КА-дағы негізгі құралдарды әдетте ең соңында баптайды: сату, қойма және өндіріс маңыздырақ көрінеді. Ал содан кейін айды бірінші жабуда амортизация басқа шығындарға түседі, станокты жөндеу жалпы шаруашылық шығыстарына кетеді, ал өнімнің өзіндік құны шындыққа ұқсамай қалады. КА негізгі құралдар бойынша не істей алатынын, онда жөндеулерді қалай есепке алу керектігін және бөлек жөндеу жүйесі керек болатын шекараның қай жерден өтетінін талдайық.
КА негізгі құралдар бойынша не істей алады
Комплексная автоматизацияда НҚ-ның бүкіл өмірлік циклі құжаттармен рәсімделеді:
| Кезең | Не рәсімделеді | Неге әсер етеді |
|---|---|---|
| Түсім | Жабдықты сатып алу, жеткізу және монтаж қызметтері | Бастапқы құнды қалыптастыру |
| Есепке қабылдау | Пайдалы қызмет мерзімі, амортизация тәсілі, салық тобы, бөлімше, шығын бабы | Бухгалтерлік және салықтық есептегі амортизация |
| Орын ауыстыру | Бөлімшені немесе жауаптыны ауыстыру | Амортизация қайда жатқызылады |
| Жаңғырту | Құнды, кейде мерзімді ұлғайту | Амортизацияның жаңа базасы |
| Жөндеу | Жұмыс күйінде ұстау шығындары | Кезең шығыстары, НҚ құны өзгермейді |
| Есептен шығару немесе сату | Объектінің шығуы | Қалдық құн — шығыстарға немесе сату өзіндік құнына |
Амортизация айды жабу кезінде, басқа регламенттік операциялармен бірге есептеледі. Демек, НҚ карточкасындағы қатені есепке қабылдау сәтінде емес, жабудан кейінгі есептерде көресіз.
Қазақстанда салықтық амортизация Салық кодексіндегі шекті нормалармен тіркелген активтер топтары бойынша есептеледі. Бұл 1С-те қалай көрсетілетінін және НҚ-ның бухгалтерлік есебі салықтықтан немен ерекшеленетінін «1С-тегі негізгі құралдар және МАА» мақаласында толық талдадық. Мұнда КА-ға тән нәрселерге назар аударамыз.
КА-ның басты айырмашылығы: амортизация өзіндік құнға кетеді
Бухгалтерияда амортизация жай ғана шығын шотына түседі. КА-да ол басқарушылық өзіндік құнның бөлігіне айналады: шығыс бабына түседі, бөлімшелерге, қызмет бағыттарына және өнім шығаруға бөлінеді. Сондықтан НҚ карточкасында Бухгалтерияда көбіне «қалай болса солай» толтыратын екі нәрсе маңызды:
- Иесі бөлімше. Цехтың станогы «негізгі бөлімшеге» емес, цехқа тиесілі болуы керек. Әйтпесе амортизация жалпы шығыстарға кетеді.
- Шығыс бабы және талдамасы. Өндірістік жабдықтың амортизациясы — өндірістік шығындарға, кеңсе техникасыныкі — әкімшілік шығындарға. Директордың нақты өзіндік құнды көретіні осыған байланысты. КА-да өзіндік құн неге «ұшатынын» және оны қалай түзетуге болатынын — «КА-дағы өзіндік құн» мақаласында.
КА-да жөндеулерді қалай есепке алу керек
Жөндеулерді басқарудың толыққанды ішкі жүйесі — жоспарлы-алдын алу жөндеулерінің кестелері, жабдықтың атқарымын есепке алу, нормативтері бар жөндеуге тапсырыстар — КА-да жоқ. Бұл 1С:ERP мен 1С:ТОиР салалық шешімінің функционалы. Салыстыруды «1С:ERP немесе Комплексная автоматизация» мақаласында келтірдік.
Бірақ КА-да жөндеу шығындарын есепке алуға болады және керек. Біз баптайтын типтік схема:
- Мердігерлік жөндеу. Мердігердің қызметтері бөлімше бойынша талдамамен «Жабдықты жөндеу» шығыс бабына қызметтер түсімімен рәсімделеді. Әр объект бойынша шығындарды көру керек болса, негізгі құрал бойынша талдама қосады немесе жөндеуді бөлек тапсырыспен жүргізеді.
- Өз күшімен шаруашылық жөндеу. Қосалқы бөлшектер мен материалдар қоймадан ішкі тұтыну құжатымен сол бапқа және бөлімшеге есептен шығарылады. Жөндеушілердің жұмыстары — бөлімшеге жатқызумен жалақы арқылы.
- Жөндеудің орнына жаңғырту. Жұмыстар объектіні жақсартса — жаңа торап, қуатты арттыру, — бұл жаңғырту, және ол НҚ құнын ұлғайтады. Жөндеу мен жаңғыртуды бөлу — есеп саясаты мен Салық кодексі негізінде бухгалтердің шешімі; бағдарлама тек екі құжатты да береді.
Бөлімшелер мен баптар бөлінісінде жөндеу шығындары бойынша есеп шығыстар бойынша стандартты есептерден құрылады. Иесіне көбіне осы жеткілікті: цехты ұстау қанша тұратыны және қай жабдық ең қымбатқа түсетіні көрінеді.
Әдеттегі қателер
НҚ енгізілген, бірақ есепке қабылданбаған. Жабдық сатып алынған, салымдар шотында жатыр, амортизация жүрмейді. НҚ ведомосы бойынша есеппен тексеріледі: объект бар, ал ай үшін амортизация жоқ.
Барлығына бір пайдалы қызмет мерзімі. Ескі бағдарламадан көшіргенде барлық объектіге бірдей мерзім қояды. Бухгалтерия үшін бұл өтуі мүмкін, өзіндік құн үшін — жоқ.
Жөндеуді капиталдандырады. Айдың пайдасын «бүлдірмеу» үшін кәдімгі жөндеуді жаңғырту ретінде рәсімдейді. Бір жылдан кейін НҚ құны шамадан тыс, салықтық амортизация дұрыс есептелмейді.
Қосалқы бөлшектерді «жөндеуге» сатып алып, бірден есептен шығарады. Қоймада қалдық жоқ, ал цехта қосалқы мойынтіректер жатыр. Қосалқы бөлшектерді қоймаға кіріске алып, орнату фактісі бойынша есептен шығарған дұрыс.
Орын ауыстыру рәсімделмеген. Жабдықты бір цехтан екіншісіне тасымалдады, ал базада ол ескі бөлімшеде қалды. Амортизация басқа жерге түсе береді.
Негізгі құралдарды түгендеу
Жылына бір рет, ал қымбат жабдық үшін жиірек, базаны шындықпен салыстырған пайдалы. КА-да НҚ түгендеу құжатпен рәсімделеді: бағдарлама бөлімше мен жауапты бойынша объектілер тізімін толтырады, комиссия нақты бар-жоғын белгілейді, ал нәтижелері бойынша есептен шығару немесе орын ауыстыру рәсімделеді. Түгендеу нөмірлерін заттаңбаларға басып шығарып, жабдыққа жапсыру ыңғайлы — сонда келесі түгендеуде объект секундтарда табылады, ал «мына станок па, әлде анау ма» деген даулы жағдайлар қалмайды.
ТОиР немесе ERP қашан керек
Жөндеу шығындарының есебі енді жеткіліксіз екенінің белгілері:
- жабдық қымбат, ал тоқтап тұру жөндеуден қымбатқа түседі;
- жөндеулерді «сынғанда» емес, кесте немесе атқарым бойынша жоспарлау керек;
- өз нарядтары, нормативтері және қосалқы бөлшектер қоймасы бар жөндеу қызметі бар;
- жөндеу шығындарын әр объект бойынша бүкіл қызмет мерзімінде есептеп, жаңасын сатып алумен салыстыру керек.
Бұл жағдайда жөндеулерді басқару кіріктірілген 1С:ERP-ге немесе КА-ны салалық шешіммен интеграциялауға қарайды. Өнімдер арасындағы шекара туралы толығырақ — «КА жеткіліксіз болғанда және ERP-ге көшетін уақыт» мақаласында.
НҚ және жөндеу шығындарының есебін Комплексная автоматизацияны енгізу аясында баптаймыз немесе КА сүйемелдеуінде тексереміз. Жұмыстар — сағатына 22 000 ₸-ден бастап.
КА-ға көшкенде НҚ-ны қалай көшіреміз
Негізгі құралдарды көшіру — Бухгалтериядан немесе УТ-дан КА-ға көшудің ең ұқыпты бөліктерінің бірі. Біз қолданатын тәртіп:
- Көшіруге дейін түгендеу. Ескі базадағы объектілер тізімін цехтар мен кеңседе нақты тұрғанмен салыстырамыз. Есептен шығарылған, бірақ рәсімделмегенді ескі базада рәсімдейміз.
- Бөлімшелер анықтамалығы. Алдымен КА-да бөлімшелер құрылымы құрылады, содан кейін оған объектілер байланады. Кері тәртіп «бәрі негізгі бөлімшеде» нәтижесін береді.
- Қалдықтарды жүктеу. Әр объект бойынша: бастапқы құн, бухгалтерлік және салықтық есептегі жинақталған амортизация, қалған мерзім, амортизация тәсілі, салық тобы.
- Бақылау үшін айды жабу. КА-дағы бірінші айды бухгалтермен бірге жабамыз және амортизацияны ескі бағдарламадағы соңғы аймен салыстырамыз. Тиыннан асатын алшақтық — карточкалардан қате іздеуге себеп.
Көшудің жалпы тәртібі «УТ мен Бухгалтериядан КА-ға көшу» мақаласында сипатталған.
Негізгі құралдар бойынша айды жабар алдындағы чек-парақ
НҚ бойынша қателерді айды жапқаннан кейін емес, бұрын ұстау арзанырақ. Регламенттік операциялардың алдында бухгалтерден бес тармақтан өтуді сұраймыз:
- Айда сатып алынып, пайдалануға берілген барлық жабдық есепке алынды — салымдар шотында ілініп тұрған жоқ.
- Жаңа объектілерде әдепкі мәндер емес, бөлімше мен шығыстар бабы көрсетілген.
- Цехтар мен қоймалар арасындағы ауыстырулар жабдық іс жүзінде көшкен айда құжаттармен ресімделді.
- Мердігерлер орындаған жөндеулер модернизация ретінде емес, кезең шығыстары ретінде көрсетілді — егер жұмыстар объектіні шынымен жақсартпаған болса.
- Жөндеуге есептен шығарылған қосалқы бөлшектер іс жүзінде орнатылғанға сәйкес келеді.
Жабудан кейін амортизация бойынша есепке бөлімшелер бөлінісінде көз жүгірткен пайдалы: егер цех кенеттен нөл алып, ал «негізгі бөлімше» бүкіл соманы алса, НҚ карточкаларының бірінде иесі дұрыс емес.
Жиі қойылатын сұрақтар
КА-да жоспарлы-алдын алу жөндеулерінің кестелері бар ма?
Жоқ. ЖАЖ кестелері, атқарым және жөндеуге тапсырыстар 1С:ERP-де және 1С:ТОиР салалық шешімінде бар. КА-да жөндеу шығындары есепке алынады: мердігерлердің қызметтері, материалдар және жөндеушілердің жалақысы.
Негізгі құралдарды Бухгалтериядан КА-ға қалай көшіруге болады?
Әр объект бойынша бастапқы қалдықтарды енгізу арқылы: бастапқы құн, жинақталған амортизация, қалған мерзім, салық тобы. Бөлімше мен шығыс бабын міндетті түрде толтырыңыз — Бухгалтерияда олар көбіне болмайды.
Нақты станокты жөндеу қаншаға түсетінін қайдан көруге болады?
Шығындарды рәсімдегенде объект бойынша талдаманы көрсетсеңіз, — осы талдама бойынша іріктеумен шығыстар есебінде. Мұндай талдамасыз тек бөлімше бойынша шығындар көрінеді.
Амортизация қашан есептеледі?
Айды жабу кезінде, регламенттік операциямен. Сондықтан жабуға дейін барлық жаңа объектілер есепке қабылданғанын, ал шыққандары есептен шығарылғанын тексеріңіз.
Өткен айлардағы амортизация қате есептелсе не істеу керек?
Алдымен объект карточкасындағы себепті түзету керек, содан кейін бухгалтермен бірге түзетуді қалай көрсету керегін шешу қажет: кезең бойынша есептілік тапсырылып қойса, бұл тек құжаттарды қайта жүргізу емес, есеп саясатының мәселесі. Осыдан кейін айлар ретімен қайта жабылады.
