Excel-дегі ҚЕХС бойынша шоғырландырылған есептілік қай ұяшықта қандай түзету тұрғанын білетін бір-екі адамға сүйенеді. Компаниялар үшеу болғанша бұған төзуге болады. Олар онға жетіп, 100 %-дан аз үлестер мен валютадағы топішілік қарыздар пайда болғанда, файл тәуекелге айналады: формуладағы қате тек аудитте көрінеді. 1С:Управление холдингом-да шоғырландыру — әр кезеңде қайталап, тексеруге болатын бапталған қадамдар тізбегі.
Төменде — бұл қалай құрылғаны және баптауға дейін не шешу керектігі. Өнімге жалпы шолу — «1С:Управление холдингом деген не» мақаласында.
Компанияның ҚЕХС деректерін алудың екі тәсілі
Шоғырландыру алдында әр компанияның ҚЕХС бойынша есептілігін алу керек. УХ-та бұл үшін екі тәсіл бар, және бір топта оларды біріктіруге болады.
| Трансформация | Параллель есеп | |
|---|---|---|
| Қалай жұмыс істейді | Жергілікті стандарттар бойынша деректер алынып, түзетулермен ҚЕХС-ке қайта есептеледі | Операциялар бірден ҚЕХС бойынша, жеке шоттар жоспарында көрсетіледі |
| Егжей-тегжейлілік | Шоттар бойынша айналымдар мен сальдо, түзетулер | Әр операция |
| Баптаудың еңбек сыйымдылығы | Төменірек | Жоғарырақ |
| Қашан сәйкес келеді | Шағын еншілестер, тоқсанына немесе жылына бір рет есептілік | Ірі компаниялар, ай сайынғы ҚЕХС есептілігі, аудитордың егжей-тегжейлілікке талабы |
1С құжаттамасында бұл шоғырландырудың трансформациялық және транзакциялық модельдері деп аталады. Іс жүзінде көбіне трансформациядан бастайды — ол бірінші нәтижені тезірек береді, — ал топтың ірі компанияларын уақыт өте параллель есепке көшіреді. Трансформация туралы толығырақ — «Есептілікті ҚЕХС-ке трансформациялау» мақаласында.
УХ-та шоғырландыру неден тұрады
Компаниялардың есептілігі
Топтың әр компаниясы пакет тапсырады — берілген есеп түрлері бойынша есептер даналары: баланс, пайда мен залал туралы есеп, толымдамалар, ТІО бойынша деректер. Пакеттер еншілестер базаларынан автоматты түрде жүктелуі мүмкін — тәсілдер туралы «Еншілес базалардан УХ-қа деректер жинау» мақаласында.
Ұсыну валютасына қайта есептеу
Қазақстандық компаниялар есепті теңгемен жүргізеді, шетелдік меншік иесі бар топта ұсыну валютасы басқа болуы мүмкін. Баланс пен пайда туралы есеп баптарын қайта есептеуге арналған бағамдар ережелер бойынша беріледі: күнгі, кезеңдегі орташа, тарихи. Қайта есептеуден туындайтын бағамдық айырмалар бөлек бөлінеді. Шоттар бойынша бағамдарды және трансляциялық резервті қалай баптау керегі, есептеу мысалымен, «Шетелдік еншілес компаниялардың есептілігін ұсыну валютасына қайта есептеу» мақаласында.
Иелік құрылымы
УХ-та қатысу үлестері және олардың әрекет ету кезеңдері беріледі. Бағдарлама жанама, айқас және циклдік иелікті қолдайды — бұл Excel-де бірінші бұзылатын нәрсе. Үлестерге бақыламайтын қатысушылардың үлесі және компанияны шоғырландыру әдісі байланысты.
Топішілік операциялардың элиминациясы
Топ компаниялары арасындағы сату, сатып алу, қарыздар, пайыздар, дивидендтер алып тасталады. Бірақ алдымен оларды салыстыру керек: егер сауда үйі 120 млн-ға сатып алуды, ал зауыт 118 млн-ға сатуды көрсетсе, айырманы шоғырландыруға дейін табу керек. УХ топ ішіндегі контрагенттердің деректерін салыстырып, алшақтықтарды көрсетеді. Толығырақ — «Топішілік айналымдар және элиминация» мақаласында.
Шоғырландыру түзетулері
Еншілестерге инвестицияларды капиталға қарсы алып тастау, гудвил, қор қалдықтарындағы іске аспаған пайда. Түзетулердің бір бөлігі ережелер бойынша автоматты түрде орындалады, бір бөлігі түсініктемемен қолмен енгізіледі — бұл аудиторлық із үшін маңызды.
Шоғырландырылған есептілік
Қорытынды нысандар: шоғырландырылған баланс, жиынтық табыс туралы есеп, ақша қаражатының қозғалысы, капиталдағы өзгерістер, ескертпелер. Кез келген санды компанияға және бастапқы түзетуге дейін ашып көруге болады.
Баптауға дейін не шешу керек
Кеңесші механизмді баптайды, әдіснаманы топтың қаржы қызметі анықтайды. Жұмыс басталғанға дейін жауаптар болуы керек:
- Шоғырландыру периметрі: қандай компаниялар, қандай үлестермен, қай күннен бастап.
- Топтың ҚЕХС бойынша есеп саясаты: ол компаниялардың жергілікті стандарттар бойынша есебінен несімен ерекшеленеді.
- Бірыңғай шоттар жоспары немесе ҚЕХС баптарының тізбесі және компаниялар шоттарын онымен сәйкестендіру.
- Ұсыну валютасы және қайта есептеу ережелері.
- ТІО құрамы және салыстыру кезіндегі алшақтықтардың рұқсат етілген шегі.
- Кезеңділік: ай, тоқсан, жыл — және еншілестердің пакеттерді тапсыру мерзімдері.
Егер кем дегенде үш тармақ бойынша жауап болмаса, жобаны әдіснамалық сессиядан бастаймыз — бұл дайын модельді қайта баптаудан арзанырақ.
Типтік қателер
Шоттарды «асығыс» сәйкестендіру. Еншілестер бір шоттар жоспарын пайдаланады, бірақ қосалқы шоттар мен аналитикалар әртүрлі енгізілген. Егер сәйкестендіру аналитикасыз шот деңгейінде жасалса, ҚЕХС-тегі толымдамалар мағынасын жоғалтады. Белгісі — шоғырландырылған баланста «басқа» баптарда ірі сома.
ТІО-ны шоғырландырудан кейін салыстыру. Қорытынды есептілікте табылған алшақтықты кері бағытта талдауға тура келеді. Салыстыруды алшақтықтар шектен жоғары болғанша әрі қарай жүруге тыйым салынған жеке қадам ретінде қою керек.
Түсініктемесіз қолмен түзетулер. Бір жылдан кейін 15 млн-ға түзету қайдан шыққанын ешкім есіне түсірмейді. Бірінші күннен келісіп алыңыз: әр қолмен түзету — түсініктемемен және жауаптымен.
Үлестерді кері күнмен өзгерту. Егер үлесті әрекет ету басталған күнді көрсетпей өзгертсе, жабылған кезеңдер де қайта есептеледі. Жабылған кезеңдерді бекіту керек.
Шоғырландыру басқа блоктармен қалай байланысты
Шоғырландырылған деректер — топ бюджеттері бойынша жоспар-фактінің («Компаниялар тобын бюджеттеу») және басшылық KPI-ының негізі. Ал топта 1С:ERP-дегі өндіріс болса, оның топқа арналған деректерін тікелей ERP базасынан алған ыңғайлы — ERP мен басқа бағдарламалар арасындағы таңдау туралы «1С:ERP немесе Комплексная автоматизация» мақаласында.
Өнім — 1С:Управление холдингом карточкасында. Баптау жұмыстары сағатпен төленеді, сағатына 22 000 ₸-ден бастап.
Кезеңді жабу қалай көрінеді
Шоғырландыру бапталғанда, топта тоқсанды жабу бір сценарий бойынша жүреді:
- Еншілестер кезеңді өздерінде жабады және оны өзгертуге тыйым салу күнімен бекітеді.
- Пакеттер УХ-қа жүктеледі, бақылау арақатынастары іске қосылады.
- Контролер барлық компаниялар бойынша тапсыру мәртебесін қарап, қателері бар пакеттерді қайтарады.
- ТІО салыстыру орындалады, шектен жоғары алшақтықтар бухгалтериялармен талданады.
- ҚЕХС маманы ережелер бойынша есептеу мүмкін емес жерлерге түзетулер енгізеді.
- Шоғырландыру іске қосылады: валюталарды қайта есептеу, элиминация, иелік үлестері бойынша түзетулер.
- Қаржы директоры өткен кезеңнен ауытқуларды ашып көріп, есептілікті тексереді.
- Кезең бекітіледі, деректер жоспар-факт пен меншік иесіне арналған есептердің негізіне айналады.
Алғашқы екі-үш жабуда бұл Excel-ге қарағанда көбірек уақыт алады: адамдар үйренеді, сәйкестендірілмеген шоттар мен әдіснаманың дәлсіздіктері шығады. Әрі қарай цикл қысқарады — негізінен алшақтықтар қорытынды есепте емес, 4-қадамда табылатындықтан.
Пилот: қай кезеңнен бастау керек
Шоғырландыруды УХ-та Excel-де бұрыннан жабылған кезеңде іске қосуға кеңес береміз. Сонда нәтижені белгілі сандармен салыстыруға болады, және әр алшақтық не баптаудағы қатені, не ескі файлдағы қатені береді. Екіншісі әдетте ойлағаннан жиі кездеседі.
Командада кім болуы керек
ҚЕХС бойынша шоғырландыру үшін топ тарапынан жоба командасында кем дегенде екі адам керек: есеп саясаты мен түзетулерге жауап беретін ҚЕХС маманы және еншілестердің есебін білетін, пакеттердің тапсырылуын қадағалайтын контролер. Егер топта сыртқы аудитор жұмыс істесе, оған жобалық шешімді баптауға дейін көрсеткен пайдалы: аудитордың жоба кезеңіндегі ескертулері бірнеше сағат тұрады, іске қосқаннан кейін — модельді қайта жасау.
Тағы бір практикалық кеңес: УХ-та өткен жылдың қорытындысы бойынша аудитормен алшақтықтар тізбесін жүргізіп, оны жобалау кезінде қарап шығыңыз. Әр ескерту — не шоғырландыру ережесі, не есептілік аудиторға кеткенге дейін іске қосылуы тиіс бақылау арақатынасы. Осылай модель бірден тек ҚЕХС оқулығын емес, нақты талаптарды ескереді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Барлық еншілес компанияларда ҚЕХС жүргізу керек пе?
Жоқ. Шағын компаниялар есептілікті жергілікті стандарттар бойынша тапсыра алады, ал ҚЕХС-ке трансформация УХ-та түзетулермен орындалады.
Тек ҚЕХС бойынша емес шоғырландыруға бола ма?
Иә. Сол механизм топтың өз ережелері бойынша басқарушылық шоғырландыру үшін де жұмыс істейді — көбіне оны бірінші баптайды.
Баптаудан кейін шоғырландыру қанша уақыт алады?
Пакеттерді тапсыру тәртібіне және ТІО бойынша алшақтықтар санына байланысты. Деректер жүктелгеннен кейінгі есептеудің өзі — жылдам; негізгі уақыт салыстыруға кетеді.
Бұл аудитке жарай ма?
УХ тарихты сақтайды: компаниялардың бастапқы деректері, түзетулер, әр санның толымдамасы. Аудиторға бұл Excel файлдарының тізбегінен ыңғайлырақ.
