Қазақстанда ауруханалық парақ — қордың емес, жұмыс берушінің шығысы. Уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша жәрдемақы компания қаражатынан төленеді және ол «Ресейдегідей» де, «бұрынғы бағдарламадағыдай» да емес, ҚР Еңбек кодексінің 133-бабы бойынша есептеледі. Мұндағы қателер екі түрлі болады: жәрдемақы лимитсіз есептелген — артық төленген; жұмыс күндерінің орнына күнтізбелік күндер бойынша есептелген — кем төленген. Төменде — мұның Қазақстанға арналған 1С:Зарплата и управление персоналом бағдарламасында қалай құрылғаны.
ҚР ЕК бойынша есептеу ережелері
| Ереже | Норма |
|---|---|
| Уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша жәрдемақыны жұмыс беруші өз есебінен төлейді | ҚР ЕК 133-бабының 1-тармағы |
| Негіз — уақытша еңбекке жарамсыздық парағы | ҚР ЕК 133-бабының 2-тармағы |
| Еңбекке жарамсыздықтың бірінші күнінен бастап сауыққанға немесе мүгедектік белгіленгенге дейін төленеді | ҚР ЕК 133-бабының 3-тармағы |
| Мөлшері = орташа күндік жалақы × ауру кезеңіне келетін жұмыс күндерінің саны | ҚР ЕК 133-бабының 4-1-тармағы |
| Айдағы жәрдемақы тиісті жылғы 25 АЕК-тен аспауы тиіс (еңбек жарақаты, кәсіптік ауру және бірқатар санаттардан басқа) | ҚР ЕК 133-бабының 4-1-тармағы |
| Еңбек жарақаты немесе кәсіптік ауру кезінде — орташа жалақының 100 %-ы | ҚР ЕК 133-бабының 4-1-тармағы |
| Жұмыс беруші белгіленген мөлшерден тыс қосымша төлеуге құқылы | ҚР ЕК 133-бабының 5-тармағы |
Орташа күндік жалақы ҚР ЕК 114-бабының ережелері бойынша — ауруға дейінгі 12 күнтізбелік айда есептеледі.
Ауруханалық бір жылы басталып, келесі жылы аяқталса, жәрдемақы мен айлық лимит әр жылдың АЕК-і бойынша бөлек есептеледі, ал сомалар қосылады. Бұл да 133-баптың 4-1-тармағында тікелей жазылған.
Жәрдемақы қашан төленбейді
133-баптың 4-тармағы жәрдемақы тиесілі емес жағдайларды тізбелейді. Есептеуші үшін ең жиілері:
- ақы төленетін жыл сайынғы демалысқа келген ауру күндері;
- жалақы сақталмайтын демалыстағы ауру күндері;
- баланың үш жасқа толғанына дейін оны күту бойынша демалыстағы ауру күндері;
- алкогольді немесе есірткі құралдарын тұтыну салдарынан болған еңбекке жарамсыздық.
Демалыспен бір нәзік тұс бар. Демалыс күндері үшін жәрдемақы төленбейді, бірақ ауырған жағдайда демалыстың өзі ұзартылуы немесе ауыстырылуы мүмкін — бұл демалысты ауыстыру ережелері бойынша қабылданатын кадрлық шешім. ЗУП-та бұл екі әрекет: демалысты түзету немесе ауыстыру және ауруханалықты тек демалыстан тыс күндерге өткізу.
ЗУП-та ауруханалықты қалай ресімдеу керек
- «Больничный лист» құжатын жалақы бойынша құжаттар журналынан немесе қызметкер карточкасынан құрыңыз. Еңбекке жарамсыздық кезеңі мен себебін көрсетіңіз.
- Орташа жалақы талдамасын тексеріңіз: қай айлар мен есептеулер алынған. Қызметкер бір жылдан аз жұмыс істесе немесе ЗУП жақында енгізілсе, өткен айлардың деректері енгізілмей, орташа жалақы төмендетіледі — демалыстардағыдай.
- Кезеңдегі жұмыс күндерінің санын қараңыз. Ол қызметкердің жұмыс кестесінен алынады. Кесте қате болса, жәрдемақы да қате болады.
- Сома үлкен болса, айына 25 АЕК лимиті іске қосылғанына көз жеткізіңіз. Ол үшін бағдарламада өзекті АЕК болуы тиіс — ол конфигурацияны жаңартумен келеді.
- Құжатты өткізіп, жәрдемақыны жалақымен бірге төлеңіз.
Лимит көрінетін мысал
Жалақысы жоғары қызметкерді алайық. Орташа күндік жалақысы — шартты түрде 40 000 ₸, 10 жұмыс күні ауырды. Шектеусіз жәрдемақы 400 000 ₸ болар еді. Бірақ айына ол тиісті жылғы 25 АЕК-тен аспауы тиіс. Бағдарлама 400 000 берсе — есептеу түрі ҚР ЕК бойынша бапталмаған немесе конфигурация көптен бері жаңартылмаған.
Кері жағдай: қызметкердің жалақысы шағын, лимит іске қосылмайды, жәрдемақы — дәл орташа күндік × жұмыс күндері. Мұнда көбіне күндерде қателеседі: кесте бойынша жұмыс күндерін емес, аурудың күнтізбелік күндерін санайды.
Жалақыға дейін қосымша төлеу
Көптеген компаниялар қызметкерге жәрдемақы мен әдеттегі жалақы арасындағы айырманы қосымша төлейді — 133-баптың 5-тармағы бұған рұқсат етеді. ЗУП-та мұны жәрдемақы сомасын «қолмен түзету» арқылы емес, жеке есептеу түрімен жасаған дұрыс. Сонда:
- заң қанша төлейтіні, ал компания саясаты қанша төлейтіні көрінеді;
- қосымша төлемді ұжымдық шарт бойынша баптап, ол туралы еске алмауға болады;
- тексеру кезінде сома қайдан шыққаны бірден түсінікті.
Мұндай есептеулерге ЖТС пен жарналар қалай салынатынын есептеу түрінің баптауынан қараңыз және мөлшерлемелер мен лимиттерге шолумен салыстырыңыз. Мұндай табыстарға шегерімдерді қолдану тәртібі — «ЗУП-тағы ЖТС және салықтық шегерімдер» мақаласында.
Есептеу түрін баптау: бір рет нені қарау керек
Ауруханалықтармен болатын қателердің көбі құжаттарда емес, «Оплата больничного» есептеу түрінің баптауында. Оның карточкасын ашып, тармақтар бойынша тексеріңіз:
- Есептеу тәсілі — орташа күндік жалақыдан, күнтізбелік күндер бойынша емес, кестенің жұмыс күндері бойынша.
- Шектеу — айына 25 АЕК, және АЕК ауру күндері жататын жыл бойынша алынады.
- Еңбек жарақаты мен кәсіптік ауруға арналған жеке түр — онда орташа жалақының 100 %-ы лимитсіз. Барлығы бір есептеу түрімен ресімделсе, бағдарлама лимитті оларға да қолданады.
- Салықтар мен жарналар — ЖТС, МЗЖ, МӘМС, ӘА және ӘС салынатындық белгілері. Оларды конфигурация береді, бірақ есептеу түрін көшіргеннен немесе қолмен түзеткеннен кейін белгілерді бас бухгалтермен бірге өзекті нормалармен салыстырған жөн.
- Орташа жалақыда ескеру — ауруханалық күндері демалыс ақысы үшін есептік кезеңнен алып тасталады. Егер бұлай болмаса, аурудан кейінгі демалыс ақысы қате есептеледі.
Карточканы енгізгеннен кейін және әр ірі жаңартудан кейін бір рет тексеру жеткілікті. Егер оны біреу қолмен «түзеткен» болса, — қазір тексеріңіз.
Жүктілік пен босану — жұмыс берушінің ауруханалығы емес
Жүктілік пен босануға байланысты демалыс ЗУП-та келмеудің жеке түрі ретінде ресімделеді. Жүктілік пен босануға байланысты табыстан айырылған жағдайдағы әлеуметтік төлем ҚР Әлеуметтік кодексі бойынша жұмыс берушінің қаражатынан ҚР ЕК 133-бабы бойынша емес, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры арқылы тағайындалады. Мұнда ЗУП-тың міндеті — келмеуді дұрыс тіркеу, сонда ол табельге жұмыс күндері ретінде түспейді және орташа жалақы мен демалыс қалдықтарында дұрыс ескеріледі.
Тоқсанына бір рет нені тексеру керек
- Тоқсандағы ауруханалықтар бойынша есеп: әдеттегі (еңбек жарақаты бойынша емес) ауруханалықтарда айына 25 АЕК-тен жоғары жәрдемақылар жоқ па.
- Ауруханалықтардың демалыстармен қиылысуы: демалыс ішіндегі күндерге жәрдемақы төленбеуі тиіс.
- Жақында қабылданған қызметкерлер: орташа жалақы іс жүзінде жұмыс істеген уақыт үшін есептелген.
- Релиздің өзектілігі: жаңа жылдың АЕК-і бағдарламада жаңартумен пайда болады.
Бұл тексерулерді ай жабылар алдындағы тұрақты салыстырудың бөлігі ету ыңғайлы — ол туралы «1С-та айды жабу» мақаласында.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда ауруханалық кімнің есебінен төленеді?
Уақытша еңбекке жарамсыздық бойынша жәрдемақыны жұмыс беруші өз есебінен төлейді (ҚР ЕК 133-бабының 1-тармағы). Көзі бойынша ерекшелік — жүктілік пен босану: бұл төлем Әлеуметтік сақтандыру қорынан төленеді.
Күнтізбелік немесе жұмыс күндері есептеле ме?
Қызметкердің кестесі бойынша еңбекке жарамсыздық кезеңіне келетін жұмыс күндері (ҚР ЕК 133-бабының 4-1-тармағы).
Жәрдемақының лимиті қандай?
Тиісті жыл үшін айына 25 АЕК-тен аспайды. Шектеу еңбек жарақаты мен кәсіптік ауру кезіндегі жәрдемақыға (онда орташа жалақының 100 %-ы) және сол нормада аталған бірқатар санаттарға қолданылмайды.
Қызметкер демалыста ауырып қалды. ЗУП-та не істеу керек?
Жыл сайынғы демалысқа келген күндер үшін жәрдемақы төленбейді. Демалысты ұзарту немесе ауыстыру туралы кадрлық мәселені шешіп, демалыс құжатын түзетіңіз және ауруханалықты тек демалыстан кейінгі күндерге өткізіңіз.
1С:ЗУП-та ауруханалықтарды, қосымша төлемдер мен демалыстарды есептеуді баптауға көмектесеміз — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Өзекті редакцияға көшу не беретіні — «Почему нужно перейти на ЗУП 3.1» бетінде, бағдарлама туралы — 1С:Зарплата и управление персоналом карточкасында. Ауруханалықтар мен демалыстардың байланысы туралы — «ЗУП-тағы демалыстар» мақаласында.
