Бірнеше жыл бұрын таңбалау темекі компанияларының ғана мәселесі еді. Бүгінде оған аяқ киім, дәрілер, сыра, мотор майлары, БАҚ және жеңіл өнеркәсіп тауарлары ілігеді — тізім әлі де кеңейіп келеді. Кәдімгі дүкен немесе көтерме база үшін бұл бір ғана нәрсені білдіреді: ерте ме, кеш пе ассортиментіңізде кассада жай ғана өткізуге болмайтын позиция пайда болады.
Бұл мақала — жер бедерінің картасы. Не таңбаланады және қай күннен, жүйе неден тұрады, тізбектегі әр қатысушы не істейді және сауданы тоқтатпау үшін қандай тәртіппен қосылу керек.
Қандай тауарлар таңбаланады және қай күннен бастап
| Тауар тобы | Міндетті таңбалау басталған күн |
|---|---|
| Темекі бұйымдары | 2020 жылғы 1 қазан |
| Аяқ киім тауарлары | 2021 жылғы 1 қараша |
| Дәрілік заттар | 2024 жылғы 1 шілде |
| Бөтелкедегі сыра және сыра сусындары | 2026 жылғы 1 ақпан (банкадағысы — 2027 жылғы 1 қаңтардан) |
| Мотор майлары | 2026 жылғы 1 ақпан |
| Тежегіш сұйықтықтар, антифриздер және мұзданудан қорғайтын сұйықтықтар | 2026 жылғы 1 қыркүйек |
| Биологиялық белсенді қоспалар | 2026 жылғы 1 қыркүйек |
| Жеңіл өнеркәсіп тауарлары | 2026 жылғы 1 желтоқсан |
Кейбір топтар бойынша — тұрмыстық химия мен косметика, медициналық мақсаттағы бұйымдар, өсімдік майы — пилоттық жобалар өткен немесе жалғасып жатыр. Пилот әдетте бір-бір жарым жылдан кейін топтың міндетті болатынын білдіреді, сондықтан алдын ала дайындалған жөн: процестерді сабырлы күйде баптау белгіленген күнге екі апта қалғандағыдан арзанырақ.
Жүйе неден тұрады
- ЭСФ АЖ (ИС МПТ) — тауарларды таңбалау мен қадағалаудың мемлекеттік ақпараттық жүйесі. Онда айналымның барлық қатысушысы тіркеледі.
- НКТ, Ұлттық тауарлар каталогы — мұнда сипаттамалары жазылған тауар карточкалары жасалады. Каталог операторы — ISMET платформасы арқылы «Казахтелеком» ЖШС. Тіркеу егжей-тегжейін бизнеске арналған НКТ материалында талдадық.
- СУЗ, тапсырыстарды басқару станциясы — каталогтағы тауарларға DataMatrix таңбалау кодтары сол арқылы тапсырыс беріледі.
- ҚР ҰКО ЭЦҚ — онсыз тіркелу де, құжаттарға қол қою да мүмкін емес.
- Касса және ОФД — кассада код сканерленіп чекке түседі, ОФД деректерді ЭСФ АЖ-ға береді, ал код айналымнан шығарылады.
- Есеп жүйесі — осының бәрін нақты тауар есебімен байланыстыратын сіздің 1С.
Тізбекте кім не істейді
Өндіруші мен импорттаушы. ЭСФ АЖ-да тіркеледі, тауарды НКТ-да сипаттайды, СУЗ-да кодтарға тапсырыс береді, қаптамаға DataMatrix жапсырып, жапсыру туралы мәліметтерді ұсынады. Содан кейін кодтарды айналымға енгізеді — онсыз жапсырылған код жарамсыз. Мұның тәжірибеде қалай көрінетінін КМ жапсыру және КМ-ді айналымға енгізу мақалаларында көрсеттік.
Көтерме сатушы мен дистрибьютор. Тауарды қабылдау-тапсыру актісімен (АПП) қабылдайды, құжаттағы кодтарды нақтысымен салыстырады, алшақтық болса алшақтықтар актісін ресімдейді. Әрі қарай өз клиенттеріне тиеп жөнелтеді — қайтадан АПП арқылы. Мұндағы басты дағды — бірде-бір кодты жоғалтпау: «ілініп қалған» кез келген код келесі тиеп жөнелтуде шығады.
Бөлшек сауда. Тауарды АПП бойынша қабылдайды, ал сату кезінде кодты кассада сканерлейді. Коды бар чек ОФД-ға, одан ЭСФ АЖ-ға кетеді, ал тауар айналымнан шығарылады. Қайтарымдар, ақаулықты есептен шығару және интернет-дүкен арқылы сатылымдар бөлек ресімделеді. Толығырақ — бөлшек саудада таңбаланған тауарды сату мақаласында.
Қосылу жол картасы
- Ассортиментіңізді тексеріңіз — таңбаланатын топтар тізбесі бойынша. Бөлім атауымен емес, СЭҚ ТН кодтары бойынша: бір прайстағы «мотор майы» мен «жағармай» әртүрлі санатта болуы мүмкін.
- ЭЦҚ алыңыз — ұйымға және жүйеде жұмыс істейтін қызметкерге.
- ЭСФ АЖ-да тіркеліп, жеке кабинетке қолжетімділік алыңыз.
- Тауарларды НКТ-да сипаттаңыз — карточкалар әр позицияға жасалады, ал мыңдаған SKU болса, бұл ең ұзақ кезең.
- 1С-те алмасуды баптаңыз. Қазақстанға арналған типтік конфигурацияларда «1С:Маркировка для Казахстана» сервисі жұмыс істейді: ол кодтар эмиссиясына сұраныс жасайды, агрегацияны, АПП жіберу мен кері қайтаруды, алшақтықтар актілерін алуды, айналымнан шығару мен қайта енгізуді қолдайды.
- Жабдықты дайындаңыз: DataMatrix оқуға арналған 2D сканерлер, қажет болса — заттаңба принтері және қойма үшін деректер жинау терминалы.
- Касса мен ОФД-ны тексеріңіз: касса чекте таңбалау кодын бере алуы тиіс.
- Адамдарды оқытыңыз. Кассир, қоймашы және тауартанушы код оқылмаса немесе тауар АПП-сыз келсе не істеу керегін білуі керек.
- Сынақ циклін өткізіңіз: қабылдау, орын ауыстыру, сату, қайтару — бір-екі позиция бойынша.
- Жауапты адам тағайындап, оны демалыс кезінде кім алмастыратынын келісіңіз.
1С тарапынан не қажет
«1С:Маркировка для Казахстана» сервисі типтік конфигурацияларда жұмыс істейді: 1С:Бухгалтерия для Казахстана (3.0 ред.), 1С:Управление торговлей для Казахстана (3.4 ред.), 1С:Розница для Казахстана (2.3 ред.), 1С:Комплексная автоматизация для Казахстана (2.4 ред.), 1С:Управление предприятием для Казахстана (2.4 ред.). Қосылу үшін ПРОФ деңгейіндегі қолданыстағы 1С:ИТС шарты немесе 1cfresh.kz бұлттық сервисінде жұмыс істеу қажет.
Бұдан қарапайым қорытынды шығады: конфигурацияңыз ескі редакцияда болса немесе ұзақ уақыт жаңартылмаса, жаңартудан бастауға тура келеді. Алдымен өзекті релиз — содан кейін таңбалау. Мұндай көшулерді сүйемелдеу аясында немесе жеке жаңарту қызметі ретінде жасаймыз.
Тауар көп әрі қораппен келсе, қоймаға бірден Mobile SMARTS-пен деректер жинау терминалдарын қойған жөн: кодтар бойынша қабылдау, қорап пен палетаға агрегациялау, түгендеу. Құрылғыларды таңдау туралы бөлек талдау бар — ТСД, сканер және заттаңба принтерін қалай таңдау керек.
Жиі кездесетін қателер
- Жабдық сатып алудан бастайды. Тіркелген ұйымсыз және бапталған базасыз сканердің пайдасы жоқ. Алдымен тіркеу мен есеп, содан кейін темір.
- НКТ-ны соңына дейін кейінге қалдырады. Мың позицияны сипаттау — бір кештің емес, бірнеше аптаның жұмысы.
- Кіріс АПП-ларды елемейді. Қабылданбаған акт тауардың сізде ресми түрде жоқ екенін білдіреді, оны сатуға болмайды.
- Ішінара қолмен жұмыс істейді. Операциялардың жартысы жеке кабинетте, жартысы 1С-те — алшақтық алып, кодтарды жоғалтудың сенімді жолы.
- Кассаны тексермейді. Таңбаланған тауарды сатқанда таңбалау коды жоқ чек — 2026 жылғы 15 қаңтардан бастап жауапкершілік көзделген бұзушылық.
Жиі қойылатын сұрақтар
Таңбалау енгізілгенге дейін сатып алынған қалдықтарды ғана сатсақ, таңбалау керек пе? Қалдықтар бойынша тәртіп әр топқа бөлек белгіленеді, әдетте қалдықтарды таңбалаудың жеке мерзімі болады. Өз тобыңыз бойынша алдын ала нақтылаңыз — қойманы кейін таңбалау қиынырақ.
1С-сіз жеке кабинетпен ғана шектелуге бола ма? Техникалық тұрғыдан иә, егер он шақты позиция және бір нүкте болса. Нақты айналымда қолмен жұмыс шыдамайды: кодтар жоғалады, қалдықтар алшақтайды, қабылдау созылады.
Жеткізуші тауарды кодсыз жіберсе, кім жауап береді? Мұндай тауарды қабылдамаған жөн: оны әрі қарай сата алмайсыз. Алшақтықтар актімен тіркеледі, жеткізуші құжаттарды түзетеді.
Қосылу қанша уақыт алады? Тіркеу мен алмасуды баптау — бірнеше күн. Номенклатураны НКТ-да сипаттау мен қызметкерлерді оқыту — ассортимент көлеміне қарай бірнеше аптадан бастап.
Таңбалауды кілтке дейін қосамыз: ЭСФ АЖ-да тіркейміз, тауарларды сипаттаймыз, 1С-те алмасуды баптаймыз, касса мен қойманы байланыстырамыз, қызметкерлерді оқытамыз. Өтінім қалдырыңыз — жағдайыңызды талдап, нақты не істеу керегін және қандай мерзімде екенін айтамыз.
