалар шегіндегісі ғана. Нормалар ҚҚС-сыз өзіндік құн бойынша бөлшек тауар айналымына пайызбен белгіленген және салмақпен сатылатын тауарларға қолданылады. 1–3 санатты сауда объектілері мен сауда желілері үшін нормалардың бірінші тобы, 4 және 5 санаттар үшін екінші тобы қолданылады. Мысалы, салқындатылған сиыр еті үшін бұл 0,60 % және 0,70 %, кеш піскен картоп үшін екі топта да 0,70 %. Нормадан асқанның бәрі бағаға көшірілмейді.
1С-та не баптау керек
«Розницаға» да, «Управление торговлейге» де, «Бухгалтерияға» да келетін тәртіпті көрсетеміз. Құжаттардың атаулары әртүрлі, логикасы бір.
- Тізбе позицияларын белгілеу. Номенклатура карточкасындағы «ӘМАТ» қосымша деректемесі немесе жеке топ. Төмендегі барлық іріктеулер мен есептер осы белгіге сүйенеді, сондықтан оны тізбенің тұжырымдары бойынша қатаң қойыңыз.
- Шарттар бойынша бағаларды енгізу. Әлеуметтік маңызы бар позициялар үшін қолданыстағы шарттардың ең төмен бағасы енгізілетін жеке баға түрі («Бухгалтерияда» – баға типі) қажет. Шарт өзгерсе – бұл баға да күні көрсетілген баға белгілеу құжатымен өзгереді. «Управление торговлейде» жеткізушілердің бағаларын әр контрагент бойынша кірістерден бөлек тіркеуге болады, сонда салыстыру шарттар салынған папкада емес, базада көрінеді.
- Бөлшек бағаны формула бойынша есептеу. ӘМАТ үшін бөлшек баға түрі – шарт бойынша бағадан 1,15 коэффициентімен, үстіне шығындар үшін үстеме. Дөңгелектеу ережесін тексеріңіз: егер ол бағаны 10 теңгеге дейін жоғары тартса, тұз немесе нан сияқты арзан позицияда баға шектен оп-оңай шығып кетеді.
- ӘМАТ-ты автоматты қайта бағалаудан ажырату. Егер бөлшек баға сатып алу бағасынан есептелсе, ал сатып алу бағасы әр кіріс сайын жаңартылса, қымбат партия сөредегі бағаны шектен жоғары көтереді. Тізбе позициялары үшін негіз шарт бойынша баға түрі болуы тиіс.
- Жеткізуді тауарларға бөлу. Тасымалдаушының қызметін кірістегі тауарларға бөле отырып рәсімдеңіз: «Бухгалтерия для Казахстана» бағдарламасында бұл «Поступление доп. расходов» құжаты (сома немесе саны бойынша), «Управление торговлейде» қызмет тауарлардың өзіндік құнына бөлінеді. Егер көлікте әлеуметтік маңызы бар және басқа тауарлар бірге келсе, бөлу тәсілін есеп саясатында бекітіңіз: заң оны белгілемейді, ал тексерушіге килограмға шаққан сома қайдан шыққанын көрсету керек.
- Кемуді актімен есептен шығару. Тізбе позициялары бойынша табиғи кемуді жеке есептен шығару құжаттарымен рәсімдеп, айналымнан есептелген нормамен салыстырыңыз. Әр позиция бойынша дұрыс өзіндік құн мен айналымсыз норманы есептеу мүмкін емес, сондықтан бұл базада партиялық есептің қалай жүргізілетінін де тексеру болып табылады.
- Тексеруге арналған есепті жинау. Әр позиция бойынша: шарт бойынша баға, 15 %, бірлікке қосылған шығындар, сөредегі баға, айырма. Мұндай есеп пысықтау арқылы жасалады және тексерушінің бірінші сұрағына ол қоймай тұрып жауап береді.
Өз көлігіңіз – бөлек әңгіме. Оның шығындары да «шеккен» шығын, бірақ оларды растау үшін жол парақтары, жанармайды есептен шығару және рейске шаққан есеп керек. Тасымал құжаттарының өздері 29 қыркүйектен қалай өзгергенін ТКЖ мен жол парағы туралы мақалада талдадық. Егер бөгде тасымалдаушы тасыса, растау ретінде шарт, акт және электрондық шот-фактура жарайды, бұл әлдеқайда жеңіл.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жеткізу бәрібір бар ғой, үстемені жай ғана 20 % қоюға бола ма? Жоқ. Үстемені «көзбен» пайызға емес, шеккен және расталған шығындар шамасына ұлғайтуға рұқсат етілген. Егер жеткізу килограмға белгілі бір сомаға түссе, үстіне сол сома қосылады және ол құжаттарда көрінуі тиіс.
Тауар шарттағыдан қымбат келді. Қай бағадан есептейміз? Қағидалар жеткізу шартында көрсетілген баға туралы айтады. Кірістің нақты бағасы шарттағыдан өзгеше болса, бұл сөредегі бағаны кейін көтеруге емес, шартты жаңартуға себеп.
Бұйрық үстемеден басқа бірдеңе өзгерте ме? Иә, және айтарлықтай. 1–4 санатты сауда объектілерінде қазақстандық тауарлардың үлесі әр тауар санаты, кіші санаты және объект бойынша тұтастай сауда алаңының немесе сөре кеңістігінің кемінде 30 %-ын құрауы тиіс, «Қазақстанда жасалған» деген жазумен. Үлес сөредегі фейсингтер бойынша есептеледі. Бұл енді есеп базасы емес, тауарды сөреге қою мәселесі, бірақ номенклатурада толтырылған шығу елі қазақстандық позициялардың тізімін тез жинауға көмектеседі.
Біз өз интернет-дүкеніміз арқылы сатамыз. Жеткізуді де қосуға бола ма? Иә, электрондық саудадағы жеткізу қызметтерінің шығындары жаңа 229-тармақта жеке аталған. Шарты сол: шығын шегілген және құжатпен расталған болуы керек.
Осы қадамдарды өз базаңызда өткіңіз келсе, тексеруден бастаймыз: сіздегі қай позициялар тізбеге кіреді және олардың бағасы қазір неден есептеледі. Қалғанын сүйемелдеу аясында немесе дүкенді автоматтандыру бойынша жеке жоба ретінде жасауға болады.
