29 қыркүйекте Автомобиль көлігімен жүк тасымалдау қағидаларына енгізілген түзетулер күшіне енеді – бұл Көлік министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 15 қыркүйектегі № 246 бұйрығы. Ол қағидалардың қосымшасын қайта жазады: сол қосымшада жол парағына, тауар-көлік жүкқұжатына және CMR-ге арналған мәліметтер тізілген. Бұл тізбеде 20 позиция болатын, енді 30 болады. Бұйрық 18 қыркүйекте жарияланды және күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі, күн осыдан шығады.
Жаңа позициялар – 21-ден 30-ға дейін. Қойма мен бухгалтерия үшін олардың ішіндегі ең маңыздысы – соңғысы: жүктің Ұлттық тауарлар каталогы бойынша сәйкестендіру коды. Екінші маңызды өзгеріс бұрынғы 14-позицияда жасырылған – жүктің массасы мен габариттеріне бірлікпен көрсетілген саны қосылды. Қалған тоғыздың жетеуі көліктің жұмысын сипаттайды және оларды тасымалдаушы толтырады. Егер Сіз бір мезгілде жүк жөнелтуші де, өз көлігімен тасымалдаушы да болсаңыз, бәрін толтыруға тура келеді.
Мақаланың алғашқы редакциясы басылымдардағы баяндауларға сүйенген еді, енді ол «Әділет» сайтындағы бұйрық мәтінімен салыстырылды. Бір егжей нақтыланды: жүктің саны жеке баған емес, масса мен габариттер туралы позицияға толықтыру. 29 қыркүйекте 1С-Рейтинг нысандарды қалай жаңартқаны туралы бөлім қосылды.
Не өзгереді
| Бұрын болған | 29 қыркүйектен бастап | Бұл база үшін нені білдіреді |
|---|---|---|
| Мәліметтер тізбесі – 20 позиция | 30 позиция | Баспа нысанын және толтыру тәртібін қайта жинауға тура келеді |
| 14-позиция: жүктің массасы мен габариттері | Массасы, габариттері және бірлікпен саны | Сан таразыдан емес, жүкқұжаттан алынады |
| Тізбеде тауар коды жоқ | 30-позиция: жүктің НКТ бойынша сәйкестендіру коды | Номенклатурада каталог коды толтырылған болуы тиіс |
| Көліктің жұмысы – тасымалдаушының ішкі құжаттарында | 21–27-позициялар: базадан шығу және оған келу, рейске дейінгі және одан кейінгі одометр, отын маркасы, рейстің ұзақтығы мен жүрісі километрмен, рейс саны, отын шығыны | Рейс көрсеткіштері құжаттың өзіне кіреді |
| Жол парағы мен ТКЖ «бір ауысымға (рейске)» ресімделеді | 20-тармақтан «бір» сөзі алып тасталды | Ауысым (рейс) басталғанға дейін және әр көлікке бөлек ресімдеу сақталады |
| Құжаттарды көлік құжаттарын басқарудың бірыңғай жүйесінде тіркеу – 22-тармақтың ішінде | Жүйенің жұмыс қағидаларына сілтемесі бар жеке тармақ | Қағаз құжаттар үшін талаптың өзі әзірге тоқтатыла тұрған, бұл туралы төменде |
Қалған екі жаңа позиция – өлшеу актісі немесе таразыға тарту актісі (28) және жарияланған құны бар жүк (29).
ТКЖ бланкісі жоқ, және бұл маңызды
Мұндай күндері жиі қойылатын сұрақ: жаңа нысанды қайдан жүктеуге болады. Жүктейтін ештеңе жоқ. Қағидаларда бекітілген бланк жоқ: «Жол парағын, тауар-көлік жүкқұжатын және CMR-ді толтыруға арналған мәліметтер» деп аталатын қосымша бар. Яғни заң деректер жиынтығын талап етеді, ал олардың торкөздер бойынша қалай орналасқаны – құжатты басып шығаратын адамның ісі.
Осыдан практикалық қорытынды шығады. Егер ТКЖ есеп базасынан шығатын болса, дайын бланк іздеудің емес, баспа нысанын өзгертудің қажеті бар. Ал егер оны бес жыл бұрынғы үлгі бойынша Excel-де басатын болса, үлгіні сол он позициямен толықтырып, жүк туралы бағандағы санды ұмытпау керек, әйтпесе құжат ресми белгісі бойынша толық болмай шығады.
Кім не үшін жауап береді
Қағидалардағы тәртіп өзгерген жоқ, және дәл сол жаңа бағандардың неге тек жүргізушіге ғана қатысты емес екенін түсіндіреді.
Тауар-көлік жүкқұжаты – негізгі тасымалдау құжаты: ол бойынша жүк жөнелтуші жөнелтілген жүкті есептен шығарады, ал жүк алушы оны кіріске алады (12-тармақ). Қағазда ол төрт данада жасалады (13-тармақ): біріншісі есептен шығару үшін жөнелтушіде қалады, екіншісі алушыға барады, үшіншісі тасымалдау шотына қоса тіркеледі, төртіншісі жол парағына тігіліп, көлік жұмысын есепке алуға негіз болады (15-тармақ).
14-тармақ қысқа әрі жағымсыз етіп жазылған: жүкқұжаттағы дұрыс емес, дәл емес немесе толық емес мәліметтерден туындаған зиянды жүк жөнелтуші өтейді. Толық болмау – бұл бұрын болмаған бос баған да. 29 қыркүйектен бастап бұл тізімге бірлікпен сан мен каталог коды кіреді.
Жол парағын қағидалар бастапқы есеп құжаты деп атайды: ол жүкқұжатпен бірге көліктің жұмыс көрсеткіштерін айқындайды (19-тармақ). Қағаз жол парақтары мен ТКЖ олардың қозғалысын есепке алу журналдарында тіркеледі және тасымалдаушыда журналдармен бірге бес жыл сақталады. Сондықтан жаңа бағандарға жол бақылауына арналған формалдылық ретінде емес, бастапқы құжаттың деректемелері ретінде қарау керек.
Жүктің НКТ бойынша коды: ол қажет болған үшінші орын
Ұлттық тауарлар каталогы бір жылда таңдаулылардың тақырыбы болудан қалды. Алдымен кодтар ілеспе жүкқұжаттар мен виртуалды қойма үшін керек болды – бұл туралы бөлек жазғанбыз. 19 қыркүйектен бастап ККМ чегіндегі тауар атауы каталог бойынша көрсетіледі, ал таңбаланған тауар үшін чекте сәйкестендіру коды да қажет – бұл туралы жеке мақала болды. Енді сол код тасымалдау жүкқұжатында сұралады.
Есеп базасында ол номенклатура карточкасында тұрады. Егер карточкада каталог кодына арналған өріс мүлде болмаса, демек конфигурация көптен бері жаңартылмаған, және әңгіме баспа нысанынан емес, жаңартудан басталады. Каталогтың өзі қалай құрылғаны және тауарлар онда қандай тәртіппен сипатталатыны – жеке бетте.
Жүк туралы 13–15-позицияларда «жүк жөнелтуші толтырады» деп тікелей жазылған, ал 30-позицияда мұндай ескерту жоқ. Бірақ кодты тек тауары базада тіркелген тарап біледі, және жүкқұжаттағы мәліметтердің толықтығына да сол жауап береді. Кодты жүргізуші немесе көлік компаниясы қойып береді деп күтудің қажеті жоқ.
Ақылға қонымды тәртіп мынадай: базадан шынымен көлікпен тасымалданатын позицияларды жүктеп шығару және алдымен солар бойынша кодтарды жабу. Сауда компаниясында бұл әдетте бүкіл анықтамалық емес, жүз-екі жүз жүрдек позиция болады.
Бірлікпен сан: өріс бар, нысанға түспейді
Масса мен габариттер тізбеде әрдайым болатын, ал сан жоқ еді. Енді ол сол 14-позицияда тұр, оны жүк жөнелтуші толтырады, және бұл – деректер базада бар, ал құжатта жоқ болатын нақ сол жағдай: сан өткізу құжатында көрсетілген, бірақ жүкқұжаттың баспа нысаны ол туралы үндемейтін.
Бұл санды тек жолда ғана салыстырмайды. ТКЖ-дағы сан, электрондық шот-фактурадағы сан және виртуалды қоймадан есептен шығару бір ғана жеткізілімді сипаттайды. Олардың арасындағы алшақтықты камералдық бақылау ұстайды, ал түсіндіруге көлік әлдеқашан жүгін түсіріп болғаннан кейін тура келеді.
Одометр, отын және рейстер
Бұл бағандар – тасымалдаушының аймағы, және оларды бухгалтерлік базадан алатын жер жоқ. Тасымалдаушының өндірістік базасынан шығу және оған келу уақытын, рейске дейінгі және одан кейінгі одометр көрсеткіштерін, отын маркасын, рейстің ұзақтығы мен жүрісін километрмен, рейс санын және литрмен шығынын жүргізуші немесе диспетчер береді.
Қосымша әсерін алдын ала ескерген жөн: отын шығыны мен жүрісі енді бес жыл сақталатын жол парағының өзінде тіркеледі. ЖЖМ-ді нормалар бойынша есептен шығару сол сандарға сүйенеді. Егер базада отын «құю фактісі бойынша» есептен шығарылса, ал жол парақтарында басқа километр пайда болса, алшақтық бірден екі құжатта көрініп тұрады.
Көлік саны екі-үштен асқанда, дәптер енді көмектеспейді. Деректерді автокөлік бойынша салалық шешімде немесе бар базаны пысықтау арқылы жинайды: рейс деректемелері бар құжат және жол парағына тиеп жөнелтуден жүкті де, көлік көрсеткіштерін де тартып әкелетін баспа нысаны.
Егер жол парақтары 1С-Рейтинг шешімдерінде жүргізілсе
28 және 29 қыркүйекте 1С-Рейтинг жаңа талаптарға сай жаңартылған баспа нысандарын шығарды. Салалық шешімдердің барлығына дерлік бұл нақты релиздерге арналған патчтар, ал 4.0 редакциясындағы «Путевые листы» үшін – кеңейтудің жаңа нұсқасы.
| Шешім | Нұсқа | Не жаңартылды |
|---|---|---|
| «Нефтебаза» | 3.0.74.2 және 3.0.74.3 нұсқаларына патч | 4-П жол парағы |
| «Элеватор» | 4.0.74.2 нұсқасына патч | 4-П жол парағы |
| «Бухгалтерия автотранспортного предприятия» | 3.0.74.2 нұсқасына патч | 4-П жол парағы |
| «Автотранспортное предприятие» | 1.0.9.2 нұсқасына патч | 4-П жол парағы |
| «Путевые листы», 3.0 редакциясы | 3.0.8.1 нұсқасына патч | 4-П жол парағы |
| «Комплексное управление финансами и бюджетирование для Казахстана» | 3.2.19.2 және 3.2.19.3 нұсқаларына патч | 4-П жол парағы және ТКЖ |
| «Управление финансами строительной организации для Казахстана» | 3.2.19.2 нұсқасына патч | 4-П жол парағы және ТКЖ |
| «Путевые листы», 4.0 редакциясы – типтік «Бухгалтерия для Казахстана» үшін кеңейту | 4.0.1.2 нұсқасы | 4-П жол парағы және ТКЖ |
Нақты не қосылғанын әзірлеуші шығарылымның алдында сипаттады. ТКЖ-ға – өлшеу немесе өлшеп-салу актісі, жүктің жарияланған құндылығы және жүктің НКТ бойынша коды үшін өрістер, ал жүк жөнелтушінің телефоны ұйымның байланыс ақпаратынан қойылады. 4-П жол парағына – көліктің рұқсат етілген ең жоғары массасы, ені, биіктігі және ұзындығы, «Показания спидометра» «Показания одометра» болып, «Пробег, км» «Продолжительность рейса, км» болып қайта аталды. Қосылған өрістердің бәрі әзірге баспа нысанын қалыптастыру кезінде қолмен толтырылады, нысандарды одан әрі өзектендіруді 1С-Рейтинг жоспарлы релиздерде уәде етеді.
Бұдан іс жүзінде не шығады:
- Патч тек өзі шығарылған релизге ғана орнатылады. Алдымен конфигурацияңыздың нұсқасын қараңыз; егер ол ескірек болса, жаңартудан бастауға тура келеді.
- 4.0.1.2 кеңейтуі үшін 3.0.42.13222 нұсқасындағы лицензиялау жүйесі (СЛК) қажет: жаңа СЛК сервері конфигурация үлгілері каталогының
Protectionішкі каталогынан орнатылады. Егер серверлерде немесе жұмыс орындарында ескі нұсқадағы СЛК компоненті (licenceaddin) тұрса, оны жояды, әйтпесе базаны іске қосқанда «Ошибка создания защищенной обработки» қатесі шығады. - Басып шығару кезінде ешкім толтырмаған қолмен толтырылатын өріс – ТКЖ-да 14-тармақ бойынша жүк жөнелтуші жауап беретін мәліметтердің толық еместігінің дәл өзі. НКТ бойынша кодты, өлшеу актісін және жарияланған құндылықты кім жазатынын алдын ала шешіп қойыңыз.
Типтік «Бухгалтерия для Казахстана» мен «Управление торговлей для Казахстана» бойынша 29 қыркүйектегі жағдай бойынша 1c.kz таспасында жаңартылған ТКЖ бар жаңа релиздер жоқ. Онда баспа нысанын сыртқы нысанмен немесе сүйемелдеу аясындағы пысықтаумен толықтырады.
Көлік құжаттарының бірыңғай жүйесі туралы
Мұнда бекер үрейленіп қалу оңай. Қағидаларда 22-тармақ бар: массасы 3,5 тоннадан асатын жүк көлігіне жол парағы мен ТКЖ қағазда ресімделгенде, тасымалдаушы мен жүк жөнелтуші оларды көлік құжаттарын басқарудың бірыңғай жүйесінде тіркейді – жол парағын ауысым басталғанға дейін, жүкқұжатты жүк жөнелтілгенге дейін. Бұл тармақтың қолданысы Көлік министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 23 шілдедегі № 189 бұйрығымен 2027 жылғы 1 маусымға дейін тоқтатыла тұрған, және тоқтата тұру қағидалар мәтінінде тікелей көрсетілген.
Жаңа 22-1-тармақ тек осы жүйенің жұмыс қағидаларына – 2021 жылғы 25 мамырдағы № 258 бұйрыққа сілтеме жасайды. Қағаз құжаттарды онда тіркеу міндеті бұрынғыша тоқтатыла тұрған, сондықтан 29 қыркүйектен бастап Сіз жаңа бағандарды толтырасыз, ал ақпараттық жүйеге жүкқұжат тіркеуге жүгірмейсіз.
Бір мезгілде аббревиатуралар туралы. Қазақстандық жаңалықтарда ЕСУТД – бірде көлік құжаттарын басқарудың бірыңғай жүйесі, бірде еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесі. «ЕСУТД-ның жаңа талаптарынан» қорықпас бұрын, қайсысы туралы айтылып тұрғанын қараңыз.
29 қыркүйекке дейін не істеу керек
- ТКЖ мен жол парағының қайдан басылатынын қарау: базадан ба, Excel-ден бе, әлде тасымалдаушыда өз үлгісі бойынша ма.
- Өз құжатыңызды жаңалықтардағы баяндаулармен емес, № 246 бұйрықтың қосымшасымен салыстырып, онда қандай мәліметтер жоқ екенін жазып алу.
- Шынымен тасымалданатын номенклатурада НКТ коды толтырылған-толтырылмағанын тексеру.
- Бірлікпен санның жүкқұжаттың баспа нысанына қолмен емес, тиеп жөнелту құжатынан түсетініне көз жеткізу.
- Одометрді, отынды және рейс санын кім, қай сәтте тіркейтінін жүргізушілермен және диспетчермен келісу.
- Тасымалдауды көлік компаниясынан тапсырыс берсеңіз, оның бланкілерін жаңартқан-жаңартпағанын сұрау: жүкқұжатқа екі тарап та қол қояды.
- Өлшеу немесе таразыға тарту актісін және жарияланған құны бар жүкті кім белгілейтінін шешу: бұйрық мұны бөлмейді, ал бос баған кейін ешкімдікі болмай қалады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Біз өз тауарымызды өз көлігімізбен тасымалдаймыз. Қағидалар бізге қатысты ма? Иә. Қағидалар меншік нысанына қарамастан барлық жеке және заңды тұлғаларға қолданылады. Олардың аясынан қорғаныс қабілеті мен құқық тәртібін қамтамасыз ету мақсатындағы тасымалдар, форс-мажор жағдайындағы және төтенше жағдайлардың салдарын жою кезіндегі тасымалдар, сондай-ақ жалпы пайдаланымдағы жолға шықпайтын техникамен жүзеге асырылатын шаруашылық ішіндегі тасымалдар шығарылған (2 және 3-тармақтар). Қала ішінде тауар тарату бұл ерекшелікке кірмейді.
ТКЖ мен жол парағын электрондық түрде ресімдеуге бола ма? Иә, қағидалар электрондық-цифрлық құжатқа тікелей жол береді, ондағы жазбалар электрондық қолтаңбамен куәландырылады. Төрт қағаз дана мен есепке алу журналдары қағазда қалғандарға қажет.
Тауарлардың бір бөлігінде НКТ кодтары әлі жоқ. 29 қыркүйекке дейін не істеу керек? Позицияны каталогта сипаттау бір кешті алмайды, бірақ бір айға да созылмайды. Көлікке шынымен тиелетіннен бастаңыз, қалғанын қатар жабыңыз: кодтар чектер мен ілеспе жүкқұжаттар үшін бәрібір қажет болады.
Бос баған үшін айыппұл бар ма? Дәл жаңа бағандар үшін қағидалар жеке санкция белгілемейді, ал біз оны ойдан шығармаймыз. Тәуекел басқада: жүкқұжаттағы толық емес мәліметтер – жүк бойынша дауларда талап қоюға негіз және жолда құжаттарды тексергенде сұрақ тууға себеп, ал 14-тармақ бойынша олар үшін жүк жөнелтуші жауап береді.
Жүкқұжат пен жол парағы базадан жаңа мәліметтерімен бірге шығуын қаласаңыз, екі нәрседен бастайық: қандай баспа нысандары қолданылатынын қараймыз және тасымалданатын номенклатура бойынша каталог кодтарын тексереміз. Қалғаны – сүйемелдеу аясында. Қазір нені басып шығаратыныңызды және жол парақтарын кім толтыратынын чатқа жазыңыз.
