1С-тағы іссапар бірден екі бағдарламаны қамтиды. Сапар күндеріндегі орташа жалақыны ЗУП есептейді, ал тәуліктік ақыны, билеттер мен қонақүйді бухгалтер Бухгалтериядағы аванстық есеппен өткізеді. Қателер дәл осы түйіскен жерде пайда болады: нормадан тыс тәуліктік ақыны ешкім ЗУП-қа бермеді, одан ЖТС ұсталмады, ал 200.00 нысанында табыс көрінбейді. Қалай жұмыс істейтінін және нені тексеру керегін талдайық.
Заң не дейді
ҚР Еңбек кодексі, 127-бап: іссапар кезінде қызметкердің жұмыс орны және сапарға келетін жұмыс күндері үшін жалақысы сақталады. Сонымен қатар іссапардың күнтізбелік күндері үшін, жолда болған уақытты қоса, тәуліктік ақы, барып-қайту жол ақысы және тұрғын үй жалдау шығыстары төленеді. Іссапар шарттары мен мерзімдері еңбек немесе ұжымдық шартпен не жұмыс берушінің актісімен айқындалады — яғни тәуліктік ақының мөлшерін компания өзі бұйрықпен немесе іссапарлар туралы ережемен белгілейді.
2026 жылдан бастап қолданылатын Салық кодексі 366-бабында жеке тұлғаның табысы болып табылмайтын жұмыс беруші шығыстарына мыналарды жатқызады:
- Қазақстан ішіндегі іссапар бойынша тәуліктік ақы — әр күнтізбелік күнге 6 АЕК-тен аспайтын;
- Қазақстаннан тыс жерлердегі тәуліктік ақы — күніне 8 АЕК-тен аспайтын;
- екі жағдайда да — іссапарда болудың 40 күнтізбелік күнінен аспайтын кезеңі үшін;
- жол ақысы, тұру және визалар — растайтын құжаттар бойынша.
Жылдың 1 қаңтарындағы АЕК алынады. 2026 жылы бұл 4 325 ₸ (2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң), демек салық салынбайтын норма Қазақстан бойынша күніне 25 950 ₸ және шетелде 34 600 ₸.
| Жағдай | ЖТС салынатыны |
|---|---|
| Бұйрық бойынша тәуліктік 20 000 ₸/күн, Алматы, 5 күн | Ештеңе: 6 АЕК шегінде |
| Тәуліктік 40 000 ₸/күн, Астана, 5 күн | Асқан бөлігі: (40 000 − 25 950) × 5 = 70 250 ₸ |
| Тәуліктік 30 000 ₸/күн, Ташкент, 5 күн | Ештеңе: 8 АЕК шегінде |
| ҚР ішінде қатарынан 50 күндік іссапар | 40-шы күннен кейінгі күндердің тәуліктігі |
Компанияның өзі үшін КТС бойынша шегерімге тәуліктік ақы оның шешімімен белгіленген мөлшерде өтеді (СК 260-бабы) — яғни оны нормадан көп төлеуге болады, тек асқан бөлігі қызметкердің табысына айналады.
ЗУП 3.1-де қалай ресімдеу керек
Командировка құжаты Зарплата бөлімінде орналасқан. Онда қызметкер, күндер, есептеу түрі көрсетіледі, ал бағдарлама сапардың жұмыс күндері үшін орташа жалақы бойынша төлемді есептейді. Егер қызметкер айдың ортасында кетсе, құжатты осы айдың жалақысын есептегенге дейін өткізу керек: сонда Начисление зарплаты и взносов іссапар күндеріне жалақыны өзі азайтады.
Баптауда нені тексеру керек:
- Настройка → Начисления, «Оплата командировки» түрі: орташа жалақыны есептеу базасы. Әдепкі бойынша оған айлықақы, үстемеақылар мен сыйлықақылар кіреді; егер орташаға кірмеуі тиіс біржолғы төлемдер болса, бұл сол есептеулердің өзінде бапталады.
- Қызметкердің жұмыс кестесі. Іссапар кесте бойынша жұмыс күндері үшін төленеді. Сапардағы демалыс күні — бөлек мәселе: егер қызметкер сол күні жұмыс істесе, демалыс күнгі жұмыс құжаты керек, әйтпесе күн төленбейді.
- Бөлімше және бухесепте көрсету тәсілі. Іссапардың орташа жалақысын көбіне айлықақымен бірдей шығын шоттарына жатқызады, бірақ іссапарды нақты объектіге есептен шығаратын жобалар да болады. Бұл Настройка → Способы отражения зарплаты в бухучете ішінде беріледі.
Тәуліктік ақы: оны қайда есептеу керек
Типтік сызбада тәуліктік ақыны ЗУП өзі төлемейді: оны есеп беруге береді, ал Бухгалтериядағы аванстық есеп жабады. Бұл соманың қаншасы нормадан тыс екенін ЗУП та, Бухгалтерия да өздігінен білмейді. Сондықтан асқан бөлігін ЗУП-та қызметкердің салық салынатын табысы ретінде анық тіркеу керек:
- төлемсіз «Нормадан тыс тәуліктік» есептеу түрін ашамыз (сома есеп беру арқылы берілген), ЖТС есептелетін табыс кодымен;
- іссапар айында асқан соманы Разовое начисление құжатымен немесе Данные для расчета зарплаты арқылы енгіземіз;
- ЖТС жақын жалақыдан ұсталады.
Мұндай есептеу үшін жарналар мен әлеуметтік салықты қалай баптау керегін релиздің өзекті түсіндірмелері мен табыс кодтарымен салыстырамыз — оларды заңнама өзгерістерімен бірге түзетеді, сондықтан мақалада код нөмірін бекітпейміз.
40 күннен ұзақ іссапар
Ең жиі шығын — ұзақ вахталар мен объектілерге шығу. 40 күн бір іссапар бойынша есептеледі. Егер қызметкер 60 күнге кетсе, 41-ші күннен 60-шы күнге дейінгі тәуліктік ақы 6 АЕК шегінде болса да толығымен салық салынатын табыс. ЗУП-та «Командировка» құжаттары бойынша 40 күннен ұзақ іріктемесі бар қарапайым есеп ашып, оны ай жабу кезінде қарап отыруға кеңес береміз.
Жиі қателер
Тәуліктік нормадан көп, ал ЖТС ұсталмаған. Бухгалтер аванстық есепті өткізді, есепші ол туралы білмейді. Регламентпен шешіледі: ай жабу кезінде бухгалтер есепшіге асып кеткендердің тізімін береді немесе нормадан тыс тәуліктік бұйрық бойынша бірден ЗУП-қа енгізіледі. Жабуды қалай құру керегі — «1С-та айды жабу» мақаласында.
Іссапар жалақыны есептегеннен кейін енгізілген. Сапар күндеріне айлықақы толық есептеліп қойған, кейін үстіне орташа қосылды — қос төлем. Бұл жағдайда ЗУП қайта есептеуді ұсынады, бірақ ай төленіп кетсе, айырманы ұстауға тура келеді.
Орташа жалақы басқа есептеулерден шыққан. Бағдарламаға жаңа үстемеақы қосылған, бірақ орташа базасына енгізілмеген — орташа төмендеген. Құжаттың өзіндегі орташаны толық есептеу батырмасымен тексеріледі: онда қандай есептеулер және қай айлар кіргені көрінеді.
Басқа АЕК. Норма іссапар күніндегі емес, жылдың 1 қаңтарындағы АЕК бойынша есептеледі. Қаңтарда бұл мәселе емес, бірақ АЕК жыл ортасында өзгерсе және есеп саясатында норманы «ағымдағы» деп алса, қате сөзсіз.
Іссапарлар — жалақыны Бухгалтерияда емес, бөлек бағдарламада жүргізуге кеңес беретін себептеріміздің бірі: орташа жалақыны, кестелер мен қайта есептеулерді ЗУП әлдеқайда дәл жасайды. Шекара туралы толығырақ — «Жалақы Бухгалтерияда ма, әлде бөлек ЗУП па» мақаласында. Егер ескі ЗУП-тан көшіп жатсаңыз, «Неліктен ЗУП 3.1-ге тез арада көшу керек» шолуын қараңыз.
Басқа учаскелермен байланыс
- ЗУП-тағы орташа жалақы демалыстағыдай ережелермен есептеледі — ЗУП-тағы демалыстарды қараңыз.
- Іссапардың орташасы бойынша өткізбелер жалақымен бірге Бухгалтерияға кетеді — мұны қалай баптау керегі «ЗУП пен Бухгалтерия алмасуы» мақаласында талданған.
- Іссапар күндеріндегі табель құжаттан автоматты толтырылады — табельді қолмен жүргізсеңіз, іссапар кодының өшірілмейтінін тексеріңіз. Табель туралы — бөлек мақалада.
Ай бойынша есептеу мысалы
Бескүндік аптадағы айлықақысы 600 000 ₸ менеджерді алайық. Айда 21 жұмыс күні бар, оның 5-ін ол Астанада іссапарда өткізді (дүйсенбіде кетіп, жұмада оралды). Компания ережесі бойынша тәуліктік ақы — күніне 35 000 ₸.
ЗУП не есептейді:
- іссапардан тыс 16 жұмыс күніне айлықақы — уақыт нормасына пропорционалды;
- іссапардың 5 күнінің төлемі — айлықақы бойынша емес, алдыңғы 12 айдағы орташа жалақы бойынша. Өткен жылы үлкен сыйлықақылар болса, орташа айлықақыдан айтарлықтай жоғары болуы мүмкін, және керісінше;
- ЖТС пен жарналар — екі сомадан да, кәдімгі жалақыдан сияқты.
Бухгалтерия арқылы не өтеді: тәуліктік 5 × 35 000 = 175 000 ₸ аванстық есеппен. 2026 жылы Қазақстан бойынша норма — күніне 25 950 ₸, асқан бөлігі — (35 000 − 25 950) × 5 = 45 250 ₸. Бұл соманы есепші ЗУП-қа салық салынатын табыс ретінде енгізеді, одан сол айда ЖТС ұсталады.
Егер іссапар ай соңына түсіп, келесі айға ауысса, «Командировка» құжаты біреу, ал ЗУП күндерді айларға өзі бөледі. Бұл ретте тәуліктік ақының асқан бөлігін аванстық есеп тапсырылған айда енгізу ыңғайлырақ — бастысы, регламент бәріне бірдей болсын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тәуліктік ақыны 6 АЕК-тен көп төлеуге бола ма?
Иә. Тәуліктік ақы мөлшерін жұмыс беруші белгілейді. Шектеу тек салықтық: Қазақстан бойынша күніне 6 АЕК-тен (шетелде 8 АЕК) асқан сома — қызметкердің табысы, одан ЖТС ұсталады.
Іссапардағы демалыс күні төлене ме?
Тәуліктік — иә, барлық күнтізбелік күндерге. Орташа бойынша жалақы — кесте бойынша жұмыс күндеріне. Қызметкер демалыс күні жұмыс істесе, бұл демалыс күнгі жұмыс ретінде ресімделеді және бөлек төленеді.
Іссапар ұзартылса, 40 күнді қалай есептеу керек?
Қызметкер қайтпаса, ұзарту — сол бір іссапар. Күндер бұйрық бойынша кеткен күннен қайтып келгенге дейін есептеледі. Ал ол оралып, бір аптадан кейін қайта кетсе, бұл жаңа іссапар және жаңа есеп.
Норма шегіндегі тәуліктікті ЗУП-қа енгізу керек пе?
Жоқ. Ол қызметкердің табысы емес және тек Бухгалтериядағы есеп беру арқылы өтеді. ЗУП-қа тек нормадан тыс бөлігі керек.
1С:ЗУП ПРОФ лицензиясын 136 250 ₸ бағасымен сатып алуға болады — іссапарларды, орташа жалақыны және Бухгалтериямен алмасуды баптауды сағатына 22 000 ₸-ден бастап жасаймыз.
