Бізге жиі бір шағыммен келеді: шығару жоспары өндіріс бастығының Excel кестесінде, есеп — 1С-те, ал олардың арасында тапсырысты жұмаға дейін үлгеретінімізді ешкім айта алмайды. 1С:ERP бұл алшақтықты жабады, бірақ онда жоспарлау қалай құрылғанын және алғашқы есептеуге дейін қандай деректерді енгізу керегін түсінсеңіз ғана. Ретімен талдаймыз.
Жоспарлаудың үш деңгейі
1С:ERP-де өндірісті жоспарлау деңгейлерге бөлінген, оларды шатастыру — жаңа пайдаланушылардың бірінші қатесі.
| Деңгей | Немен айналысады | Бағдарламаның қай жерінде |
|---|---|---|
| Кәсіпорын | Алдағы айларға сату, өндіріс және сатып алу жоспарларының келісілген жиынтығы | «Бюджеттеу және жоспарлау» ішкі жүйесі |
| Цехаралық | Тапсырыстар бойынша өндіріс кестесі: қай кезең қай бөлімшеде қашан орындалады | «Управление очередью заказов» жұмыс орны |
| Цехішілік | Цехта немесе учаскеде кестені орындау: операциялар, орындаушылар, факт | Диспетчерлеу, қажет болса операциялық жоспарлау |
«Тоқсанда қанша шығару керек» деген көлемдік жоспар мен «сейсенбіде №2 цехта не істеу керек» деген кесте — әртүрлі міндеттер. Көлемдік жоспар сатып алу мен бюджетке пайдалы, ал жедел кесте — шеберге. Көптеген компаниялар тек екінші және үшінші деңгейден бастайды, бұл қалыпты жағдай.
Алғашқы есептеуге дейін не енгізу керек
Кесте бос жерден құрылмайды. Нормативтік база болмаса, бағдарлама әдемі, бірақ қате есептейді.
Ресурстық спецификациялар
ERP-дегі ресурстық спецификация — жай материалдар тізімі емес. Ол бүкіл процесті кезеңдер бойынша сипаттайды: әр кезеңде не шығады (өнім, жартылай фабрикат, қайтарылатын қалдықтар), қандай материалдар керек, жұмыс түрлері бойынша қандай еңбек шығындары және жұмыс орталықтарының қандай түрлері жұмыспен қамтылады. Спецификацияны номенклатураға, номенклатура түріне немесе позициялар тізіміне тағайындауға, қолдану шарттарын беруге және нормативтерді формулалар арқылы есептеуге болады.
Іс жүзінде бұл былай: өлшемі ғана ерекшеленетін бір типті 300 бұйымыңыз болса, 300 спецификация керек емес. Сипаттамаларға тәуелді формулалары бар біреуі жеткілікті.
Жұмыс орталықтарының түрлері
Жұмыс орталығының түрі — бір операцияны орындай алатын жабдықтар немесе бригадалар тобы. Түр үшін параллель жүктеме, жұмыс құны және салыстырмалы жылдамдық беріледі. Қолжетімділік, мысалы, екі ауысымға көшкенде өзгереді.
Типтік қате: әр станокты жеке түр ретінде енгізу. Сонда жоспарлаушы икемділігін жоғалтады — кезеңді көрші дәл сондай станокқа ауыстыра алмайды. Түрге шынымен өзара алмастырылатынын біріктіріңіз.
Технологиялық операциялар
Операцияларға дейін егжей-тегжей керек болса, әрқайсысы үшін бөлімше, жұмыс орталығы және нормативтік уақыт беріледі: бірлікке норма, дайындық-қорытынды уақыты, қайталау саны. Көп рет қолданылатын операциялар тізбегі технологиялық процесс ретінде ресімделеді. Цехаралық деңгейде операцияларсыз да жұмыс істеуге болады — оларды цех соған жеткенде қосқан дұрыс.
Өндіріс кестесі қалай құрылады
Өндіріске тапсырыс кезеңдерге бөлінеді — ресурстық спецификация бойынша немесе қолмен. Әр кезең — өз бұйымдары, материалдары, еңбек шығындары және жұмыс орталықтарының түрлері бар жеке құжат. Кезеңдерді қалыптастырғанда бағдарлама материалды аналогқа өзі ауыстыра алады.
Әрі қарай «Управление очередью заказов» жұмыс орнында кестені есептеу іске қосылады. Кезеңдер жұмыс орталықтары түрлерінің қолжетімділігін ескере отырып жоспарлау аралықтары бойынша орналастырылады: орналастырылған әр кезең бос қуатты азайтады. Тапсырыстар кезекте басымдықтармен тұрады — маңызды тапсырысты жоғары көтеріп, қайта жоспарлауға болады, сонда кесте қайта есептеледі.
Аз адам білетін ең пайдалы құрал — «Диагностика этапов». Ол кезеңді ертерек қоюға қандай шектеу кедергі болғанын көрсетеді: бос емес жұмыс орталығының түрі, аяқталмаған алдыңғы кезең немесе басқа нәрсе. Директор «тапсырыс неге тек үш аптадан кейін шығады» деп сұрағанда, жауапты шеберлермен әңгімеден емес, дәл осы жерден іздейді.
Кесте нені білмейді
Кесте нормативтерге сүйенеді. Спецификациядағы уақыт нормасы «ойдан» алынса, кесте ескі Excel сияқты өмірден алшақ болады. Алғашқы екі-үш айда кезеңдердің жоспарлы ұзақтығын нақтымен салыстырып, нормаларды түзетуді ұсынамыз. Бұл іш пыстыратын жұмыс, бірақ онсыз жоспарға сенім болмайды.
Цехішілік диспетчерлеу
Цехаралық кесте цехқа «кезең айдың 5-інен 7-сіне дейін орындалуы керек» дейді. Нақты қалай — оны цех диспетчері шешеді. ERP-де бұл былай көрінеді:
- Кезеңге қажет операциялар тізімі қалыптасады.
- Операциялар нақты жұмыс орталықтарына бөлінеді.
- Орындаушы тағайындалады, ол операцияны орындауға қабылдайды.
- Факт бойынша жұмсалған материалдар мен еңбек шығындары көрсетіліп, орындалу ресімделеді.
Қатар диспетчер кезеңдердің материалдармен қамтамасыз етілгенін көреді және жұмыс барысын бақылайды.
Күрделі дискретті өндіріс үшін MES құралдары бар операциялық жоспарлау бар: жұмыс орталықтары бойынша кесте, бірнеше критерий бойынша оңтайландыру, сценарийлер және ауысымдық тапсырмалар. Жұмыс орындары «Пооперационное планирование» және «Выполнение операций (MES)» деп аталады. Оларды цехаралық деңгей тұрақты жұмыс істегенде қосқан жөн. MES-тен бастау — баптауға батып кетудің сенімді жолы.
Біз әдетте неден бастаймыз
Excel-ден немесе ескі УПП-дан көшетін зауытқа біз әдетте мына реттілікті ұсынамыз:
- Бірінші ай — анықтамалықтар: номенклатура, бөлімшелер, жұмыс орталықтарының түрлері, негізгі бұйымдарға ресурстық спецификациялар. Операцияларсыз.
- Екінші ай — өндіріске тапсырыстар, кезеңдер, цехаралық деңгейде кестені есептеу. Шығару кезеңнің фактісі бойынша ресімделеді.
- Үшінші ай және одан әрі — нормаларды фактімен салыстыру, содан кейін қажет болса бір пилоттық цехта операциялар мен диспетчерлеу.
Өзіндік құн сол кезеңдерден есептеледі, сондықтан дәл емес спецификациялар бірден екі жерге әсер етеді. ERP шығындарды қалай жинап, шығаруға қалай бөлетінін «1С:ERP-де өзіндік құнды есептеу» мақаласында талдадық. Зауытта жабдықтар паркі болса, жоспарлы жөндеулерді де жұмыс орталықтарының қолжетімділігінде ескерген жөн — бұл туралы «1С:ERP-дегі жөндеулер және ТОиР» материалында.
Әлі бағдарлама таңдап жатсаңыз, міндеттерді адал салыстырыңыз: кезеңдер бойынша цехаралық кесте және диспетчерлеу — Кешенді автоматтандырудың емес, ERP-дің күшті жағы. Толық салыстыру — «1С:ERP немесе Кешенді автоматтандыру» мақаласында. Өндірістік контуры бар жобаның мерзімдері «1С:ERP енгізу кезеңдері мен мерзімдері» материалында, ал жұмыс құрамы — Қазақстанға арналған 1С:ERP енгізу бетінде сипатталған.
1С:ERP Управление предприятием лицензиясы — 3 750 000 ₸. Жоспарлауды баптау жұмыстары — сағатына 22 000 ₸-ден бастап, көлемін зерттеуден кейін бағалаймыз.
Жиі кездесетін қателер
Жұмыс орталықтарының «паспорт бойынша» қолжетімділігі. Үзілістер мен қайта баптаулары бар бір ауысымда жұмыс істейтін жабдыққа тәулігіне 24 сағат көрсетеді. Кесте тым оптимистік болып шығады, бір аптадан кейін цех одан бірнеше күнге қалып қояды. Қолжетімділік станоктың техникалық мүмкіндігін емес, нақты уақыт қорын көрсетуі керек.
Бір үлкен кезең. Дайындамадан қаптауға дейінгі бүкіл процесті жылдам болғандықтан бір кезеңмен сипаттайды. Нәтижесінде кесте дәнекерлеу бос, ал бояу шамадан тыс жүктелгенін көрмейді және жұмыстың бір бөлігін жылжыта алмайды. Процесті өнім бөлімшелер арасында өтетін немесе аралық қойма бар жерлерде кезеңдерге бөліңіз.
Басымдықсыз тапсырыстар. Кезектегі барлық тапсырыстар тең болса, жоспарлаушы оларды құрылу реті бойынша қояды. Ірі клиенттің шұғыл тапсырысы ондаған ұсақ тапсырыстың артында қалады. Тапсырысты кезекте кім және қандай ережелермен көтеретінін компанияда келісіңіз — бұл баптау емес, ұйымдастырушылық шешім.
Кері байланыссыз жоспар. Кесте есептелген, бірақ кезеңдер бойынша шығаруды аптасына бір рет немесе ай соңында ресімдейді. Сонда жүйе кезеңнің орындалғанын білмейді және оған қуатты ұстап тұрады. Фактіні орындалуына қарай — кемінде ауысымына бір рет ресімдеу керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
ERP-де өндірісті технологиялық операцияларсыз жоспарлауға бола ма?
Иә. Цехаралық кесте кезеңдер мен жұмыс орталықтарының түрлері бойынша құрылады, операциялар оған міндетті емес. Оларды кейін, цехты ауысымдар мен орындаушылар деңгейінде басқару қажет болғанда қосады.
Спецификацияларды дайындау қанша уақыт алады?
Бұйымдар санына және нормалардың электрондық түрде бар-жоғына байланысты. Технологтар нормаларды кестелерде жүргізсе, оларды жүктеуге болады. Нормалар тек «басында» болса — бұл жобаның ең ұзақ бөлігі, оны енгізу басталғанға дейін бастаған жөн.
ERP жоспарлауы тапсырыс бойынша өндіріске жарай ма?
Иә, кесте дәл кезектегі басымдықтары бар өндіріске тапсырыстар бойынша құрылады. Қоймаға сериялық шығару үшін тапсырыстар өндіріс жоспарынан қалыптасады.
Кесте үнемі «жылжып» кетсе не істеу керек?
Алдымен «Диагностика этапов» қарап, кезеңдердің жоспарлы және нақты ұзақтығын салыстыру керек. Көп жағдайда себеп — жұмыс орталықтарының асыра көрсетілген қолжетімділігі немесе ескірген уақыт нормалары.
