1С:Управление холдингом-дағы инвестициялық жобалар

Компаниялар тобындағы инвестициялық жоба әдетте бір мезгілде үш жерде өмір сүреді. NPV-і бар қаржылық модель — инвестициялық талдаушының Excel-інде. Жұмыстар кестесі — жоба жетекшісінің MS Project-інде. Нақты шығындар — құрылыс жүргізіп жатқан «еншілестің» бухгалтериясында. Мұның бәрін тек қолмен біріктіруге болады, оны директорлар кеңесіне тоқсанына бір рет жасайды. Шамадан тыс шығын көрінген кезде ақша жұмсалып қойған.

1С:Управление холдингом бағдарламасында инвестициялық жобаларды орталықтандырылған басқарудың ішкі жүйесі бар. Ол идеяны, бюджетті, кестені және фактіні бір объектіде байланыстырады. Мұның қалай құрылғанын және енгізу жобасында қай жерде қиындықтар туатынын талдайық.

Жобаның өмірлік циклі

Ішкі жүйе инвестициялық идеядан жобаның аяқталуына дейінгі жолды қамтиды:

1. Идея және инвестиция алдындағы кезең. Жоба сипатталады, салыстыру критерийлері беріледі, баламалар сараптамалық бағалаудан өтеді.
2. Портфельге іріктеу. Бағалау нәтижелері бойынша инвестициялық бағдарлама жобаларының портфелі қалыптасады.
3. Жоспарлау. Жоба немесе өзара байланысты жобалар бағдарламасы кезеңдерге бөлінеді; әрқайсысының жауаптылары, мерзімдері және ресурстары бар.
4. Орындау. Шығындар мен төлемдер фактісі кезеңдерге байланыстырылады, жоба тұрақты бағаланады.
5. Аяқтау және талдау. Жоспар-факт, тиімділіктің қорытынды көрсеткіштері.

Кезең ресурстары конфигурацияның кез келген анықтамалығы бола алады: қызметкерлер, номенклатура, айналымнан тыс активтер. Олар үшін заттай және құндық параметрлер беріледі — мысалы, 120 адам-сағат монтаж немесе белгілі бір бағамен 3 бірлік жабдық.

Жоба — өтпелі аналитика

УХ-тың негізгі идеясы: жоба — басқарушылық есептің ғаламдық аналитикасы. Жоба кезеңдеріне ақша қаражаты қозғалысы, кірістер мен шығыстар, ресурстар қозғалысы бюджеттерінің көрсеткіштері, сондай-ақ бюджетті резервтеу байланыстырылады.

Іс жүзінде бұл мердігерге төлем өтінімі бірден жоба мен кезеңмен жасалып, жоба бюджетін резервтейді, ал төлемнен кейін жобаның фактісіне айналады дегенді білдіреді. Ай соңында «шығындарды жобалар бойынша жеке бөлудің» қажеті жоқ. Өтінімдер мен оларды келісу қалай құрылғанын «Төлем өтінімдерін келісу» мақаласында сипаттадық.

Оңай байқалатын типтік қате: жоба бойынша есепте факт банк үзінділерінен бірнеше аптаға қалып қойса, жоба бойынша төлемдер өтінімдерді айналып өтеді — «еншілестің» бухгалтериясы тікелей төлеп, кейін қайта жіктейді. Бұл регламентпен емделеді: жоба бойынша төлем тек кезеңі бар өтінім арқылы.

Тиімділік көрсеткіштері

Жоба бюджеттерінің деректері бойынша УХ автоматты түрде есептейді:

• NPV — таза келтірілген құн;
• IRR — табыстылықтың ішкі нормасы;
• өтелу мерзімі;
• пайдалылық индексі;
• және басқа көрсеткіштер.

Excel-ден басты артықшылығы формулаларда емес (олар барлық жерде бірдей), есептің бюджетпен бірге жаңаратынында. Кезеңді екі айға жылжыттыңыз — ақша ағындары мен NPV қайта есептелді.

Жеке мәселе — дисконттау мөлшерлемесі. Оны жоба жетекшісі емес, топтың қаржы қызметі бекітеді. Біз оны әдістемеде бекітіп, әр жобада өзгертуге жол бермеуге кеңес береміз: әйтпесе «ыңғайлы» мөлшерлемесі бар жобалар шынайыдан тартымдырақ көрінеді.

Stage-Gate және скоринг

Ірі жобалар үшін УХ Stage-Gate тәсілін қолдайды: өмірлік цикл кезекті сатыларға бөлінеді, ал келесіге өту шешімді — «қақпаны» талап етеді. Әр «қақпада» жоба скорингтен өтеді: ол әлі де мақсаттарға сәйкес келе ме, мерзімдер мен бюджет ығысып кетпеді ме.

Орындау сатысындағы скоринг жеке жобаның және бүкіл портфельдің параметрлерін қайта қарау туралы шешім қабылдауға көмектеседі. Академиялық естіледі, бірақ іс жүзінде өте қарапайым міндетті шешеді: директорлар кеңесінде шамадан тыс шығынды тек «назарға алу» емес, жобаны тоқтатуға болатын ресми сәт пайда болады.

Гант диаграммасы және MS Project

Жоба жетекшісі MS Project-те жұмыс істеп жүрсе, кезеңдер иерархиясын қайта енгізбей, сонан импорттауға болады. УХ-та жоба Гант диаграммасында және реттілік диаграммасында көрсетіледі.

Гант диаграммасында ретімен мыналарды жасауға болады:

• кезеңдердің мерзімдерін нақтылау;
• бюджетті резервтеу құжаттарын кезеңдер бойынша бөлу;
• бюджеттерді қайта есептеу;
• жобаның KPI-ін есептеу.

Әдетте былай келісеміз: жұмыстардың егжей-тегжейлі кестесі жоба жетекшісінде өз құралында қалады, ал УХ-та — ақша байланыстырылған ірілендірілген кезеңдер. Қаржылық бақылау үшін бес-он бес кезең жеткілікті; УХ-тағы кестенің екі жүз жолын ешкім қолдамайды.

Талдау және салыстыру

Ішкі жүйенің есептері жобалардың жай-күйі мен барысын, KPI, жоспар-фактіні көрсетеді. «Егер не болса» талдауы және баламаларды салыстырмалы талдау қолжетімді. Талдау панеліне Гант диаграммасын, KPI виджеттерін және жобалар бюджеттерінің жиынтық кестелерін шығаруға болады — бұл туралы толығырақ «Корпоративтік есептілік және дашбордтар» мақаласында.

Негізгі құралдар есебімен қалай байланыстыру керек

Күрделі жоба объектіні пайдалануға енгізумен аяқталады. Компанияның есеп базасында бұл аяқталмаған құрылыс және негізгі құралды қабылдау — Қазақстанға арналған бағдарламаларда мұның қалай жүргізілетінін «1С-тағы негізгі құралдар» мақаласында сипаттадық. УХ-та жоба кезеңдері мен есептегі аяқталмаған құрылыс объектілері бір-біріне сілтеме жасауы маңызды, әйтпесе соңында жобаны баланспен салыстыру қиын болады.

Бұл бірінші кезекте кімге керек

Инвестжобалар ішкі жүйесі күрделі салымдар операциялық шығыстармен шамалас топтарда тез өтеледі: құрылыс және девелопмент, өндіру және қайта өңдеу, энергетика, жаңғырту бағдарламалары бар агрохолдингтер, өз терминалдары бар логистика. Онда бір ірі объект бойынша шамадан тыс шығын компаниялардың бірінің жылдық пайдасын жеп қоюы мүмкін.

Ал инвестициялар жылына жабдықтың бір-екі жаңартуы болса, жеке Stage-Gate әдістемесі артық болады. Бюджеттегі күрделі шығындар бабы және ол бойынша лимитті бақылау жеткілікті.

Типтік қателер

Бюджет иесі жоқ жоба. Жоба жетекшісі мерзімдерге, қаржылық бақылаушы ақшаға жауап береді, ал шамадан тыс шығын бойынша шешімді ешкім қабылдамайды. УХ-та жобаның жауаптысы, ал кезеңдердің өтінімдерді келісуге құқығы бар өз жауаптылары болуы керек.

Тым егжей-тегжейлі кезеңдер. Екі жүз кезең, әрқайсысына бюджет байланған — бір айдан кейін жүйе ескіреді, өйткені кесте апта сайын өзгереді. Ақша ірілендірілген кезеңдер деңгейінде бақыланады.

NPV бір рет есептеледі. Жоба әдемі модель бойынша бекітілді, ал әрі қарай тек бюджеттің игерілуіне қарайды. Мерзімдер немесе құн айтарлықтай өзгерген сайын тиімділік көрсеткіштерін қайта есептеңіз — УХ-та бұл автоматты түрде жасалады, тек қарау керек.

Факт кешігіп келеді. Жоба бойынша шығындар УХ-қа «еншілестің» есеп базасында ай жабылғаннан кейін ғана түссе, жоспар-факт әрдайым бір ай артта. Жобаға байланған төлем өтінімдері жедел көрініс береді: резерв пен төлемдер келісу күні көрінеді. Жобаға арналған жабдық топтың бәсекелі рәсімдері арқылы сатып алынса, қажеттілікті бірден жобаға байлауға болады — толығырақ «Компаниялар тобының орталықтандырылған сатып алулары» мақаласында.

Мәселені қалай байқауға болады: жоба бойынша төленген өтінімдер сомасын компания балансындағы аяқталмаған құрылыс сомасымен салыстырыңыз. Үлкен айырмашылық — шығындардың бір бөлігі жүйені айналып өтетінінің белгісі.

Неден бастау керек

1. Әдістемені бекітіңіз: дисконттау мөлшерлемесі, есептеу көкжиегі, міндетті көрсеткіштер, Stage-Gate шектері.
2. Жұмыстағы ағымдағы жобаларды — ірілендірілген кезеңдерімен және бюджеттерімен енгізіңіз.
3. Жоба мен кезеңге байланған төлем өтінімдерін қосыңыз.
4. Жоспар-факт есебін және директорлар кеңесіне арналған панельді баптаңыз.
5. Жаңа жобаларды жүйедегі инвестиция алдындағы кезең арқылы іске қосыңыз.

Жұмыстарды 1С енгізу аясында жүргіземіз, төлем сағат бойынша — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Инвестжобалар топтың кеңірек бюджеттеуінің бөлігі болса, «Компаниялар тобын бюджеттеу» мақаласын да қараңыз.

Іске қосу алдындағы тексеру парағы

Бірінші жобаны енгізбес бұрын мыналардың дайын екенін тексеріңіз:

• бағалау әдістемесі қаржы директорының басында ғана емес, бұйрықпен бекітілген;
• дисконттау мөлшерлемесі мен есептеу көкжиегі топтың барлық компаниялары үшін бірдей немесе айырмашылықтар негізделген;
• әр жобаға асып кету бойынша шешім қабылдау құқығы бар бюджет иесі тағайындалған;
• кезеңдер ақша туралы шешімдер нақты қабылданатын деңгейге дейін іріленген;
• жоба бюджетінің баптары топтың ақша қаражаты қозғалысы баптарымен сәйкес келеді;
• инвестициялық баптар бойынша жоба мен кезең көрсетілмеген төлем өтінімдері келісілмейді;
• нақты кестені және шығындар болжамын кім және қаншалықты жиі жаңартатыны анықталған.

Егер кемінде екі тармақ орындалмаса, бағдарламаны баптаудан емес, солардан бастаған жөн. Әйтпесе жүйе бейберекетсіздікті ұқыпты түрде көрсетіп отырады.

Алғашқы үш айдан кейін неге қарау керек

Жиі қойылатын сұрақтар

Топтың әртүрлі компаниялары іске асыратын жобаларды УХ-та жүргізуге бола ма?

Иә. Жоба — өтпелі аналитика, оған топтың әртүрлі ұйымдарының бюджеттері мен фактісін байланыстыруға болады.

MS Project-ті міндетті түрде пайдалану керек пе?

Жоқ. Кезеңдерді тікелей УХ-та енгізуге болады. MS Project-тен импорт кестесі сонда тұрғандарға керек.

Ішкі жүйе шағын жобаларға, мысалы кеңсе жөндеуге сәйкес келе ме?

Техникалық тұрғыдан иә, бірақ мұндай жобалар үшін Stage-Gate әдістемесі мен скоринг артық. Ұсақ шығыстарды кәдімгі бюджеттің баптары ретінде жүргізген ыңғайлы.

Бір жобаның бірнеше нұсқасын салыстыруға бола ма?

Иә. УХ-та баламалы жобаларды берілген критерийлер бойынша салыстыру және «егер не болса» талдауы бар.

Ішкі жүйені іске қосу қанша уақыт алады?

Бұл бағдарламаға емес, әдістеменің дайындығы мен жобалар санына көбірек байланысты. Әдістеме бар және жобалар аз болса, алғашқы нәтиже — ағымдағы жобалар бойынша жоспар-факт — тезірек алынады; ал әдістемені топ компаниялары арасында әлі келісу керек болса, негізгі уақыт соған кетеді. Нақты мерзімді зерттеуден кейін айтамыз.

Инвестжобаларды талқылау