2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жаңа Салық кодексі — 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Заңы — қолданылады. Бухгалтер үшін бұл «бірнеше жаңа нысан» емес, әдеттегі баптауларды қайта жинау: ҚҚС мөлшерлемесі өзгерді, есепке қою шегі екі есе төмендеді, бірнеше арнаулы салық режимі жойылды.
Бағдарлама ештеңені өзі ауыстырмайды. Конфигурацияның жаңа релизі жаңа мөлшерлемелер мен нысандарды қосады, бірақ қай шартта қандай баға тұрғанын, номенклатураңыз қай мөлшерлемемен сатылатынын және қай режимде жұмыс істейтініңізді пайдаланушы шешеді. Төменде — алғашқы декларация мен алғашқы ЭСФ түзетусіз кетуі үшін базада нені тексеру керегі.
Мәні бойынша не өзгерді
| 2026 жылға дейін | 2026 жылдан бастап | Бұл база үшін нені білдіреді |
|---|---|---|
| ҚҚС мөлшерлемесі 12 % | Базалық мөлшерлеме 16 % | Номенклатурадағы, шарттардағы, баға түрлеріндегі, құжат үлгілеріндегі мөлшерлеме |
| Бәріне бірыңғай мөлшерлеме | Төмендетілген мөлшерлемелер: 5 % — дәрілер мен медициналық қызметтер (2027 жылдан — 10 %), 10 % — мерзімді баспасөз басылымдары | Номенклатура топтары бойынша бөлек баптау |
| ҚҚС бойынша есепке қою шегі — 20 000 АЕК | 10 000 АЕК: АЕК 4 325 ₸ болғанда бұл 43 250 000 ₸ | Айналымды өспелі жиынтықпен бақылау, өтінішті уақытында беру |
| Бөлшек салық, бұрынғы патент, тіркелген шегерімі бар АСР | Режимдер жойылды | Режимді ауыстыру, салықтар мен бағаларды қайта баптау |
| Бұрынғы шектері бар оңайлатылған декларация | Табыс шегі — 600 000 АЕК, мөлшерлеме 4 % (жергілікті органдар оны ±50 % шегінде өзгертуге құқылы) | Режимге құқығыңызды және өз өңіріңіздегі мөлшерлемені тексеру |
Бөлек әңгіме — жалақы салықтары мен аударымдары: онда да мөлшерлемелер өзгерді, ал баптаулар бухгалтерлік базада емес, 1С:Зарплата и управление персоналом бағдарламасында тұрады. Олар туралы — ҚР ережелері бойынша жалақы есептеу туралы мақалада.
1-қадам. Баптаудан емес, релизден бастаңыз
Жаңа мөлшерлемелер, есептілік нысандары мен ЭСФ жазып беру ережелері бағдарламаға конфигурацияны жаңарту арқылы келеді. Релиз орнатылмағанша баптайтын ештеңе жоқ: тізімде қажетті мөлшерлеме мәні жай ғана болмайды.
Тәртіп әдеттегідей: мұрағаттық көшірме жасалды, сынақ базасы жаңартылды, негізгі құжаттар мен есептер тексерілді, содан кейін ғана жұмыс базасы жаңартылды. Конфигурацияда пысықтаулар болса, жаңарту ұзағырақ уақыт алады — өзгертілген объектілерді типтікпен салыстыруға тура келеді. Мұның мұқият қалай жасалатынын пысықтаулары бар 1С-ті жаңарту туралы мақалада талдаймыз, ал жұмыстың өзін сүйемелдеу шарты бойынша немесе біржолғы — «1С конфигурациясын жаңарту» қызметі аясында орындаймыз.
Релиздерге қолжетімділікті қолданыстағы ИТС жазылымы береді. Онсыз жаңартудың заңды дистрибутивін алмайсыз — қаңтарда ең алдымен осыны тексерген жөн.
2-қадам. ҚҚС мөлшерлемесі: ол тұратын төрт орын
Мөлшерлемені бір жалаушамен ауыстыру мүмкін емес, өйткені типтік конфигурацияларда ол бірнеше жерден алынады.
- Номенклатура карточкасы. Мөлшерлеме тауарда немесе қызметте көрсетіліп, құжаттарға қойылады. Үлкен топтарды топтық өңдеумен түзету ыңғайлы, бірақ дәрілерді, медициналық қызметтер мен баспасөз басылымдарын бөлек шығару керек — оларда өз мөлшерлемесі бар.
- Контрагенттермен жасалған шарттар. Оларда «баға ҚҚС-ны қамтиды» белгісі мен есеп айырысу тәртібі сақталады. Мөлшерлеме ауысқаннан кейін ҚҚС-пен баға мен ҚҚС-сыз баға бір-біріне келмей қалады — шарттар қолмен тексеріледі.
- Баға түрлері мен прайс-парақ. Бағаларыңыз ҚҚС-пен берілсе, 16 %-ға көшкенде не сатып алушы үшін баға өседі, не сіздің үстемеңіз азаяды. Шешімді коммерциялық бөлім қабылдайды, бірақ оны базада алғашқы тиеп жөнелтуге дейін көрсету қажет.
- Үлгілер мен өңдеулер. Сыртқы баспа нысандары, Excel-ден жүктеулер, сайтпен және маркетплейстермен алмасулар кодына жиі мөлшерлеме «тігілген» болады. Оларды бөлек тексеріңіз — ескі сан көбіне дәл осы жерден шығады.
Баптағаннан кейін сынақ сатуын өткізіп, өткізбелер мен ЭСФ-қа не түскенін қараңыз. Салық сомасы дұрыс есептеліп, шот-фактураға ескі мөлшерлеме кетсе — мәселе есепте емес, жүктеп шығару өңдеуінде. Алмасуды баптау туралы бөлек жаздық: 1С-тен ЭСФ жазып беру.
3-қадам. Өтпелі құжаттар
Қаңтардағы ең жиі сұрақтар бір жылы басталып, екінші жылы аяқталған мәмілелерге қатысты.
- 2025 жылғы тиеп жөнелту, 2026 жылғы төлем. Мөлшерлеме ақша күнімен емес, айналым жасалған күнмен айқындалады. Өткен жылдың құжаты қайта өткізілмейді.
- 2025 жылғы аванс, 2026 жылғы тиеп жөнелту. Сатылым жаңа мөлшерлемемен ресімделеді, аванстың есепке алынуы оны өзгертпейді. Айырмашылық сатып алушымен қосымша келісіммен реттеледі.
- 2025 жылы сатылған тауардың қайтарымы. Түзету бастапқы сатылым мөлшерлемесімен жүреді — қайтару құжатында қай мөлшерлеме автоматты түрде қойылғанын қадағалау керек.
- Өткен кезеңдер бойынша түзетілген және қосымша ЭСФ. Өздері қатысты кезеңнің мөлшерлемесімен жазып беріледі.
Тәжірибеден кеңес: базада өткен жылғы мөлшерлемесі бар құжаттар бойынша бөлек есеп немесе сақталған баптау жасаңыз — қаңтар мен ақпанда оған аптасына бір рет қарап отырған жөн.
4-қадам. ҚҚС шегіне жақын болсаңыз
Шек 10 000 АЕК-ке дейін төмендеді, сондықтан бұрын ҚҚС-сыз еркін жұмыс істеген компаниялар міндетті тіркеуге ілікті. Айналым күнтізбелік жыл ішінде өспелі жиынтықпен есептеледі, ал өтініш беру міндеті «жыл соңында» емес, асып кеткеннен кейін бірден туындайды.
Есепте нені істеген жөн:
- айналымды өспелі жиынтықпен есептер панеліне шығарып, оған шоттардағы қалдықтар сияқты жүйелі қарау;
- есепке қойылғаннан кейін сатып алушылар үшін баға қалай өзгеретінін алдын ала есептеу — әсіресе бөлшек саудамен жұмыс істеп, салықты бағаға сала алмайтын болсаңыз;
- жеткізушілерді тексеру: ҚҚС бойынша тіркелгеннен кейін салықтың есепке жатқызылатын бөлігі сатып алуға әсер ете бастайды, ал төлеуші емес контрагенттермен жұмыс тиімсіздеу болады.
Асып кету сәтінде базада тәртіпсіздік болса — қосарланған контрагенттер, өткізілмеген сатылымдар, номенклатураға байланбаған чектер — айналымды дұрыс көрмейсіз. Әдетте өтінішті кешіктіру мен айыппұлға кодексті білмеу емес, дәл осы әкеледі.
5-қадам. Салық режимін ауыстыру
Бөлшек салықты, тіркелген шегерімді немесе бұрынғы патентті қолданғандарға таңдауға тура келді: оңайлатылған декларация ма, жалпыға бірдей белгіленген режим бе. Есепте бұл бір жалаушаны ауыстырумен бітпейді.
- Ұйымның салық баптаулары мен есеп саясатын тексеріңіз — режим салықтардың құрамына және есептеуге әсер етеді.
- Шоттар жоспары мен талдамасын қайта қараңыз: жалпыға бірдей режимде қорлар мен өзіндік құнды қоса алғанда, табыстар мен шығыстардың толыққанды есебі қажет.
- Көшу күніндегі қалдықтарды салыстырыңыз. Әсіресе ТМҚ: бұрынғы режимдерде оларды жиі «жалпылама» жүргізген, ал жалпыға бірдей режимде әр позиция саны мен сомасы бойынша дәл келуі тиіс.
- Айды жабуды баптап, регламенттік операциялардың қатесіз орындалатынына көз жеткізіңіз.
Бөлшек сауда үшін мұндай көшу әрдайым дерлік тауарлардың егжей-тегжейлі есебін білдіреді — номенклатурасымен, штрихкодтарымен және дұрыс кірісімен. Бұрын касса өз бетінше жұмыс істеген болса, оны бірден есеп базасымен байланыстырған жөн: бұл қалай құрылғаны онлайн-касса мен 1С туралы мақалада және бөлшек сауда дүкенін автоматтандыру қызметінде сипатталған.
Алғашқы декларация алдындағы тексеру парағы
- Конфигурация 2026 жылғы ережелерді қолдайтын релизге дейін жаңартылған.
- 2026 жылға арналған есеп саясаты толтырылған, салық салу режимі дұрыс көрсетілген.
- ҚҚС мөлшерлемелері номенклатурада, шарттарда, баға түрлерінде және сыртқы өңдеулерде тексерілген.
- Прайс-парақ қайта есептелген, өзгерістер сатып алушылармен келісілген.
- Сынақ сатылымы өткізілген: өткізбелер, ЭСФ және баспа нысандары сәйкес келеді.
- Өспелі жиынтықпен айналым есепке шығарылған және ай сайын бақыланады.
- Жаппай түзетулер басталғанға дейін база мұрағаты жасалған.
Жиі қойылатын сұрақтар
2025 жылғы құжаттарды қайта өткізу керек пе? Жоқ. Олар өткен салық кезеңіне жатады және өз мөлшерлемесімен қалады. «Тәртіп үшін» қайта өткізу жабылған кезеңді бүлдіреді.
1С-ті өз бетімше жаңартуға бола ма? Конфигурация типтік әрі база шағын болса — иә, нұсқаулық бойынша және мұрағатпен. Пысықтаулар, алмасулар мен бірнеше ұйым болса, оны маманға берген арзанырақ: сәтсіз жаңартудан кейін қалпына келтіру жаңартудың өзінен қымбатқа түседі.
Ескі мөлшерлеменің бір жерде қалғанын қалай білуге болады? Әр қызмет түрі және әр баға түрі бойынша бақылау сатылымын өткізіп, ҚҚС тіркелімдерін баспа нысанымен және жүктеп шығарылған ЭСФ-пен салыстырыңыз. Сәйкессіздік бұрынғы мән қай объектіде отырғанын бірден көрсетеді.
Бір базада бірнеше ұйым бар. Бірдеңе өзгере ме? Баптаулар әр ұйым бойынша бөлек тексеріледі: олардың режимі де, мөлшерлемесі де, баға тәртібі де әртүрлі болуы мүмкін.
Мұның бәрін жалғыз шешкіңіз келмесе — бізге жазыңыз. Біз клиенттердің базаларын сүйемелдеу шарты бойынша жүргіземіз, конфигурацияларды жаңартамыз және есепті Қазақстан талаптарына сай баптаймыз: базаңызды тексеріп, әлсіз тұстарын көрсетеміз және есептілік қолмен түзетусіз тапсырылатын күйге жеткіземіз.
