1С-те бюджеттеуді үш деңгейде баптаймыз: БДДС пен төлемдерді бақылау қажет бір компанияға – 1С:Комплексная автоматизация; бір база ішінде БДР, бюджеттік модельдер мен сценарийлер керек болса – 1С:ERP; топ компаниялары әр түрлі базада есеп жүргізіп, топ ішіндегі айналымдар алып тасталған жиынтық қажет болса – 1С:Управление холдингом. Жұмыс құны – сағатына 22 000 ₸-ден бастап.
Бағдарламадан емес, факт қайдан алынатыны туралы сұрақтан бастаймыз. Фактісін қолмен бөліп жазатын бюджетті үш-төрт айдан кейін ешкім ашпай қояды, қай конфигурацияда бапталғаны маңызды емес.
Алматыда және бүкіл Қазақстан бойынша жұмыс істейміз, жобаның көп бөлігін қашықтан өткізуге болады: бұл қаржы қызметімен кездесулер мен базалардағы жұмыс.
Сізге қай деңгей жетеді
Ең қымбат қателік – КА қазынашылығы шешетін міндет үшін УХ сатып алу. Керісінше жағдай да кездеседі: әр түрлі базадағы бес ЖШС-тан тұратын топ бюджетті солардың бірінің есебімен жинамақ болып, ай сайын Excel құрастырады. Сондықтан алдымен салыстырамыз.
| 1С:КА | 1С:ERP | 1С:УХ | |
|---|---|---|---|
| Кімге | Бір компания немесе бір базадағы бірнеше заңды тұлға | Өндірісі бар кәсіпорын, базадағы бірнеше ұйым | Еншілес компаниялардың өз базасы бар топ |
| Бюджеттер | Төлем күнтізбесі, өтінімдер, лимиттер; БДР – жеке модульмен | БДДС, БДР, кез келген күрделіліктегі модельдер | БДДС, БДР, ресурстар қозғалысының бюджеті |
| Факт | Өз құжаттарынан | Жедел және регламенттелген есептен | Еншілес компаниялар базаларынан жүктеу арқылы |
| Топ бойынша жиынтық | Жоқ | Бір база шегінде | ТІА элиминациясымен |
Комплексная автоматизация: ақша бақылауда
Қазақстанға арналған типтік 1С:КА-да толыққанды бюджеттеу жоқ. Есесіне төлем күнтізбесі, келісуі бар ақша қаражатын жұмсауға өтінімдер және ДДС баптары бойынша лимиттер бар. Орташа компанияға бұл жиі жеткілікті: қаржыгер кассалық үзілісті екі апта бұрын көреді және лимиттен асатын төлемді өткізбейді. Баптар бойынша жоспар-фактісі бар БДР үшін КА-ға жеке «Бюджетирование» модулі шығарылады. Модуль құрамы релизден релизге өзгереді, сондықтан оны жатқа айтпай, демонстрацияда көрсетеміз. Толығырақ – «КА-да бюджеттеу» мақаласында.
ERP: кәсіпорын ішіндегі бюджеттік модель
1С:ERP-де «Бюджетирование» ішкі жүйесі типтік жеткізілімге кіреді. Модельге сату, сатып алу және өндіріс жоспарлары жүктеледі, ал факт үш көзден келеді: жедел есептен, регламенттелген немесе халықаралық есептен және бапталатын схема бойынша еркін деректерден. Сценарийлер, жылжымалы жоспарлау және лимиттің үш түрі бар: рұқсат беретін, қосымша шектейтін және ақпараттық. Біз әдетте екі-үш айға ақпараттық лимиттерді қосамыз да, содан кейін ғана негізгі баптарды рұқсат беретін түрге ауыстырамыз – әйтпесе алғашқы аптада-ақ төлемдер тоқтап қалады. Мұның қазынашылықпен бірге қалай жұмыс істейтіні – «1С:ERP-дегі бюджеттеу және қазынашылық» мақаласында.
Управление холдингом: базалар көп болғанда
УХ-та бюджет – белгілі бір түрдегі есептің кезең мен сценарий бойынша данасы. Дәл осы механизм еншілес компаниялардың есептілігін жинауға қызмет етеді, сондықтан жоспар-факт үшін факт шоғырландыруға арналған сандармен бір жолмен келеді. «Жоспар» мен «Факт» қабаттарынан басқа аралық «Резерв» қабаты бар: шарт кестелері мен әлі төленбеген өтінімдер бойынша міндеттемелер. Резерв қанша жұмсалғанын ғана емес, қанша ақша міндеттемемен байланып қойғанын көрсетеді.
Барлық компания бір КА немесе ERP базасында болса, бюджет үшін УХ сатып алудың қажеті жоқ. Базалар бірнешеу болып, меншік иесі топ ішіндегі сатуды екі рет есептемей топ бюджетін көргісі келсе – бұл УХ міндеті.
Жобаға не кіреді
Құрамы деңгейге байланысты, бірақ реттілігіміз әрдайым дерлік бірдей.
Баптар мен аналитикалар моделі. Қандай бюджеттер керегін анықтаймыз: БДДС пен БДР әрдайым дерлік, болжамды баланс – топ қарыз жүктемесін қадағаласа, инвестициялық бюджет – күрделі салымдар елеулі болса. Нақты талданатын жиырма-отыз БДР бабы «көз үшін» толтырылатын екі жүз баптан жақсы. Бастапқыда әр бюджетке екі-үш аналитика: БДР үшін компания мен ҚЖО, БДДС-те ірі төлемдер үшін ДДС бабы мен контрагент.
Есеппен салыстыру. Еншілес компанияның есебінде сексен шығын бабы, бюджетте – жиырма бес. Есеп баптарының атын өзгертпейміз, оларды салыстыру арқылы бюджет баптарына жинақтаймыз. Ал бюджеттегі «Маркетинг» бабы бес ішкі бапқа бөлініп, есепте бір жолмен жүрсе, ішкі баптар бойынша фактіні алу мүмкін емес – мұны іске қосуға дейін анықтаймыз.
Енгізу нысандары мен есептеулер. Жолдардың бір бөлігі формуламен толтырылады: еңбекақы қоры штат саны мен орташа жалақыдан, түсім көлем мен бағадан. Сценарийлер үшін бұл ең басты нәрсе: стресс-нұсқада жүз жолды қайта жазбай, бағамы мен көлемді өзгертеді. Сценарийлер мен болжамдар туралы – «УХ-тағы сценарийлік жоспарлау» мақаласында, KPI мен үш бюджеттің байланысы туралы – «Топтың қаржылық моделі және KPI» мақаласында.
Регламент және келісу. Бюджетті кім, қай мерзімге енгізеді, кім келіседі. ERP мен УХ-та процесс жауаптылары бар кезеңдермен беріледі, ал монитор қай компанияның кешігіп жатқанын көрсетеді.
Қазынашылықпен байланыс. Бекітілген БДДС төлем өтінімдеріндегі лимиттерге айналады. Бұл қадамсыз бюджет болжам күйінде қалады. Топқа ортақ төлем күнтізбесі мен барлық компания төлемдерін бақылау керек болса, бұл жеке контур – холдинг қазынашылығын автоматтандыру.
Меншік иесіне арналған есептер. Компания мен топ бойынша жоспар-факт, шектен асқан ауытқуларға түсініктемелер. Нені және қаншалықты жиі көрсету керегі – «Топ меншік иесіне арналған есептілік» мақаласында. Күрделі жобалары бар топтарға УХ-та NPV мен IRR есептелетін жоба бюджеттері бар – «УХ-тағы инвестициялық жобалар» мақаласын қараңыз.
Жоба қалай өтеді
- Зерттеу. Қазіргі бюджет файлдарын, компаниялардағы баптар есебін және төлемдердің қазір қалай келісілетінін қараймыз. Сізден – қазіргі бюджет, базалар тізімі және модельдің иесі болатын қаржы қызметінің маманы.
- Әдістеме қағаз жүзінде. Баптар, аналитикалар, ҚЖО, сценарийлер, бюджеттік цикл күнтізбесі. Бұл құжатты біз емес, қаржы директоры бекітеді.
- Бір-екі компаниядағы пилот. Типтік базасы бар және шығындар есебі түсінікті компанияны таңдаймыз: сонда табылған мәселелер бастапқы құжаттардағы ретсіздікке емес, модельге қатысты болады. Кемінде тоқсанға болжам жасаймыз.
- Модельді түзету және тираждау. Пилоттан кейін модель әрдайым дерлік өзгереді. Бұл барлық компанияны қосқаннан кейін қайта жасағаннан арзанырақ.
- Алғашқы толық цикл және сүйемелдеу. Фактіні жүктеу, жоспар-факт, ауытқуларды талдау. Кейін баптауларды өзгертуге көмектесеміз, бірақ баптар мен лимиттер туралы шешімдер топта қалады.
Іске қосқаннан кейін неге қараймыз: жоспар-фактіде жоспары жоқ ірі фактісі бар «Басқа шығындар» бабы өссе, салыстыру шоттардың бір бөлігін қамтымайды. Қаржыгерлер бюджетті Excel-де қатар жүргізсе, модель біреуге ыңғайсыз, ал мәселені батырмалардан емес, регламенттен іздеу керек.
Қанша тұрады
Жұмыс – кеңесшінің немесе бағдарламашының сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Сағатпен бағалауды зерттеуден кейін береміз: көлемі компаниялар, бюджеттер саны мен аналитика тереңдігіне байланысты, оған дейін соманы айту болжам ғана болар еді.
| Лицензия | Бағасы |
|---|---|
| 1С:Управление холдингом, негізгі жеткізілім | 9 652 500 ₸ |
| 1С:Управление холдингом, еншілес қоғамдар мен филиалдарға арналған лицензия | 1 462 500 ₸ |
| 1С:ERP для Казахстана, электрондық жеткізілім | 3 750 000 ₸ |
| 1С:Комплексная автоматизация, электрондық жеткізілім | 630 000 ₸ |
Сізде КА немесе ERP бар болса, бюджеттеуге лицензия мүлдем керек болмауы мүмкін – алдымен соны тексереміз. УХ үшін еншілес компанияларға жаңа бағдарламаға көшу міндетті емес: есеп олардың базаларында қалады. УХ-ты деректер жинау мен НСИ-мен бірге толық енгізу 1С:Управление холдингом енгізу бетінде сипатталған. Бір кәсіпорын деңгейіндегі бюджет – Қазақстанға арналған 1С:ERP енгізу жобасының бөлігі. Бағдарлама туралы толығырақ – 1С:Управление холдингом карточкасында.
Неге бізге жүгінуге болады
Біз Қазақстандағы «1С» фирмасының ресми серіктесіміз және ресейлік нұсқалармен емес, қазақстандық редакциялармен жұмыс істейміз: «1С:Управление холдингом 8 для Казахстана», Қазақстанға арналған ERP және КА.Іске қосқаннан кейін сүйемелдеуде қаламыз: бюджеттік модель өзгеріп отырады, бір жылдан кейін онда әрдайым дерлік жаңа баптар, ҚЖО немесе банкке арналған сценарий пайда болады.
УХ-тағы бюджеттеу көбіне шоғырландырумен қатар жүреді. Жоспар-факт үшін факт бәрібір еншілес компаниялар базаларынан жүктелсе, келесі қадам – сол деректер негізінде ҚЕХС бойынша шоғырландырылған есептілік. Модельдің өзі туралы тағы бір мақала – «УХ-та компаниялар тобын бюджеттеу».
Жиі қойылатын сұрақтар
Бізде бір компания, бізге УХ керек пе?
Жоқ. Бір компанияға немесе бір базадағы бірнеше заңды тұлғаға қазынашылығы мен «Бюджетирование» модулі бар КА немесе ERP жетеді. УХ базалар бірнешеу болып, топ бойынша жиынтық керек болғанда қажет.
Бюджетті Excel-де қалдырып, фактіні 1С-тен алуға бола ма?
Болады, бастау үшін бұл орынды. Бір ғана шарт: Excel-дегі баптар есеп баптарымен сәйкес келуі немесе оларға бір мәнді сәйкестенуі керек. УХ-та да нысандарды Excel-ге жүктеп шығарып, толтырылғанын қайта жүктеуге болады.
Қанша сценарий ашу керек?
Бастапқыда екі-үшеу: бюджет, болжам, факт. Оптимистік және пессимистік сценарийлерді директорлар кеңесінде шынымен салыстыратын болғанда қосады.
Еншілес компаниялар УХ-та жұмыс істеуге мәжбүр бола ма?
Жоспарлауға қатысса, бюджетті УХ нысандарына енгізуге тура келеді. Ал УХ-та есеп жүргізудің қажеті жоқ: факт олардың базаларынан жүктеледі.
Іске қосу қанша уақыт алады?
Компаниялар мен бюджеттер санына байланысты. Ең жылдам жол – бір-екі компаниядағы пилот, содан кейін тираждау. Нақты мерзімді зерттеуден кейін айтамыз.
