2026 жыл ҚҚС үшін көп жылдардағы ең алаңдатарлық жыл болды. Мөлшерлеме 12-ден 16 %-ға өсті, төмендетілген мөлшерлемелер пайда болды, тіркелу шегі екі есе төмендеді, кейінге қалдырылған есепке алу жойылды. 1С-та мұның бәрі бапталады, бірақ 300.00 декларациясы бұрынғыдай тоқсандағы есеп қандай болса, дәл сондай болып шығады. Номенклатурадағы мөлшерлеме ескі болса, ал кіріс ЭШФ салыстырылмаса, нысан қатесіз — және қате сандармен жиналады.
1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана-да ҚҚС қазір қалай жұмыс істейтінін талдайық: есептеу, есепке алу, бөлек есеп және декларацияны тексеру.
2026 жылғы мөлшерлемелер мен шек
Нормалар — 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылатын ҚР Салық кодексі бойынша (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Заң).
| Мөлшерлеме | Неге қолданылады |
|---|---|
| 16 % | Базалық мөлшерлеме (СК 503-бабы) |
| 10 % | Мерзімді баспа басылымдары |
| 5 % | Лицензиясы бар ұйымдардың дәрілік заттары, медициналық бұйымдары және медициналық қызметтері; 2027 жылдан бастап — 10 % |
| 0 % | Экспорт |
ҚҚС бойынша міндетті тіркелу шегі — 10 000 АЕК, 2026 жылғы АЕК 4 325 ₸ болғанда бұл күнтізбелік жылдағы 43 250 000 ₸ айналым. Шекке жақындасаңыз, айналымды ай сайын өспелі қорытындымен көру керек — базада нені баптау керегін 1С-тағы 2026 жылғы Салық кодексі туралы мақалада талдадық.
Есептеу: 1С мөлшерлемені қайдан алады
Өткізу бойынша ҚҚС-ты 1С сату құжаттарында есептейді. Мөлшерлеме номенклатура карточкасынан, ал «баға ҚҚС-ты қамтиды» белгісі шарт пен баға түрінен алынады. Сондықтан төрт жерді тексеру керек: номенклатураны, шарттарды, баға түрлерін және сыртқы өңдеулерді (жүктеулер, сайтпен алмасулар).
Практикалық ереже: мөлшерлемелер бойынша номенклатура топтарын жасаңыз. Дәрілер, медициналық бұйымдар, баспа басылымдары — мөлшерлемесі анық көрсетілген жеке топтар. Сонда топқа қосылған жаңа позиция бірден дұрыс мәнді алады, ал тексеру «Ставка НДС» бағаны бар номенклатура бойынша бір есепке келіп тіреледі.
Өтпелі мәмілелер үшін есте сақтаңыз: мөлшерлеме айналым күні бойынша анықталады. 2025 жылғы өткізулер бойынша түзетулер мен қайтарулар бастапқы өткізудің мөлшерлемесі — 12 % бойынша жүреді. Мұндай түзетулер мен тиісті ЭШФ-ларды қалай ресімдеу керегі түзетілген және қосымша ЭШФ туралы мақалада талданған.
Есепке алу: алынған күні бойынша
2026 жылдан бастап ҚҚС ҚМК тұжырымдаған ережелер бойынша есепке алынады:
- тауарлар, жұмыстар, қызметтер — нақты алынған күні бойынша;
- үшінші елдерден импорт — тауарларды шығару күні бойынша;
- ЕАЭО елдерінен импорт — ҚҚС төленген күні бойынша;
- бейрезиденттердің жұмыстары мен қызметтері — ЭШФ жазылған күні бойынша.
Кейінге қалдырылған есепке алу енді жоқ. Өтпелі жағдай біреу: тауар 2025 жылдың 4-тоқсанында алынып, ал ЭШФ-ны жеткізуші 2026 жылы жазса, сома екі күннің кешірек күні келетін кезеңде — яғни 2026 жылдың 1-тоқсанында есепке алынады. 2025 жылғы сатып алулар үшін сатып алу күні қолданыста болған кодекс нормалары қолданылады.
Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер, қайта өңдеушілер және ауыл шаруашылығы кооперативтері үшін есепке жатқызылатын ҚҚС-тың қосымша сомасы 70-тен 80 %-ға дейін ұлғайтылды.
Есепке алу бойынша 1С-та нені тексеру керек
- Әр түсім — ЭШФ-мен. Кіріс ЭШФ ЭШФ АЖ-мен алмасу арқылы жүктеліп, түсім құжатымен байланыстырылады. Байланысты ЭШФ-сы жоқ түсім — есепке алудан алынуға үміткер.
- Күндер шындыққа сәйкес. 1С-тағы түсім күні бухгалтер жүкқұжатқа қолы жеткен күн емес, тауар алынған күн болуы керек. Әйтпесе есепке алу басқа тоқсанға кетеді.
- Жеткізуші — ҚҚС төлеуші. Жеткізушінің тіркеуі болмаса, оның құжатындағы ҚҚС есепке алынбайды. Әсіресе 2026 жылғы жаңа контрагенттерге мұқият болыңыз: көбі жаңа шекке байланысты тіркелді немесе тіркеуден шықты.
- ЕАЭО-дан импорт. Есепке алу тауардың түскен күні бойынша емес, импорт ҚҚС-ы төленген күні бойынша туындайды. Импортты ресімдеу туралы — ЕАЭО-дан импорт және МУЦ туралы мақалада.
- Бейрезиденттердің жұмыстары. Бейрезидент үшін ҚҚС-ты салық агенті төлейді, ол ЭШФ күні бойынша есепке алынады. Толығырақ — бейрезиденттермен есеп айырысуларды есепке алу туралы мақалада.
Салыстыруды тоқсан соңында емес, айына бір рет жасаған ыңғайлы: ай бойынша байланысты ЭШФ-сы жоқ түсімдер тізімі және ЭШФ АЖ-дағы түсімсіз ЭШФ тізімі. Екінші тізім біріншісі сияқты маңызды — бұл не енгізілмеген құжаттар, не сізге қателесіп жазылған шот-фактуралар.
Бөлек есеп: айналымдардың бір бөлігіне салық салынбаса
Компанияның салық салынатын да, салық салынбайтын да айналымдары болса, кіріс ҚҚС-тың бәрін есепке алуға болмайды. 2026 жылғы СК бойынша салық салынбайтын айналымдар — атап айтқанда, босатылған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өткізу, өткізу орны Қазақстаннан тыс айналымдар, 474-баптың тізбесіндегі жекелеген санаттар, ойын бизнесі, лотерея қызметі және арнаулы салық режимдері шеңберіндегі операциялар.
Іс жүзінде бұл былай көрінеді:
- тек салық салынатын айналымдарға арналған сатып алулар — ҚҚС толығымен есепке алынады;
- тек салық салынбайтын айналымдарға арналған сатып алулар — ҚҚС есепке алынбайды, құнға енгізіледі;
- жалпы сатып алулар (кеңсені жалға алу, байланыс, бухгалтерия) — ҚҚС бөлінеді. Бөлу әдісі салықтық есеп саясатында бекітіледі және кодекске сәйкес болуы керек.
1С-та бұл екі нәрсемен шешіледі. Біріншіден, салықтық есеп бойынша есеп саясатымен: онда ҚҚС қалай бөлінетіні көрсетіледі. Екіншіден, аналитикамен — әр түсімде шығындар айналымның қай түріне жататыны түсінікті болуы керек. Ол болмаса, бөлу тоқсанына бір рет Excel-дегі қолмен есептеуге айналады, ал онда қателер дерлік кепілдендірілген.
Басшыға қарапайым сұрақтан бастауға кеңес береміз: бизнестің қандай бағыттары ҚҚС-сыз? Көбіне салық салынбайтын айналымдар аз болып шығады, сонда бөлек есеп бір-екі сағатта бапталады. Ал кейде — түсімнің жартысы, сонда есепті толығымен қайта құру керек.
300.00 декларациясы
ҚҚС бойынша салық кезеңі — тоқсан. 300.00 нысаны бойынша декларация тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей тапсырылады: 1-тоқсан үшін — 15 мамырға дейін, 2-тоқсан үшін — 15 тамызға дейін, 3-тоқсан үшін — 15 қарашаға дейін, 4-тоқсан үшін — 15 ақпанға дейін.
1С-та декларация «Отчеты» → «Регламентированные отчеты» бөлімінде қалыптастырылады және есеп деректері бойынша автоматты түрде толтырылады. Жіберер алдында бес тексеру жасаймыз:
- Декларациядағы өткізу бойынша айналым тоқсандағы кірістер шоты бойынша айналымдарға тең (салық салынбайтындар мен түзетулерді ескере отырып).
- Мөлшерлемелер бойынша есептелген ҚҚС тоқсанда жазылған ЭШФ-лармен сәйкес келеді. Айырмашылық әрдайым дерлік — базаны айналып өтіп, порталда қолмен жазылған ЭШФ.
- Есепке алу расталған кіріс ЭШФ-лармен сәйкес келеді. Расталмаған түзетілген және қосымша ЭШФ-ларды бөлек тексереміз — 2026 жылдан бастап олар алушының растауын талап етеді.
- Мөлшерлемелер. Болмауға тиіс жерде — өткен кезеңдердің түзетулерінен басқа — ескі 12 % мөлшерлемесі бойынша жолдар жоқ па.
- Тоқсан соңындағы ҚҚС шоты бойынша сальдо түсіндірілетін: төлеуге немесе ауыстыруға.
1С-тан есептілікті СТК-ға қолмен қайта тергізбей қалай жіберу керегі — 1С-тан салықтық есептілік туралы мақалада.
2026 жылғы жиі қателер
- Жүктеу өңдеуіндегі ескі мөлшерлеме. Номенклатура түзетілген, ал сайтпен алмасу немесе Excel-ден жүктеу 12 % қояды. Өткізбелер мен ЭШФ арасындағы айырмадан көрінеді.
- Тіркеуден шыққан жеткізуші бойынша есепке алу. Жеткізуші ҚҚС бойынша тіркеуден шықты, ал 1С-тағы шарт түсімдерге ҚҚС қоюды жалғастырады.
- «Поштадан келген жүкқұжат бойынша» түсім күні. Тауар наурызда алынды, жүкқұжат сәуірде келді — бухгалтер сәуірмен өткізді. Есепке алу басқа тоқсанға кетті.
- Өткен тоқсанды қайта өткізу. Жабық кезеңдегі құжатты өзгертті — ол үшін декларация енді базаға сәйкес келмейді. Өзгертуге тыйым салу күнімен және айды ережелер бойынша жабумен қорғаныңыз: толығырақ — 1С-та айды жабу туралы мақалада.
Кім көмектеседі
Клиенттердің базаларын жүргізіп, декларация алдында ҚҚС-ты 1С сүйемелдеу және бухгалтерлік есепті автоматтандыру аясында тексереміз, жұмыстар — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. ҚҚС бойынша енді ғана тіркеліп жатсаңыз және есеп бұған дейін Excel-де жүргізілсе, 1С:Бухгалтерия 8 для Казахстана-ға көшкен жөн: ПРОФ — 97 250 ₸, Базовая — 25 900 ₸.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЭШФ келесі тоқсанда келсе, ҚҚС-ты есепке алуға бола ма?
2026 жылғы сатып алулар үшін есепке алу тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді нақты алған күнге байланысты. «Кешірек күн бойынша» өтпелі ережесін ҚМК 2026 жылы ЭШФ жазылған 2025 жылғы 4-тоқсандағы сатып алулар үшін түсіндірді. ЭШФ немесе кодексте көзделген өзге құжат болмаса, есепке алуға негіз жоқ.
2025 жылы сатылған тауарды қайтаруды қандай мөлшерлемемен жасау керек?
Бастапқы өткізудің мөлшерлемесі — 12 % бойынша. Мөлшерлеме түзетілетін айналым күні бойынша анықталады.
2026 жылғы 3-тоқсан үшін 300.00 декларациясын қашан тапсыру керек?
2026 жылғы 15 қарашадан кешіктірмей.
Салық салынбайтын айналымдар өте аз болса, бөлек есеп керек пе?
Иә, егер олар бар болса. Бірақ сомалар аз болғанда есеп саясаты мен шығындар бойынша аналитиканы баптау жеткілікті — бөлек есеп жүйесі қажет емес.
