Бухгалтер бағада қателесті, сатып алушы тауардың бір бөлігін қайтарды, тоқсан қорытындысы бойынша жеңілдік берілді — және әр жолы бір сұрақ туындайды: қандай шот-фактураны жазу керек, түзетілгенін бе әлде қосымшасын ба? Таңдаудағы қате қымбатқа түседі. ЭШФ-ның дұрыс емес түрін сатып алушы 2026 жылдан бастап жай ғана қабылдамайды, ал 1С-та құжатты шатастырсаңыз, өткізбелер мен бұрын тапсырылған кезеңнің ҚҚС декларациясы «өзгеріп» кетеді.
Төменде — екі түрдегі ЭШФ-ны қалай ажырату керек, 2026 жылы ережелерде не өзгерді және мұны 1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана-да бастапқы өткізуге тиіспей қалай ресімдеуге болады.
Түзетілген бе, қосымша ма: бір сөйлемдік ереже
Клиенттерге біз былай түсіндіреміз: түзетілген ЭШФ қатені емдейді, қосымша ЭШФ мәміленің өзгеруін көрсетеді.
| Жағдай | Қандай ЭШФ | Неліктен |
|---|---|---|
| Шот-фактурада баға, сома немесе айналым күні қате | Түзетілген | Бұл құжаттағы қате, айналым өзгерген жоқ |
| Номенклатура немесе өлшем бірлігі қате | Түзетілген | Деректердегі қате |
| Сатып алушы тауардың бір бөлігін қайтарды | Қосымша | Салық салынатын айналым мөлшері өзгерді |
| Тиеуден кейінгі жеңілдік, шарт бойынша бағаны қайта қарау | Қосымша | Мәміле шарттары өзгерді |
| Алушының БСН-ы қате (басқа адамға жазылған) | Ешқайсысы емес | ЭШФ кері қайтарылып, дұрыс алушыға жаңасы жазылады |
Түзетілген ЭШФ бастапқысын толығымен ауыстырады: бұрынғысы «Жойылған» мәртебесін алады, онымен бірге оған жазылған қосымша ЭШФ-лар да (болса) жойылады. Қосымша ЭШФ «айырмаға» — плюс немесе минус таңбасымен — жазылады және бастапқысының қасында қалады.
Негізгі нормалар: түзетілген ЭШФ жазу — ҚР Салық кодексінің 499-бабы (№ 214-VIII Заң, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады), қосымшасы — 500-бап, ЭШФ-ны кері қайтару — 501-бап. Қосымша ЭШФ 464-бап бойынша айналым мөлшерін түзету жағдайларында жазылады. Толтыру тәртібі — Қаржы министрінің 2025 жылғы 28 қазандағы № 629 бұйрығымен бекітілген Шот-фактура жазу қағидалары.
2026 жылы не өзгерді
Алушы түзетуді растайды
Бұрын жеткізуші түзетілген немесе қосымша ЭШФ-ны сатып алушының келісімінсіз өзі жазатын. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап бұлай болмайды:
- алушы — ҚҚС төлеуші түзетілген, қосымша ЭШФ-ны немесе кері қайтаруды растауға не келіспесе, қабылдамауға міндетті;
- алушы — ҚҚС төлеуші емес құжатты 10 күнтізбелік күн ішінде қабылдамауға құқылы; қабылдамаса, ЭШФ расталған болып саналады.
ЭШФ АЖ-да «Алушының растауын күтуде» және «Алушының кері қайтаруды растауын күтуде» аралық мәртебелері пайда болды. Мәртебе аралық болып тұрғанда құжат жазылған болып саналмайды. Жеткізуші үшін практикалық қорытынды: сатып алушы жауап бермесе, түзету жабылмаған. Күтпеңіз, қоңырау шалыңыз.
Сатып алушы үшін қорытынды керісінше. Кіріс түзетілген және қосымша ЭШФ-лар енді әрекетті талап етеді — оларды жай ғана «алмасуда көріп қою» жеткіліксіз. Жауапты адам тағайындап, аптасына бір рет 1С-та аралық мәртебедегі кіріс құжаттарды тексеруге кеңес береміз.
2026 жылғы 13 қазаннан бастап жаңа мерзімдер
Қаржы министрінің 2026 жылғы 28 қыркүйектегі № 646 бұйрығы ЭШФ жазу қағидаларына түзетулер енгізді, олар 2026 жылғы 13 қазаннан бастап қолданылады. Түзетулерге қатысты екі мерзім:
- алушы ІЖТ-ны қабылдамаса, түзетілген ЭШФ қабылдамаған күннен кейін 3 жұмыс күнінен кешіктірілмей жазылуы керек;
- түзетілген ЭШФ жазылуына байланысты жойылған қосымша ЭШФ түзетілген ЭШФ жазылған күннен бастап 7 күнтізбелік күн ішінде қалпына келтіріледі.
Қосымша ЭШФ айналымды түзету күнінен ерте емес және одан кейін 15 күнтізбелік күннен кешіктірілмей жазылады. Айналымды бастапқы ЭШФ-да көрсетілгеннен артық азайтуға болмайды.
1С:Бухгалтерия для Казахстана-да мұны қалай ресімдеу керек
3.0.73.1 релизінен бастап конфигурацияда «Корректировка реализации» құжаты бар («Продажа» бөлімі). Ол бастапқы өткізуді өңдемейді, оның қозғалыстарын сторнолап, жаңаларын қалыптастырады — яғни жабық кезең қозғалмай қалады, ал түзету ағымдағы кезеңге түседі.
Механизм «Администрирование» → «Функциональность» → «Расчеты» қойындысында, «Корректировка и исправление документов» жалаушасымен қосылады. Ескеріңіз: алғашқы түзету құжатын өткізгеннен кейін бұл жалаушаны алып тастау мүмкін емес. Саналы түрде қосыңыз, алдымен базаның көшірмесінде.
Құжаттың екі операция түрі бар, олар ЭШФ-ның екі түріне тікелей сәйкес келеді:
| 1С-тағы операция түрі | Қашан | Қандай ЭШФ құрылады |
|---|---|---|
| «Исправление в первичных документах» | Бастапқы өткізудегі қате | Түзетілген |
| «Корректировка по согласованию сторон» | Жеңілдік, келісім бойынша бағаның өзгеруі | Қосымша |
Жұмыс тәртібі:
- Бастапқы өткізуді ашып, соның негізінде «Корректировка реализации» құжатын жасаңыз.
- Операция түрін таңдаңыз. Бұл басты қадам — ол өткізбелерді де, ЭШФ түрін де анықтайды.
- Кестелік бөлікте бағаның немесе санның жаңа мәндерін көрсетіңіз. Сомаларды есептеу үшін тек баға өзгерсе де, санды әдетте толтыру керек.
- Құжатты өткізіп, өткізбелерді тексеріңіз: не сторноланды, не есептелді, ағымдағы кезеңге ҚҚС-тың қандай сомасы түсті.
- Түзетуден ЭШФ қалыптастырыңыз, қол қойып, жіберіңіз. Содан кейін растау мәртебесін қадағалаңыз.
Қайтарулар бұған жатпайды. Сатып алушыдан қайтару «Возврат ТМЗ от покупателя» жеке құжатымен, жеткізушіге — «Возврат ТМЗ поставщику» құжатымен ресімделеді. Қосымша ЭШФ сол құжат бойынша қалыптастырылады.
Түзетілген және қосымша ЭШФ жазудың ескі тәсілдері (тікелей ЭШФ журналынан) конфигурацияда сақталған. Бірақ олармен бухгалтерлік есеп пен ЭШФ оңай алшақтайды: ЭШФ АЖ-да бір сома, өткізбелерде басқа сома. Релиз мүмкіндік берсе — «Корректировка реализации» арқылы жұмыс істеңіз.
Базаларда жиі көретін қателер
Өткен тоқсандағы өткізуді қайта өткізу. Ең қымбат қате. Бухгалтер бағаны тікелей бастапқы құжатта түзетіп, оны қайта өткізеді — және тапсырылған 300.00 декларациясының айналымы өзгереді. Ағымдағы тоқсан есебінде түзету жоқ, ЭШФ АЖ-да бар. Қорғаныс — өзгертуге тыйым салу күні: оны қалай баптау керегін пайдаланушы құқықтары және тыйым салу күні туралы мақалада талдаймыз.
Түзетілгеннің орнына қосымша ЭШФ. Баға басынан бастап қате болған, ал «жеңілдік» жазылған. Формалды түрде сомалар сәйкес келеді, бірақ ҚҚС төлеуші сатып алушы мұндай құжатты қабылдамауға құқылы, сонда онымен дауласуға тура келеді.
Қосымшалары бар құжатқа түзетілген ЭШФ. Түзетілген ЭШФ бастапқысына жазылған барлық қосымшаларды жояды. Мұны ұмытсаңыз, бұрын жасалған түзетулер ЭШФ АЖ-дан жоғалады. Енді оларды қалпына келтіруге 7 күнтізбелік күн бар.
Ағымдағы жылдың мөлшерлемесі бойынша түзету. Айналымды түзету бастапқы өткізудің мөлшерлемесі бойынша жасалады. Тиеу 2025 жылы 12 % бойынша болса, ал қайтару 2026 жылы болса, қосымша ЭШФ 16 % емес, 12 % бойынша жазылады. Құжатқа қандай мөлшерлеме автоматты түрде қойылғанын тексеріңіз. Өтпелі жағдайлар туралы толығырақ — «Жаңа Салық кодексі: 1С-та нені қайта баптау керек» мақаласында.
Тоқсан соңындағы расталмаған құжаттар. Құжат күту мәртебесінде тұр, ал бухгалтер түзетуді декларацияға қосып қойған. ҚҚС декларациясын тапсырар алдында түзетулер тізімін ЭШФ АЖ-дағы мәртебелерімен салыстырыңыз.
Түзетулерді қалай жоғалтпау керек
Түзетулер — әрқашан өткен кезеңдердің «құйрықтары», оларды көз алдында ұстаған ыңғайлы:
- ЭШФ журналында «Исправленный» және «Дополнительный» түрлері мен күту мәртебелері бойынша іріктеуді сақтаңыз;
- жеткізушілерден келген кіріс түзетулерді аптасына бір рет тексеріңіз — оларды растау сіздің ҚҚС есепке алуыңызға әсер етеді;
- қайтару немесе жеңілдік болғанда түзетуді «кейін, ай соңында» емес, бірден өткізу негізінде жасаңыз;
- тауар ІЖТ-мен жүрсе, алдымен ІЖТ-ны реттеңіз: ережелер мен виртуалды қоймамен байланыс ІЖТ және виртуалды қойма туралы мақалада сипатталған.
ЭШФ АЖ-мен алмасуды негізгі баптауды, сертификаттарды және жіберу қателерін талдауды бөлек сипаттадық — 1С-тан ЭШФ жазу туралы мақалада. Есепті толығымен баптау керек болса, бухгалтерлік есепті автоматтандыру қызметін қараңыз — 1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана орнатудан (ПРОФ — 97 250 ₸) сүйемелдеуге дейін. Жұмыстар — сағатына 22 000 ₸-ден бастап.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЭШФ-да алушыны түзетуге бола ма?
Жоқ. Шот-фактура басқа сатып алушыға жазылса, бастапқы ЭШФ кері қайтарылады, ал дұрыс алушыға жаңасы жазылады. 2026 жылдан бастап кері қайтару да сол ережелер бойынша алушының растауын талап етеді.
Сатып алушы қосымша ЭШФ-ны растамайды. Не істеу керек?
Сатып алушы ҚҚС төлеуші болса, оның растауынсыз құжат жазылған болып саналмайды. Онымен байланысыңыз: мүмкін ол сомаға келіспейді, және мәселені акт немесе келісім арқылы шешу керек. Сатып алушы ҚҚС төлеуші болмаса және құжатты 10 күнтізбелік күн ішінде қабылдамаса, ЭШФ расталған болып саналады.
«Корректировка реализации»-дан кейін бастапқы өткізуді қайта өткізу керек пе?
Жоқ, құжаттың мәні де осында. Ол бастапқы өткізудің қозғалыстарын өз кезеңінде сторнолап, жаңаларын жасайды. Бастапқы құжат бұрынғыдай қалады.
«Корректировка реализации» қай релизде пайда болды?
1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана ред. 3.0-де — 3.0.73.1 релизінен бастап. Релизіңіз ескі болса, алдымен базаны жаңартыңыз.
