Сауда компаниясының меншік иесі «Валовая прибыль» есебін ашып, бір клиент бойынша минус 300 мың көреді де, бас бухгалтерге қоңырау шалады. Бір сағаттан кейін анықталады: өткен айдың өзіндік құны қайта есептелмеген, облысқа жеткізу басқа жерге жатқызылған, ал «шығынды» сатудың жартысы — нөлдік бағамен ресімделген бонустық тауар. Есеп өтірік айтпайды, ол базада бар нәрсені көрсетеді. Төменде — 1С:Управление торговлей для Казахстана жүйесінің қандай есептері басқарушылық көрініс береді және оларға сенуге болуы үшін не істеу керек.
Алдымен — өзіндік құн, содан кейін талдау
УТ-дағы сатуды талдаудың барлығы дерлік өзіндік құнға сүйенеді. Ал УТ-дағы өзіндік құн екі түрлі болады:
- алдын ала — ай ішінде сату кезінде бірден орташа өлшенген бағалау тәсілімен есептеледі;
- нақты — айды жабу кезінде есеп саясатындағы әдіспен (ай бойынша орташа немесе ФИФО), қосымша шығындарды, қайтаруларды және түзетулерді ескере отырып есептеледі.
Ай жабылмайынша, «Валовая прибыль» шамамен бағалауды көрсетеді. Жедел бақылау үшін бұл жеткілікті, менеджердің сыйақысы туралы әңгіме үшін — жоқ.
Жиі қате: айды жабуды «бухгалтерия үшін» тоқсанына бір рет жасайды, ал басшылық осы уақыт бойы алдын ала сандарды қарайды. Біз УТ-да айды ай сайын, келесі айдың алғашқы күндерінде жабуға және нәтижені «Себестоимость товаров» есебі бойынша тексеруге кеңес береміз — ол өзіндік құнды құрамдас бөліктерге жіктейді, оның қай жерде «ісінгені» бірден көрінеді.
Бұрмалаудың жеке көзі — қосымша шығындар: жеткізушіден жеткізу, кеден, экспедитор қызметтері. Олар тауарға бөлінбесе, импорттық позициялардағы маржа асыра көрсетіледі. Мұны қалай баптау керек — «УТ-дағы импорт: ГТД және өзіндік құн» мақаласында.
«Валовая прибыль» есебі: одан не алуға болады
Бұл меншік иесі үшін басты есеп. Өзі түсімді, өзіндік құнды және жалпы пайданы көрсетеді, ал құндылық топтастыруларда пайда болады. Біз жобаларда баптайтын нұсқалар:
| Басшының сұрағы | Топтастыру | Неге қарау керек |
|---|---|---|
| Менеджерлердің қайсысы айналым емес, пайда әкеледі? | Менеджер → серіктес | Сату сомасы емес, рентабельділік |
| Қандай клиенттер шығынды? | Серіктес → номенклатура | Теріс маржа, үлкен жеңілдіктер |
| Тауарлардың қай тобынан табыс табамыз? | Номенклатура түрі / тобы | Айналымдағы үлеске қарсы пайдадағы үлес |
| Өңірлерге жеткізу өзін ақтай ма? | Жеткізу аймағы немесе серіктестің өңірі | Көлікті жатқызғаннан кейінгі маржа |
| Нені сатып алу бағасынан төмен сатамыз? | Номенклатура, «рентабельділік < 0» іріктеуі | Бағалардағы қателер, мерзімі өткен акциялар |
Соңғы жол алғашқы іске қосуда ең пайдалы. Біз қараған базалардың барлығында дерлік теріс маржасы бар позициялар табылды — және себебі әрдайым дерлік нарықта емес, ескірген баға түрінде немесе ұмытылған жеңілдікте болды. Бағалар мен жеңілдіктерді баптау туралы — «УТ-дағы баға белгілеу» мақаласында.
Бапталған есеп нұсқаларын сақтап, оларға түсінікті атаулар беріңіз: «Ай бойынша менеджерлер пайдасы», «Шығынды сатулар». Басшы топтастыруларды әр жолы өзі жинамайды.
ABC/XYZ жіктеу
ABC номенклатураны немесе клиенттерді үлесі бойынша бөледі: A тобы — түсімнің немесе пайданың негізгі бөлігін беретіні, C — ұзын «құйрық». XYZ сұраныстың тұрақтылығын көрсетеді: X — бірқалыпты сатылады, Z — кездейсоқ.
УТ-да жіктеу «CRM и маркетинг» → «Сервис» бөліміндегі сервистік өңдеумен, номенклатура және клиенттер үшін бөлек орындалады. Ол нәтижені базаға жазады, сондықтан класты кейін есептерде және сатып алуды жоспарлауда іріктеу ретінде пайдалануға болады.
Неге назар аудару керек:
- ABC критерийі — түсім, жалпы пайда немесе саны. Сатып алу үшін саны мен түсім, ассортимент саясаты үшін — пайда пайдалырақ;
- кезең — тым қысқа кезең маусымдық тауарды «Z»-ге айналдырады, тым ұзақ кезең жаңа тауарларды байқамайды;
- қайта есептеу — жіктеуді үнемі жаңарту керек, әйтпесе жарты жылдан кейін ол өткенді сипаттайды. Жабудан кейін айына бір рет реттелген тапсырма қою ыңғайлы.
Нәтижені қалай пайдалану керек, қысқаша:
- AX, AY — әрдайым қоймада ұстау, сатып алуды статистика бойынша жоспарлау;
- AZ — көп, бірақ болжаусыз сатылады: тапсырыс бойынша немесе жоғары сақтандыру қорымен жұмыс істеу;
- CZ — ассортименттен шығаруға немесе тек тапсырыс бойынша сатуға үміткерлер.
Клиенттерді жіктеу басқа сұраққа жауап береді: менеджерлер мен агенттердің уақытын кімге жұмсау керек. Динамикасы төмендеп жатқан A тобының клиенттері — қоңырау шалу тізімінде бірінші.
Қалдықтар және айналымдылық
Саудада ақша көбіне қоймада «тұрып қалады». УТ-да бұл үшін қалдықтар мен олардың құны бойынша есептер, сондай-ақ қорлардың айналымдылығын талдау бар: тауар сатылғанға дейін неше күн жатады.
Практикалық тәсіл:
- Соңғы 3–6 айдағы номенклатура топтары бойынша айналымдылықты қалыптастыру.
- Қоры 90 күнде сатылатыннан көп позицияларды табу (шекті өз салаңызға қарай таңдаңыз).
- ABC-мен салыстыру: C тобы болса — сатып жіберу; A болса — артық сатып алу жасалмағанын тексеру.
- Кезең ішінде қалдығы бар және сатылмаған тауарларды — «өлі» қорды бөлек қарау.
Нәтиже тікелей сатып алуға кетеді: қорларды қамтамасыз етудің дұрыс параметрлері мен ABC/XYZ кластары УТ-ға жеткізушіге тапсырысты автоматты түрде ұсынуға мүмкіндік береді. Толығырақ — «УТ-дағы сатып алу» мақаласында.
Мақсатты көрсеткіштер мониторы
Басшыға күнде таңертең бес есепті ашудың қажеті жоқ. УТ-да мақсатты көрсеткіштер мониторы бар — негізгі сандар: түсім, жалпы пайда, дебиторлық берешек, қалдықтар мақсатты мәндерімен және ауытқуларымен жиналған панель. Мониторды кесте бойынша поштаға жіберуге болады. Әр көрсеткіш бойынша толық ашып көрсету ашылады.
Тәжірибеден кеңес: мониторға 8–10-нан артық көрсеткіш шығармаңыз. Қалғанын ешкім қарамайды. Дистрибьютор үшін жақсы жиынтық — түсім, жалпы пайда және рентабельділік, мерзімі өткен дебиторлық берешек, сату күндеріндегі тауар қалдығы, белсенді клиенттер саны. Дебиторлық берешек туралы — «УТ-дағы дебиторлық берешек және төлем кестесі» мақаласында.
УТ талдауы қай жерде жетпей қалады
УТ сауда пайдасын жақсы көрсетеді, бірақ бұл толық қаржылық нәтиже емес. Жалақы, жалға алу, салықтар онда тек ішінара көрінеді. Меншік иесіне толық көрініс — барлық шығыстардан кейінгі бағыттар бойынша пайда, бюджеттеу керек болса, 1С:Комплексная автоматизация немесе бюджеттеуге арналған жеке шешім жағына қарайды. УТ-ның өзінде ақша қозғалысы үшін қазынашылық пен төлем күнтізбесі бар — «УТ-дағы қазынашылық» мақаласын қараңыз.
Қандай редакция керек
Сөз болған есептер типтік 1С:Управление торговлей для Казахстана жүйесінде бар. Базалық нұсқа — 36 300 ₸ — бір пайдаланушыға есептелген; талдаумен басшы менеджерлермен қатар жұмыс істесе, ПРОФ керек — 136 250 ₸ және клиенттік лицензиялар. Айналымдылық соларға байланысты қойма мен қорларды баптау — қойманы автоматтандыру қызметінде.
Есептерді меншік иесіне көрсетпес бұрын тексеру тізімі
- ай жабылған, «Себестоимость товаров» есебі өзіндік құны нөлдік позицияларды көрсетпейді;
- қосымша шығыстар (жеткізу, кеден) тауарға бөлінген;
- бонустық және тегін тауар шығынды сату ретінде емес, бөлек көрінетіндей ресімделген;
- әр клиентке менеджер тағайындалған — әйтпесе «менеджерлер бойынша» топтастыру «көрсетілмеген» деген үлкен жолды көрсетеді;
- клиенттерден қайтарулар сатумен бір кезеңде өткізілген немесе олардың әсері түсінікті;
- есеп нұсқалары басшы оларды көмексіз табатындай сақталып, аталған.
Кем дегенде бір тармақ орындалмаса, алдымен ретке келтірген жөн: бір дұрыс емес есеп бүкіл жүйеге деген сенімді ұзаққа бұзады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өткен айдың жалпы пайдасы неге өзгерді?
Сірә, есепті қарағаннан кейін ай жабылған немесе құжаттар өткен күнмен өткізілген: алдын ала өзіндік құн нақтымен ауыстырылды. Сандар «құбылмауы» үшін айды үнемі жабыңыз және жабылған кезеңді өзгертуге тыйым салыңыз.
ABC-ны қандай критерий бойынша құру керек — түсім бе, пайда ма?
Сатып алу мен қоймада болуы үшін — түсім немесе саны бойынша. Ассортимент пен жеңілдіктер туралы шешімдер үшін — жалпы пайда бойынша. Екі жіктеудің де болғаны ыңғайлы.
Есептерді телефонға алуға бола ма?
Мақсатты көрсеткіштер мониторы мен есеп нұсқаларын кесте бойынша поштаға жіберуге болады — оларды телефоннан ашу ыңғайлы.
Талдауды баптау қанша тұрады?
Жұмыстар сағат бойынша төленеді — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Әдетте негізгі уақыт есептерге емес, өзіндік құн мен айды жабуды тексеруге кетеді.
