Шетелдік компанияға кеңес, бағдарлама лицензиясы немесе жарнама үшін төледіңіз — және салық агенті болдыңыз. Осы сәттен бастап сізде төлем көзінен КТС ұстау міндеті туындайды, ал егер сіз ҚҚС төлеушісі болсаңыз және қызмет Қазақстанда көрсетілсе — бейрезидент үшін ҚҚС төлеу де. Мұндағы қателер қымбатқа түседі: ұсталмаған салықты өз қаражатыңыздан төлеуге тура келеді. 2026 жылдан бастап қолданылатын Салық кодексі бойынша бұл қалай көрінетінін және 1С:Бухгалтерия для Казахстана-да нені баптау керегін қарастырайық.
2026 жылдан бастап не өзгерді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Заңы) қолданылады. Тұрақты мекемесіз бейрезиденттерге салық салу оның 682–687-баптарына көшірілді. Бейрезиденттермен жұмыста бухгалтер үшін ең алдымен ҚҚС мөлшерлемесі мен нормалардың нөмірленуі өзгерді; жалпы логика — агент бейрезиденттің табысынан салықты ұстайды — бұрынғыша қалды. Кодекстің басқа өзгерістерін және олардың база үшін нені білдіретінін 1С-тегі жаңа Салық кодексі мақаласында талдадық.
Төлем көзінен КТС
Бейрезидент Қазақстанда тұрақты мекемесіз жұмыс істесе, оның қазақстандық көздерден алатын табысынан салықты төлеуші — салық агенті ұстайды (ҚР СК 683-бабы). Салық төлемнің нысаны мен орнына қарамастан ұсталады, шегерімдер қолданылмайды.
ҚР СК 682-бабы бойынша мөлшерлемелер (2026 жыл):
| Табыс түрі | Мөлшерлеме |
|---|---|
| Негізгі мөлшерлеме — қызметтер, роялти, сыйақылар және өзгеше көрсетілмеген басқа табыстар | 20 % |
| Дивидендтер | 15 % |
| Халықаралық тасымалдау қызметтері | 5 % |
Бейрезиденттің мемлекетімен қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісім болса және оның резиденттігін растайтын құжатыңыз болса, мөлшерлеме төмен болуы мүмкін. Бұл құжатсыз кодекс мөлшерлемесі қолданылады — шарт конвенциясы бар елдің компаниясымен жасалса да.
Мерзімдер
- Төленген табыстан салық төлем айы аяқталғаннан кейін 25 күннен кешіктірілмей аударылады; бейрезидентке берілген аванс та есептеу айында салық салынады (ҚР СК 684-бабы).
- 101.04 нысаны бойынша есеп тоқсан сайын тапсырылады: I–III тоқсандар үшін — тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-не дейін, IV тоқсан үшін — келесі жылдың 31 наурызына дейін (ҚР СК 685-бабы).
2026 жылға арналған 101.04 нысаны және оны жасау қағидалары Қаржы министрлігінің 2025 жылғы 12 қарашадағы № 695 бұйрығымен бекітілген.
Бейрезидент үшін ҚҚС
Бейрезидент Қазақстанда ҚҚС төлеушісі болмаса және филиал немесе өкілдік арқылы жұмыс істемесе, ал оның қызметін өткізу орны ҚР СК 454-бабы бойынша Қазақстан деп танылса, ол үшін ҚҚС-ты тапсырыс беруші — резидент, ҚҚС төлеушісі төлейді. Мөлшерлеме — 16 %. Сома ҚҚС декларациясында (300.00 нысаны) көрсетіледі және шарттары сақталса, есепке алынады.
Іс жүзінде өткізу орны — ең даулы мәселе. Кеңес беру, жарнама, IT-қызметтер және бағдарламаға құқықтар, әдетте, сатып алушының қызмет орнына, яғни Қазақстанға «байланады». Ал шетелдегі мүлікке байланысты қызметтер — жоқ. Жаңа шарт бойынша бірінші төлем алдында бас бухгалтермен өткізу орны баптың қай тармағы бойынша анықталатынын келісіп, оны шартқа түсініктемеге жазуды ұсынамыз — сонда бір жылдан кейін еске түсірудің қажеті болмайды.
Тауар импорты — бөлек әңгіме: ЕАЭО елдерінен импортқа ҚҚС өз ережелерімен және өз декларациясымен төленеді. Осыған байланысты өзгерістер туралы ЕАЭО-дан импорт кезіндегі МУЦ мақаласында жаздық.
1С-те нені баптау керек
Базалардан көретін негізгі қате — бейрезидент контрагент кәдімгі қазақстандық жеткізуші ретінде енгізілген. Сонда бағдарлама төлемнен салық ұстау керегін білмейді, бүкіл жүк бухгалтердің есінде қалады.
Ретімен тексеріңіз:
- Контрагент карточкасы. Бейрезидент белгісі, тіркелген елі, резиденттік елінің салық нөмірі. Бұларсыз контрагент бейрезиденттер бойынша есептілікке түспейді.
- Шарт. Есеп айырысу валютасы, шарт түрі, салық салу шарттары: КТС ұстала ма, қандай мөлшерлемемен, конвенция қолданыла ма. Бір бейрезидентпен табыс сипаты әртүрлі екі шарт болса (мысалы, қызметтер мен роялти) — бағдарламада бұл бір емес, екі шарт.
- Қызмет номенклатурасы. ҚҚС мөлшерлемесі және қызмет бойынша бейрезидент үшін ҚҚС есептелетіні туралы белгі.
- Есеп шоттары. Төлем көзінен КТС пен бейрезидент үшін ҚҚС бюджетпен есеп айырысудың бөлек қосалқы шоттарында көрсетіледі — баптауларда олардың «кәдімгі» КТС пен ҚҚС-пен сәйкес келмейтінін тексеріңіз, әйтпесе дербес шотпен салыстыру басқатырғышқа айналады.
Баптаудан кейін қызметтің сынақ түсімін және валюталық шоттан есептен шығаруды өткізіңіз. Өткізбелерде бейрезидентке тиесілі сомадан КТС ұстау және бейрезидент үшін ҚҚС есептеу пайда болуы керек. Бірдеңе жоқ болса — мәселе карточкада немесе шартта.
Шетелдіктермен есеп айырысу әрдайым дерлік валютада жүреді. Бағдарлама оларды теңгеге қалай қайта есептейтінін және аванстар неге қайта бағаланбайтынын валюталық операциялар мен бағамдық айырма мақаласынан оқыңыз.
Үлгілік қателер
Қайта есептеусіз «салықпен қоса сомаға» шарт. Бейрезидент 1 000 доллар қойып, шотқа дәл 1 000 алғысы келеді. Онда агент салықты өз есебінен төлейді, және оны 1 000-нан «ішінен» емес, оның үстіне есептеу керек — база үлкенірек шығады. Бағдарламада 1 000-нан кәдімгі ұстау ретінде өткізілсе, салық толық төленбей қалады.
Резиденттік сертификаты жоқ — ал мөлшерлеме конвенция бойынша қолданылған. Тексеру кезінде мөлшерлеме кодекс мөлшерлемесіне қайта есептеледі, оған қоса өсімпұл.
Тек есептелген, бірақ төленбеген сома болған тоқсанға 101.04 тапсырылмаған. Міндет есептелген табыс бойынша да туындайды — ол үшін өз мерзімдері бар (ҚР СК 684-бабы).
Есеп тапсырылды, ал 1С-те сомалар басқа. Себеп әдетте нысанды қолмен түзетуде. Алдымен құжаттарды түзетіңіз — содан кейін есепті қайта толтырыңыз. Тапсырудың жалпы тәртібі — 1С-тен салық есептілігі мақаласында.
Жұмыста бұл қанша тұрады
Жұмыс базасында бейрезиденттер есебін баптау — әдетте бірнеше сағат: карточкалар мен шарттарды, бюджетпен есеп айырысу шоттарын тексереміз, сынақ операцияларын өткізіп, соңғы 101.04-пен салыстырамыз. Жұмыстар сағат бойынша төленеді — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Базаны тұрақты қадағалау және кодекс өзгерістеріне уақтылы жаңарту керек болса, бухгалтерлік есепті автоматтандыру мен 1С сүйемелдеуді қалай жүргізетінімізді қараңыз.
Әр төлем бойынша әрекеттер тәртібі
Ештеңе жоғалтпау үшін біз клиенттерге бейрезидентке әр төлем бойынша қысқа регламент ұсынамыз:
- Шартқа қол қойғанға дейін — табыс түрін және қызметті өткізу орнын анықтау, конвенцияны қолдануды жоспарласаңыз, контрагенттен резиденттік туралы құжатты сұрату.
- 1С-ке енгізу кезінде — бейрезидент белгісі бар контрагент, табыстың әр түріне бөлек шарт, дұрыс салық белгілері бар қызмет номенклатурасы.
- Есептеу немесе төлеу кезінде — өткізбелерді тексеру: КТС ұсталды ма, бейрезидент үшін ҚҚС есептелді ме. Міндет аванс бойынша да туындайтынын есте сақтаңыз.
- Келесі айдың 25-іне дейін — ұсталған салықты аудару.
- Тоқсан қорытындысы бойынша — 101.04-ті бағдарламадан қалыптастырып, бюджетпен есеп айырысу қосалқы шоттары бойынша айналымдармен салыстыру, тек содан кейін жіберу.
- ҚҚС декларациясында — бейрезидент үшін ҚҚС көрсетілгеніне және дұрыс кезеңде есепке алынғанына көз жеткізу.
Жарты беттік регламент тексеру кезінде көп уақыт үнемдейді: инспектордың әр сұрағына шартта немесе бағдарламада жауап бар.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бейрезидентке тауар үшін төлесек, КТС ұстау керек пе?
Шетелден жеткізілген тауар үшін — әдетте жоқ: бейрезиденттің Қазақстанға тауар сатудан алатын табысы төлем көзінен салық салынатын табыстарға жатпайды. Салықтар импорт кезінде төленеді. Ұстау қызметтерге, роялтиге, сыйақыларға, дивидендтерге және кодексте аталған басқа табыстарға қатысты.
2026 жылы бейрезидент үшін ҚҚС мөлшерлемесі қандай?
16 % — жаңа Салық кодексі бойынша ҚҚС-тың негізгі мөлшерлемесі. Ол өткізу орны Қазақстан болып табылатын бейрезидент қызметтеріне қолданылады.
101.04 нысанын қашан тапсыру керек?
Тоқсан сайын: I–III тоқсандар үшін — тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-не дейін, IV тоқсан үшін — келесі жылдың 31 наурызына дейін (ҚР СК 685-бабы).
Сертификатсыз конвенция бойынша төмендетілген мөлшерлемені қолдануға бола ма?
Жоқ. Резиденттікті растайтын құжатсыз Салық кодексінің мөлшерлемесі қолданылады.
