Қыркүйек салық органынан келген хаттарға бай болды. 5 қыркүйекте МКК жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен жұмыс істейтін ЖК-лер мен шаруа қожалықтарында 2025 жыл бойынша алшақтық барын хабарлады. 11 қыркүйекте — жазып берілген ЭСФ-ті 300.00 нысаны бойынша декларациямен салыстырғанда шыққан ҚҚС сомасының төмендетілгені туралы. 16 қыркүйекте — оңайлатылған декларация бойынша жұмыс істейтіндердің 2025 жылғы екінші жартыжылдықтағы кірісі туралы: POS-терминалдар мен мобильді төлемдер бойынша түсім мәлімделген кірістен көп болып шыққан.
Алшақтықтар туралы хабарлама — әлі тексеру де, айыппұл да емес. Бұл мәселені салық тексеруіне жеткізбей, өз бетіңізше жабуға берілген мүмкіндік. Мерзім — 30 жұмыс күні; осы уақыт ішінде ештеңе істелмесе, шоттар бойынша шығыс операциялары мен ЭСФ жазып беру тоқтатылады, яғни тиеп жөнелту тұрып қалады.
Жақсы жаңалығы бар: талдау кезінде мұндай алшақтық көбіне техникалық болып шығады. ЭСФ база арқылы емес, бөлек жазылған; айналым басқа аймен танылған; эквайринг сату сомасының орнына түсім сомасымен көрсетілген. Төменде — оларды қайдан іздеу керегі және жауапқа не жазу қажеті.
Қандай құжат келді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі қолданылады, ондағы камералдық бақылау қайта жазылды. Бұрын бақылау қорытындысы бойынша екі түрлі құжат келетін — бұзушылықтарды жою туралы хабарлама және хабарландыру, алшақтық қай тәуекел дәрежесіне жатқызылғанына қарай. Енді құжат біреу: алшақтықтар туралы хабарлама. Оның нысаны ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы № 633 бұйрығымен бекітілген және 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген, орындау тәртібі — Салық кодексінің 137-бабы.
| 2026 жылға дейін қалай болды | 2026 жылдан бастап қалай | Іс жүзінде бұл нені білдіреді |
|---|---|---|
| Бұзушылықтарды жою туралы хабарлама мен хабарландыру — жауап беру тәртібі әртүрлі екі құжат | № 633 бұйрықтың нысаны бойынша бір ғана алшақтықтар туралы хабарлама | Нақты не келгенін ажыратудың қажеті жоқ: жауап қайтару тәртібі ортақ |
| Алшақтық негізінен салық нысандары бойынша ізделетін | Есептілік ЭСФ-пен, екінші деңгейдегі банктердің мәліметтерімен және басқа мемлекеттік органдардың деректерімен салыстырылады | Алшақтық күтпеген жерден шығады: эквайринг, картаға аударым, сіздің атыңыздан басқа бағдарламада жазылған ЭСФ |
| — | Орындауға 30 жұмыс күні | Жұмыс күнімен есептелген мерзім ұзақ көрінеді, бірақ жартысы құжат жинауға кетеді |
| — | Орындамау — банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру, ЭСФ жазып беруді тоқтата тұру, шетелдік компаниялардың интернет-ресурстарына қолжетімділікті шектеу (Салық кодексінің 86, 88, 89-баптары) | ЭСФ-сіз ҚҚС төлеушіге тауар тиеп жөнелте алмайсыз, ал шоттан жеткізушіге төлей алмайсыз |
Көлденең мониторингке қатысушылар мұндай хабарлама алмайды — оларда алшақтық басқа тәртіппен қаралады.
Қыркүйекте кімге және не үшін келді
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ЖК-лер мен шаруа қожалықтары, 2025 жыл. Салық нысандары, ЭСФ, банктердің POS-терминалдар мен мобильді төлемдер бойынша мәліметтері және басқа дереккөздер салыстырылды.
ҚҚС төлеушілер. Мұнда нақтырақ: өткізілген тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша ҚҚС сомасының төмендетілуі жазып берілген ЭСФ-ті 300.00 нысаны бойынша декларациямен салыстыру арқылы анықталды. ҚҚС асып кетуін қайтаруға талап қойған салық төлеушілердің жеткізушілері бөлек қаралды. Сатып алушыңыз қайтаруға барса, оның жеткізушілер тізбегі түгел тексеріледі, сіз ол тізбекке өз еркіңізбен түскен жоқсыз.
Оңайлатылған режим. 2025 жылғы екінші жартыжылдықтағы кірістің толық көрсетілуі: ЭСФ мен POS-терминалдар және мобильді төлемдер бойынша түсім декларациядағы мәліметпен салыстырылды.
Үш толқынға ортақ бір нәрсе бар: ешкім сізге бастапқы құжат сұрап келген жоқ. Сіздің өзіңіз және банктер мемлекетке әртүрлі арнамен жіберген деректер өзара салыстырылды. Сондықтан жауап та «біздің бизнес қалай жұмыс істейді» дегенге емес, дәл сол деректерді өз базаңызда салыстыруға негізделеді.
ҚҚС бойынша алшақтық қайдан шығады
Талдау кезінде жиі кездесетін себептер:
- ЭСФ есеп базасынан тыс, ЭСФ АЖ кабинетінде немесе басқа бағдарламада жазылған — бұл айналым 300.00 нысанына тіпті кірмеген;
- айналым жасалған күн мен ЭСФ жазылған күн әртүрлі салық кезеңіне тап болған, айналым бір тоқсан кейін есепке алынған;
- түзетілген немесе қосымша ЭСФ жазылған, ал базадағы өткізу құжаты бұрынғы күйінде қалған;
- ЭСФ күші жойылған, бірақ өткізу сторноланбаған — немесе керісінше;
- өткізу жүргізілген, ал ол бойынша ЭСФ мүлде жазылмаған, ал сатып алушы оны есепке жатқызып қойған;
- босатылған айналым мен нөлдік мөлшерлеме бойынша айналым декларацияның өз жолдарына түспеген;
- декларация бір кезде қолмен «үйлестірілген», содан бері базадан бөлек өмір сүреді.
Соңғы тармақ ең қатерлісі: бір тоқсандағы алшақтық келесіге көшеді де, жыл соңына қарай сома едәуір жиналады.
1С-те қалай салыстыру керек
«Бухгалтерия для Казахстана» да, «Управление торговлей» де бірдей келетін тәртіп:
- Кезең ішінде жазып берілген ЭСФ тізілімін жүктеп шығарыңыз — базадағы ЭСФ журналынан және бөлек ЭСФ АЖ кабинетінен. Екі жүктеу дәл базадан тыс жазылған құжаттарды ұстап алу үшін керек.
- 3130-шот бойынша айналым-сальдо ведомосын және сол кезеңдегі өткізу бойынша есепті құрыңыз.
- Екі кестені контрагент пен сома бойынша салыстырыңыз. Алшақтық үш топқа бөлінеді: ЭСФ бар — құжат жоқ, құжат бар — ЭСФ жоқ, сомалар сәйкес емес.
- Алғашқы екі топтағы әр жол бойынша себебін табыңыз. Әдетте ол он құжатқа біреу болады: кезең дұрыс емес, мөлшерлеме дұрыс емес, жазуды ұмытып кеткен.
- Қорытындыны тапсырылған 300.00 нысанындағы мәліметпен салыстырыңыз, тек содан кейін ғана хабарламадағы сомаға қараңыз.
1420-шот бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС-ты бөлек тексеріңіз: жеткізуші ЭСФ күшін жойып, сіз оны байқамай қалсаңыз, есепке жатқызу ілініп қалады да, келесі хабарлама сол бойынша келеді. Конфигурацияның жаңартылғанына да көз жеткізіңіз — есептілік нысандары мен оларды толтыру қағидалары 2026 жылы өзгерді, ал базаны жаңартуды көбіне дәл есеп беру қызған кезде кейінге қалдырады.
Оңайлатылған режимдегі кіріс: банк неге көбірек көреді
Оңайлатылған режимде жағдай басқаша. Банк түсім сомасын береді, ал декларациядағы кіріс салықтық есеп қағидалары бойынша есептеледі — олардың сәйкес келуі міндетті емес. Бірақ айырманы түсіндіру сізге тиесілі. Әдеттегі көздері:
- Эквайринг. Кіріс — сатудың толық сомасы, ал шотқа банк комиссиясы шегерілген сома түседі. Базада тек түсім көрсетілсе, кіріс дәл комиссия мөлшерінде төмендетілген болады.
- Бөліп төлеу және мерзімін ұзартып төлеу. Ақша кейінірек және бөлшектеп түседі, ал өткізу бұрын өткен.
- Картаға аударым. Аударыммен төлеу көбіне базаға мүлде жетпейді: чек жоқ, құжат жоқ, ал банкте жазба бар.
- Сатып алушыға қайтарымдар — өткен күнмен немесе басқа кезеңмен жүргізілген.
- Кәсіпкер шотындағы жеке ақша: меншік иесінің толықтыруы, өз шоттары арасындағы аударым, қарызды қайтару. Бұл кіріс емес, бірақ дәлелдеуге құжат керек.
- Агент немесе комиссионер ретінде алынған ақша. Кіріс болып бүкіл айналым емес, сыйақы саналады — шарт пен комиссионер есебі болған жағдайда.
Базада нені тексеру керек: әр жұмыс күні бөлшек сауда есебімен жабылған ба, барлық терминал базада бар ма және кассалар бойынша бөлінген бе, банк үзінді көшірмесін қолмен енгізгенде картамен төлеу қосарланып кетпей ме. Касса деректері ОФД арқылы МКК-ға өздігінен барады, ал БКМ чегіне қойылатын жаңа талаптар мұны күшейте түсті — бөлшек сауда бойынша алшақтық енді екі жақтан да көрініп тұрады.
Хабарлама келгенде не істеу керек
- Хабарламаны салық төлеушінің кабинетінен тауып, тапсырылған күнін белгілеп алыңыз — 30 жұмыс күні содан бастап саналады. Соңғы мерзімді бірден күнтізбеге қойыңыз, еске салуды — бір апта бұрынға.
- Бірінші күні жауап бермеңіз. Алдымен салыстыру, содан кейін жауап: хабарламадағы сома дұрыс болуы да, сіз әлдеқашан түзеткен айналымға қатысты болуы да мүмкін.
- Келіссеңіз — қажетті кезең бойынша қосымша салық есептілігін тапсырып, салықты өсімпұлымен төлеңіз.
- Келіспесеңіз — хабарламаны жазып берген органға жазбаша түсіндірме жіберіңіз, растайтын құжаттар тізбесін қоса беріңіз: шарттар, актілер, комиссионер есептері, банк үзінді көшірмелері, ЭСФ таралымдары.
- Ішінара келіссеңіз — екеуін де жасауға болады: алшақтықтың бір бөлігі бойынша қосымша нысан, қалғаны бойынша түсіндірме.
- Жіберілгенін растайтын құжатты сақтап қойыңыз. Хабарлама сіздің сезіміңіз бойынша емес, нақты дерек бойынша орындалды деп есептеледі.
Іс сотқа жетсе, хабарламаны орындау мерзімі іс қаралатын уақытқа тоқтатыла тұрады — шағымды іс жүргізуге қабылдау туралы сот актісінің көшірмесін ұсынған жағдайда.
Хат келгенше базада нені тексеру керек
- Кабинеттен алынған ЭСФ тізілімі әр жабық тоқсан бойынша базадағы ЭСФ журналымен сәйкес келеді.
- Соңғы бір жылдағы бірде-бір декларация есептің үстінен қолмен түзетілмеген.
- Барлық эквайринг терминалы мен төлем қабылдау нүктесі базада тіркелген, банк комиссиясы түсімнен бөлек көрсетіледі.
- Бөлшек сауданың әр күні бойынша жабылған ауысым мен сату есебі бар.
- Күші жойылған және түзетілген ЭСФ екі жақта да — сізде де, контрагентте де — есепте өңделген.
- ЭСФ жазып беруге жауапты адам «кабинетке кім бірінші кірсе, сол» емес, аты-жөнімен белгілі.
Өз базаңыз бойынша бір реттік салыстыруды өзіңіз де жасай аласыз — бұл тоқсанына бірнеше сағаттық жұмыс. Ал алшақтық кезеңнен кезеңге қайталанса, мәселе әдетте адамдарда емес, есеп саясатының бапталуы мен ЭСФ жазып беру тәртібінде болады. Мұны бір рет шешуге болады: сүйемелдеу аясында немесе жеке база бойынша кеңес арқылы.
