Қызметкерлермен жалақы туралы даулардың көбі ЖТС-тен емес, сағаттардан басталады. «Мен көбірек жұмыс істедім», «түнгі сағаттар неге төленбеді», «менің үстеме жұмысым қайда». ЗУП-тағы кестелер шамамен бапталса, есепші әр ай сайын табельді қолмен түзетеді, ал әр түзету — дауға себеп. Төменде — табель өздігінен толтырылуы, ал жиынтық есепте үстеме жұмыс сезім бойынша емес, заң бойынша есептелуі үшін кестелерді қалай баптау керек.
ЗУП уақытты қалай есептейді
ЗУП-та уақыт есебінің екі қабаты бар:
- Жұмыс кестесі — жоспарлы уақыт: қызметкер қанша сағат және қай күндері жұмыс істеуі керек. Айлықақыны есептеуге арналған норма кестеден алынады.
- Нақты уақыт — кестеден ауытқулар: демалыстар, еңбекке уақытша жарамсыздық, жұмысқа келмеу, демалыс күнгі жұмыс, үстеме жұмыс. Олар құжаттармен немесе табельмен енгізіледі.
Қызметкер қатаң кесте бойынша жұмыс істесе, табель енгізу қажет емес: бағдарлама оны жоспар бойынша жұмыс істеді деп санайды, ал ауытқуларды құжаттардан алады. Факт жоспардан үнемі алшақтайтын жерде табель керек: ауысымдық жұмыс, кесімді ақы алатындар, объектілер.
Бұдан бірінші ереже: кесте неғұрлым дәл болса, қолмен енгізу соғұрлым аз.
Бескүндік және алтыкүндік
Бескүндік және алтыкүндік кестелер өндірістік күнтізбе бойынша құрылады: мерекелер мен демалыс күндерінің ауысуын бағдарлама өзі ескереді. ҚР Еңбек кодексі бойынша жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы — аптасына 40 сағаттан аспайды, және типтік кесте мұны ескереді.
Нені тексеру керек:
- Күнтізбе өзекті. Ол жаңартулармен келеді. Релиз орнатылмаса, мерекенің ауысуы кестеден тыс қалады.
- Мереке алдындағы қысқартылған күндер сізде қолданылса, толтырылған.
- Жекелеген санаттарға қысқартылған уақыт — жалпы кестені түзетумен емес, бөлек кестемен.
Күнтізбені өзгертетін жаңартудан кейін кестелерді қайта толтыру керек. Осындай жағдайдың мысалы — ЗУП-тағы жаңа күнтізбе туралы мақалада.
Ауысымдық кестелер
ЗУП-тағы ауысымдық кесте циклмен беріледі: мысалы, «күндіз — түнде — ұйқы күні — демалыс» немесе «12 сағаттан екі арқылы екі». Бағдарлама циклді басталу күнінен бастап күнтізбе бойынша таратады.
Неге назар аударамыз:
- Циклді санау күні. Әртүрлі бригадалардың циклдері ығысқан — демек, бұл әртүрлі кестелер немесе басталу күні әртүрлі бір кесте. Санау күніндегі қате қызметкерге бөгде ауысымдарды береді.
- Ауысым ішіндегі түнгі сағаттар. 20:00-ден 8:00-ге дейінгі ауысымда түнгі сағаттар бар, қосымша ақы автоматты есептелуі үшін оларды кестеде көрсету керек.
- Түн ортасы арқылы өтетін ауысым. Сағаттар екі күнтізбелік күн арасында бөлінеді; ауысым мерекеге түссе, бұл төлемге әсер етеді.
- Мерекелерді ескеру керек пе. Үздіксіз өндіріс үшін мереке — кесте бойынша кәдімгі жұмыс күні, бірақ мерекедегі жұмыс жоғарылатылған мөлшерде төленеді.
Жұмыс уақытының жиынтық есебі
Ауысымдық жұмыста сағат нормасын әр апта сақтау мүмкін емес: бір аптада 48 сағат, екіншісінде 36. Сондықтан ҚР Еңбек кодексі жиынтық есеп жүргізуге мүмкіндік береді: норма есептік кезең ішінде орта есеппен сақталады.
ЗУП-та көрсету керек негізгі ережелер:
| Ереже | Баптау үшін бұл нені білдіреді |
|---|---|
| Есептік кезең — кез келген күнтізбелік кезең, бірақ бір жылдан аспайды, немесе белгілі бір жұмысты орындау кезеңі | Кестеде есептік кезеңді көрсетеміз: ай, тоқсан, жарты жыл, жыл |
| Тәртібі мен жұмыскерлер санаттары ұжымдық шартпен немесе жұмыс берушінің актісімен айқындалады | Жиынтық есеп — тек актімен белгіленгендерге |
| Кезеңдегі үстеме жұмыс — нақты жұмыс істелген сағаттар мен жұмыс уақыты балансы бойынша норма арасындағы айырма, мереке және демалыс күндері жұмыс істелген сағаттарды қоспағанда | Үстеме жұмыс есептік кезең соңында анықталады, ал мерекедегі жұмыс бөлек төленеді |
| Жиынтық есеп бірінші топтағы мүгедектігі бар жұмыскерлерге қолданылмайды | Мұндай қызметкерлерге — кәдімгі кесте |
Ең жиі қате — тоқсандық есептік кезеңде әр ай сайын «үстеме жұмыс» төлеу. Қаңтарда қызметкер нормадан көп жұмыс істеді, оған қосымша төледі; ақпанда — аз, ал тоқсандағы норманы ол түптеп келгенде дәл орындады. Компания артық төледі. Дұрыс баптауда ЗУП артық жұмысты тек есептік кезең қорытындысы бойынша есептейді.
Кері қате — кезең соңын ұмыту. Тоқсан аяқталды, ал артық жұмысты төлеуге арналған құжатты ешкім енгізбеді. Қызметкер толық алмады, бұл бірінші шағымда-ақ анықталады. Біз есепшіге әр есептік кезеңнің соңғы айына еске салғыш қоямыз.
Түнгі, мереке, үстеме жұмыс
ЗУП-та уақыттың әр түрі — бөлек уақыт түрі және бөлек есептеу:
- Түнгі сағаттар кестеден немесе табельден алынып, қосымша ақымен төленеді. ҚР Еңбек кодексі бойынша түнгі уақыттағы жұмыстың әр сағаты жоғарылатылған мөлшерде — күндізгі (сағаттық) ставканың 150 %-ынан кем емес төленеді. Компанияның пайызын есептеуде көрсетеміз.
- Кестеден тыс мереке және демалыс күндеріндегі жұмыс өтемақы тәсілін таңдай отырып құжатпен ресімделеді: жоғарылатылған төлем немесе демалыс күні.
- Үстеме жұмыс кәдімгі есепте — факт бойынша құжатпен, жиынтық есепте — есептік кезең қорытындысы бойынша.
Үстеме жұмысқа, әдетте, тек жұмыскердің жазбаша келісімімен жол беріледі. Бағдарламада келісім сақталмайды — бұл кадрлық құжат, бірақ күндер мен сағаттар есептеумен сәйкес келуі үшін үстеме жұмыс туралы бұйрықты ЗУП-тан қалыптастырған ыңғайлы.
Табель: қашан және қалай енгізу керек
Қызметкер бойынша факт кестеден үнемі ерекшеленсе — табель енгіземіз. ЗУП-та оны:
- кесте бойынша толтырып, ауытқуларды түзетуге;
- қолжетімділікті бақылау жүйесінен немесе Excel-ден жүктеуге;
- учаске басшысына тек табельге қолжетімділік берілсе, бөлімше бойынша енгізуге болады.
Табельді жалақыны есептегеннен кейін емес, есептеуге дейін енгізуге кеңес береміз. Табель есептеуден кейін келсе, есепшіге құжатты қайта есептеуге тура келеді, ал қателер үйреншікті болады. Айды жабар алдында есептеуді қалай тексеру керек — жалақы есебін тексеру туралы мақалада.
Табельдің баспа нысаны бағдарламадан қалыптасады — оны басшыларға қол қоюға беруге болады.
Жалақы Бухгалтерияда болса
Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерияда кестелер мен табель оңайлатылған: ауысымдарды, жиынтық есепті және түнгі сағаттарды бағдарламадан тыс есептеуге тура келеді. Мұндай қызметкерлер көп болса, бұл бөлек ЗУП-қа көшу уақыты келгенінің белгілерінің бірі — толығырақ «Бухгалтериядағы жалақыдан ЗУП-қа қашан көшу керек» мақаласында.
Кестелер — ЗУП-ты алғашқы баптаудың бөлігі, ал ауысымдық өндірістерде бұл әдетте оның ең көп еңбекті қажет ететін бөлігі. Бағдарлама — 1С:Зарплата и управление персоналом для Казахстана бетінде. Ескі редакцияңыз болса, 3.1-де не өзгергенін «Неге ЗУП 3.1-ге шұғыл көшу керек» бетінен қараңыз.
Ай басталғанға дейін кестені қалай тексеруге болады
Жаңа кесте бойынша бірінші есептеу алдында ай бойынша уақыт нормасы туралы есепті ашып, оны учаске басшысы күтетінмен салыстырыңыз: бір қызметкерге ауысымдар, сағаттар, түнгі сағаттар саны. «Екі арқылы екі» кестесі бойынша отыз күндік айда адамға он бес ауысым шықса, қате циклді санау күнінде. Осындай бес минуттық тексеру төлем күнгі бригадамен дауды алмастырады.
Кестелердегі типтік қателер және оларды қалай байқауға болады
| Қате | Қалай көрінеді | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Цикл басталу күні әртүрлі барлық ауысымшыларға бір кесте | Бригаданың жартысында норма нақты ауысымдармен сәйкес келмейді | Әр ауысымға (бригадаға) бөлек кесте немесе дұрыс санау күні |
| Жаңа жылға өндірістік күнтізбе толтырылмаған | Мерекелер жұмыс күндеріне түседі, норма асыра көрсетіледі | Жылдың бірінші есептеуіне дейін күнтізбені жаңартып, кестелерді қайта толтыру |
| Жиынтық есеп қосылған, бірақ есептік кезең берілмеген | Үстеме жұмыс мүлде шықпайды немесе ай сайын есептеледі | Кестеде есептік кезеңді көрсету және жұмыс берушінің бұйрығын тексеру |
| Кестеде түнгі сағаттар белгіленбеген | Ауысым түнгі болса да, түнгі үшін қосымша ақы есептелмейді | Бағдарлама түнгі сағаттарды бөліп алуы үшін ауысымның басталу және аяқталу уақытын беру |
| Кесте өткен күнмен өзгертілген | Төленіп қойған айлар қайта есептеледі | Жаңа кестені өзгеру күнінен бастап кадрлық құжатпен енгізу |
Мәселені байқаудың ең жылдам жолы — бөлімше бойынша норма сомасын өткен аймен салыстыру. Штат өзгермей тұрып күрт секіріс болса, бұл әрдайым дерлік кестедегі немесе күнтізбедегі қате.
Кестелерді іске қосар алдындағы чек-парақ
- Ағымдағы жылға өндірістік күнтізбе толтырылған және мерекелер бойынша тексерілген.
- Әр жұмыс режиміне өз кестесі бар; ауысымшылар бригадаларға бөлінген.
- Жиынтық есеп үшін жұмыс берушінің актісі бар және есептік кезең көрсетілген.
- Түнгі сағаттар, түскі ас және үзілістер қолмен есептелмей, кестеде берілген.
- Қызметкерлерге кестелер дұрыс күнмен кадрлық құжаттар арқылы тағайындалған.
- Табель енгізу құқығы нақты фактіні білетіндерге берілген: шеберлерге, учаске басшыларына.
- Бірінші айдағы уақыт нормасы туралы есеп басшының күтуімен салыстырылған.
Жиі қойылатын сұрақтар
Барлығы бескүндікпен жұмыс істесе, табель енгізу керек пе?
Жоқ. ЗУП уақытты кесте бойынша есептейді, ал демалыстар мен еңбекке уақытша жарамсыздықты құжаттардан алады. Табель кестеден үнемі алшақтау болғанда керек.
Жиынтық есепте қандай есептік кезеңді таңдау керек?
ҚР Еңбек кодексі бойынша бір жылдан аспайды; нақты кезең жұмыс берушінің актісімен немесе ұжымдық шартпен айқындалады. Кезең неғұрлым қысқа болса, үстеме жұмыс соғұрлым жиі есептеледі, бірақ артық жұмысты жинақтау тәуекелі соғұрлым аз.
Жиынтық есепте ЗУП үстеме жұмысты қалай есептейді?
Есептік кезең қорытындысы бойынша: нақты жұмыс істелген сағаттардан жұмыс уақыты балансы бойынша норманы алып тастайды, мереке және демалыс күндеріндегі жұмыс сағаттарынсыз — олар бөлек төленеді.
Табельді СКУД-тан жүктеуге бола ма?
Иә, файлдан жүктеу немесе интеграция арқылы. Жүктеу форматы мен қызметкерлерді сәйкестендіру бір рет бапталады.
Қызметкер ай ортасында бір кестеден екіншісіне ауысса, не істеу керек?
Ауысу күнімен кадрлық ауыстыруды немесе кестені өзгерту құжатын ресімдеу керек. ЗУП норманы өзі бөледі: күнге дейін — ескі кесте бойынша, кейін — жаңасы бойынша. Бұл жағдайда табельді қолмен түзетудің қажеті жоқ.
