Бухгалтериядағы КТС және салықтық айырмалар

Бухгалтерлік пайда мен салық салынатын табыс ешқашан дерлік сәйкес келмейді. Айыппұлдар, нормадан тыс шығыстар, әртүрлі ережелер бойынша амортизация, ал 2026 жылдан бастап оңайлатылған режимдегі жеткізушілерден сатып алулар да — мұның бәрі «есептіліктегідей» мен «КТС декларациясындағыдай» арасында алшақтайды. 1С қандай шығыстың қайда жататынын білмесе, айырманы бухгалтер наурызда, мерзім таяғанда, жадынан қолмен есептейді.

1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана КТС бойынша салықтық есепті қалай жүргізетінін, салықтық айырмалар қайда пайда болатынын және 2026 жылы не өзгергенін талдайық.

2026 жылғы КТС мөлшерлемелері

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР жаңа Салық кодексі қолданылады (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң).

Салық кезеңі — күнтізбелік жыл. КТС бойынша декларация (100.00 нысаны) келесі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей тапсырылады.

1С бухгалтерлік және салықтық есепті қалай бөледі

1С:Бухгалтерия для Казахстана-да салықтық есептегі шығыс пен кірістің әр сомасы есеп түрімен белгіленеді:

• НУ — сома салықтық есепте бухгалтерлік есептегідей танылады;
• ПР — тұрақты айырма: шығыс бухгалтерлік есепте бар, бірақ ешқашан шегерімге жатпайды (немесе салық салынбайтын кіріс);
• ВР — уақытша айырма: сома салықтық есепте танылады, бірақ басқа кезеңде немесе басқа мөлшерде. Классикалық мысал — амортизация.

Қағидат қарапайым: бухгалтерлік сома = НУ + ПР + ВР. 1С әр өткізбені дұрыс бөлсе, салық салынатын табыс Excel-дегі кестеден емес, есеп деректерінен жиналады.

Есеп түрі қайдан алынады? Құжаттардан. Түсім құжаттарында «Учитывать КПН» белгісі бар, шығындар баптары мен шоттарда — шығыс салықтық есепке қабылдана ма деген баптаулар. Сондықтан бір шығындар бабындағы қате ол пайдаланылатын барлық құжаттарға таралады.

Тұрақты айырмалар: шегерімге не жатпайды

Тұрақты айырмалар — есептілікте шығыс болып қалатын, бірақ салықты азайтпайтын нәрсе. Клиенттерімізде ең жиі кездесетіндері:

• бюджетке төленген айыппұлдар мен өсімпұлдар;
• табыс алумен байланысты емес шығыстар (сыйлықтар, басшылықтың жеке шығыстары);
• растайтын құжаттарсыз шығыстар;
• 2026 жылдан бастап — оңайлатылған декларациядағы жеткізушілерден сатып алулар.

2026 жылдан бастап оңайлатылған режимдегілерден сатып алулар

ҚР СК 286-бабының 16-тармақшасы бойынша 2026 жылдан бастап алған күні оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын тұлғалардан тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу бойынша шығыстар КТС бойынша шегерімге жатпайды. ҚМК мұны 26.09.2025 түсіндірмесінде растады.

Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі компания үшін бұл ұсақ-түйек емес. Оңайлатылған режимдегі ЖК-дан жалға алу, ЖК-фрилансерлердің қызметтері, шағын жеткізушілерден тауар сатып алу — мұның бәрі енді шегерімсіз шығыс. Мұндай сатып алулар сомасының жиырма пайызы — сіздің қосымша жүктемеңіз.

1С-та не істеу керек:

1. Конфигурацияны жаңартыңыз. 3.0.70.1 релизінен бастап 1С:Бухгалтерия для Казахстана «Поступление ТМЗ и услуг» және «Поступление доп. расходов» құжаттарында «ПР: прочие расходы, не подлежащие вычету» есеп түрін автоматты түрде қоя алады.
2. Контрагенттердің салық салу режимін толтырыңыз. Автоматика контрагент карточкасында «Упрощенная декларация» режимі көрсетілгенде ғана іске қосылады. Режим алған күнге тексеріледі — жеткізуші жыл ішінде оңайлатылған режимге өтуі немесе одан кетуі мүмкін.
3. Жыл басынан бергі құжаттарды тексеріңіз. Релиз жыл ортасында қойылса, жаңартуға дейінгі түсімдер НУ түрімен өтуі мүмкін. Оларды жылдық жабуға дейін тауып, түзету керек.
4. Бағаларға әсерін есептеңіз. Бұл енді бухгалтерге емес, сатып алуға қойылатын сұрақ: мүмкін жеткізушілердің бір бөлігін ЖБР-дағы төлеушілермен ауыстырған тиімдірек.

Бөлек тақырып — өзін-өзі жұмыспен қамтығандардан және басқа режимдердегі ЖК-дан шығыстар. Олар бойынша ҚМК жеке түсіндірмелер берген; мұндай жеткізушілер бойынша ПР қоймас бұрын ведомствоның өзекті ұстанымымен салыстырыңыз.

Уақытша айырмалар: амортизация және резервтер

Уақытша айырмалар жоғалмайды, кезеңдер арасында «көшеді». Басты көзі — негізгі құралдар. Бухгалтерлік есепте амортизация пайдалы пайдалану мерзімі бойынша ай сайын, салықтық есепте — 280-баптың шекті нормалары бойынша топтың құндық балансынан жылына бір рет жүреді. Мысалы, компьютерлер мен БҚ үшін шекті норма — 40 %, ал бухгалтерлік мерзімді бес жыл етіп қоюыңыз мүмкін. Осы сомалар арасындағы айырма — ВР. Топтар мен нормалар туралы толығырақ — 1С-тағы негізгі құралдар мен МБА туралы мақалада.

Уақытша айырмалардың басқа әдеттегі көздері:

• бухгалтерлік есепте есептелетін, ал салықтық есепте кодекс шарттары орындалғанда танылатын демалыстар мен күмәнді борыштар бойынша резервтер;
• бухгалтерлік және салықтық есептегі тану ережелері алшақтаса, болашақ кезең шығыстары;
• активтердің құнсыздануы.

ХҚЕС бойынша есептілікте уақытша айырмалардан кейінге қалдырылған салық туындайды (ХҚЕС (IAS) 12). КТС мөлшерлемесіне көбейтілген уақытша айырмалар сомасы түсіндірілуі керек — балансағы кейінге қалдырылған салық көрінетін себепсіз «жүзсе», есеп түрі қате қойылған құжаттарды іздеңіз.

Жылдық жабу және 100.00 декларациясы

КТС жыл қорытындысы бойынша есептеледі. 1С-тағы тәртіп мынадай:

1. Жылдың барлық айларын бухгалтерлік есептің регламенттік операцияларымен жабу. Мұны қатесіз қалай жасау керегі — 1С-та айды жабу туралы мақалада.
2. Жылды жабу кезіндегі салықтық есептің регламенттік операцияларын орындау: тіркелген активтер бойынша шегерімдер, салық салынатын табысты есептеу.
3. 100.00 декларациясын «Отчеты» → «Регламентированные отчеты» бөлімінде қалыптастырып, қосымшаларды тексеру.
4. Декларацияны жіберу — бұл 1С-тан қалай құрылғаны 1С-тан салықтық есептілік туралы мақалада талданған.

Тапсыру алдындағы тексеру тізімі

• Жыл ішіндегі оңайлатылған режимдегі жеткізушілер бойынша шығыстар — НУ емес, ПР түрімен.
• Айыппұлдар мен өсімпұлдар — ПР түрімен.
• Жыл ішінде есепке алынған барлық негізгі құралдардың салықтық тобы бар. 300 АЕК-тен аз II–IV топтардың қалдығын толығымен шегерімге жатқызуға болады (282-баптың 4-тармағы).
• Негізгі шығыс шоттары бойынша НУ + ПР + ВР сомасы бухгалтерлік сомаға тең. Айырмашылық есепте салықтық сомасы жоқ өткізбелер бар екенін білдіреді.
• Өткен жылдардың залалы ауыстырылса, ол өткен декларациялар деректері бойынша ескерілген.

Жалақы бөлек базада есептелсе, жалақыдан салықтар мен жарналар Бухгалтерияда толық көрсетілгенін тексеріңіз: олар шегерімдерге әсер етеді. Бухгалтериядағы жалақы мен бөлек ЗУП арасындағы шекара қайда — 1С:ЗУП-тағы жалақы туралы мақалада.

Жиі қателер

Баптауы қате шығындар бабы. Оны салықтық есеп туралы белгісіз «асығыс» жасаған — және жыл бойы ол бойынша шығыстар шегерімге түспеген. Немесе керісінше: өкілдік шығыстар толығымен НУ-ға кеткен.

Салықтық сомаларсыз қолмен операциялар. Бухгалтер өткізбені қолмен операциямен түзеткен, бірақ НУ/ПР/ВР сомаларын толтырмаған. Бухгалтерлік есепте бәрі сәйкес келді, ал салықтық есеп соманы «жоғалтты».

Контрагенттің режимі толтырылмаған. Жеткізуші оңайлатылған режимде, ал 1С-та режим көрсетілмеген — автоматика іске қосылмады, шығыс шегерімге кетті.

Соңғы күні тексеру. Салықтық айырмаларды тоқсан сайын бақылаған ыңғайлы. Өткен сәуірдегі құжаттағы қатені наурызда табу әлдеқайда қымбат.

Кім көмектеседі

Салықтық есепті тексеріп, базаларды жылдық жабуға 1С сүйемелдеу және бухгалтерлік есепті автоматтандыру қызметі аясында дайындаймыз, жұмыстар — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Конфигурация жаңартулары, соның ішінде 2026 жылғы ережелерді қолдайтындары, 1С:ИТС жазылымы бойынша келеді: ИТС ПРОФ — 92 300 ₸ бастап. Бағдарлама — 1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана, ПРОФ — 97 250 ₸.

Жиі қойылатын сұрақтар

1С-тағы НУ, ПР және ВР деген не?

Бұл салықтық есептегі сомалардың есеп түрлері: НУ — салықтық есепте бухгалтерлік есептегідей танылады, ПР — тұрақты айырма (ешқашан шегерімге жатпайды), ВР — уақытша айырма (басқа кезеңде немесе басқа сомада танылады).

2026 жылдан бастап оңайлатылған режимдегі ЖК-дан сатып алуларды шегерімге жатқызуға бола ма?

Жоқ. ҚР СК 286-бабының 16-тармақшасы бойынша алған күні оңайлатылған декларация негізіндегі АСР-дағы тұлғалардан сатып алу бойынша шығыстар КТС бойынша шегерімге жатпайды.

2026 жылы КТС мөлшерлемесі қандай?

Компаниялардың көпшілігі үшін — 20 %. Банк қызметі (бизнесті кредиттеуден басқа) және ойын бизнесі үшін — 25 %, әлеуметтік сала үшін — 5 % (2027 жылдан бастап — 10 %), ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін — 3 %.

Салықтық амортизация неге бухгалтерліктен көп?

Өйткені шекті салықтық нормалар көбіне бухгалтерлік пайдалы пайдалану мерзімінен шығатын нормадан жоғары. Бұл уақытша айырма: келесі жылдары ол кері бағытта айналады.

Салықтық есепті тексеру