ERP жобалары баптау кезінде сирек сәтсіздікке ұшырайды. Олар іске қосудан кейінгі алғашқы айда, өзіндік құн есептелмейтіні, қойма сәйкес келмейтіні, ал ЭСФ жіберілмейтіні анықталғанда сәтсіз аяқталады. Мұның барлығын дерлік ертерек байқауға болады — егер жеке батырмаларды емес, компания процестерін толығымен тестілесе және жүйеге тәжірибелік пайдалануда жұмыс істеуге мүмкіндік берсе. Мұны қалай ұйымдастыратынымызды айтамыз.
Тексерудің үш деңгейі
| Деңгей | Нені тексереміз | Кім тексереді |
|---|---|---|
| Модульдік тестілеу | Жеке учаске: сатып алу, тиеп жөнелту, шығару, жалақы есептеу | Кеңесші және учаскенің негізгі пайдаланушысы |
| Өтпелі тестілеу | Клиент тапсырысынан төлем мен өзіндік құнға дейінгі процесс | Барлық учаскелердің негізгі пайдаланушылары бірге |
| Тәжірибелік пайдалану | Нақты кезеңдегі нақты құжаттар | Барлық пайдаланушылар, кеңесшілер қолдауда |
Деңгейлерді өткізіп жіберуге болмайды. Учаскелер жеке-жеке жұмыс істесе, бұл клиент тапсырысы өзіндік құнға дейін жетеді дегенді білдірмейді. Типтік жағдай: қойма тиеп жөнелтуді өткізді, бухгалтерия ЭСФ жазды, ал өндіріс материалдарды басқа тапсырысқа есептен шығарды — және тапсырыс бойынша маржа теріс.
Тестілеу сценарийлері
Сценарий — күтілетін нәтижесі бар процестің қадамдық сипаттамасы. «Сатуды тексеру» емес, былай:
- Менеджер кейінге қалдырылған төлемі бар шарт бойынша А бұйымының 100 бірлігіне клиент тапсырысын жасайды.
- Жүйе қоймадан 40 бірлікті резервтейді және 60 бірлік өндіруге қажеттілік жасайды.
- Өндіріс тапсырыс бойынша 60 бірлік шығарады.
- Қойма 100 бірлікті тиеп жөнелтеді, ЭСФ және СНТ ресімделеді.
- Күтілетін нәтиже: клиенттің қарызы тапсырыс сомасына тең, А бұйымының қалдығы 40-қа азайды, тапсырыстың өзіндік құны ай жабылғаннан кейін көрінеді.
Сценарийлер енгізуге дайындық кезеңінде жасалған процестер сипаттамасы бойынша жазылады. Орташа ERP жобасында бізде бірнеше ондаған өтпелі сценарий шығады. Көп болуы жақсы дегенді білдірмейді: ақша әкелетін процестерді және қатесі қымбатқа түсетін процестерді қамту маңызды.
Жиынтықта міндетті түрде болуы керек:
- қайтаруларды қоса алғанда, типтік сату мен сатып алу;
- ауытқулары бар өндіріс: артық жұмсау, ақау, ішінара шығару;
- артықтары мен жетіспеушіліктері бар түгендеу;
- ЭСФ, СНТ және виртуалды қойма — толығырақ «1С:ERP-дегі ЭСФ, СНТ және виртуалды қойма» мақаласында;
- айды толық жабу.
Айды тестілік жабу — басты емтихан
Егер тестілік деректерде ай жабу қолмен түзетусіз өтпесе, жүйе іске қосуға дайын емес. Біз өткен бір айдың нақты деректерін аламыз: қалдықтар, түсімдер, сату, шығару. Оларды тестілік базаға енгізіп, жабуды орындаймыз. Содан кейін нәтижені ескі жүйемен салыстырамыз.
Айырмашылықтар әрқашан болады. Әрқайсысының түсіндірілуі маңызды: «ескі жүйеде өзіндік құн жоспарлы бағалар бойынша есептелген» — түсініктеме, «неге екенін білмейміз» — түсініктеме емес. Есептеу қалай құрылғаны — «1С:ERP-де өзіндік құнды есептеу» мақаласында.
Жүктемелік тексеру
Егер ERP-де ондаған пайдаланушы бір мезгілде жұмыс істейтін болса, өнімділікті іске қосуға дейін тексеріңіз. Ең ауыр операциялар — ай жабу, өзіндік құнды есептеу, ЭСФ-ті жаппай қалыптастыру және ұзақ кезеңдегі есептер. Біз оларды нақтыға жақын деректер көлемі бар тестілік серверде іске қосып, қанша уақыт жүретінін қараймыз. Егер тестте ай жабу бүкіл түнді алса, пайдаланушылары бар жұмыс серверінде одан да нашар болады. Серверді таңдау — «1С:ERP үшін бұлт па, әлде өз сервер ме» мақаласында.
Құралдар: қолмен немесе автоматты
Көптеген жобаларда негізгі тестілеу қолмен жүргізіледі: негізгі пайдаланушылар сценарийлерді чек-парақ бойынша өтіп, ескертулерді тіркейді. Бұл қалыпты жағдай — пайдаланушылар сонымен бірге жүйеде жұмыс істеуді үйренеді.
1С үшін автоматтандырылған тестілеу құралдары да бар: платформаға кіріктірілген автоматтандырылған тестілеу механизмі, «1С:Сценарное тестирование» шешімі, қауымдастықтың ашық құралдары. Автотесттер ұзақ мерзімде өзін ақтайды — базада пысықтаулар көп болып, ол үнемі жаңартылғанда. Сонда автотесттер жиынтығы әр жаңартудан кейін іске қосылады. Бұл туралы — «Пысықтаулары бар 1С:ERP жаңарту» мақаласында.
Ескертулерді бір тізілімде жүргіземіз: не, қай жерде, кім тапты, маңыздылығы, кім түзетеді, қашан қайта тексерілді. Кесте ме, әлде тапсырмалар трекері ме — маңызды емес, тізілімнің біреу болуы маңызды.
Тәжірибелік пайдалану
Тәжірибелік пайдалану — пайдаланушылар ERP-де нақты құжаттармен жұмыс істейтін, ал кеңесшілер қасында болатын кезең. Екі тәсіл бар.
Параллель есеп. Ескі жүйе мен ERP бір мезгілде жұмыс істейді, құжаттар екеуіне де енгізіледі. Артықшылығы — нәтижелерді салыстыруға болады. Кемшілігі — адамдарға қос жүктеме, және екі-үш аптадан кейін олар құжаттарды жүйелердің біріне енгізуді «ұмыта» бастайды. Параллельді бір жабылған айдан артық емес және тек сыни учаскелерде жүргізуге кеңес береміз.
Кері қайтару мүмкіндігімен іске қосу. Жұмыс бірден ERP-ге көшеді, ескі жүйе тек оқу үшін қалады. Елеулі іркіліс болған жағдайға кері қайтару жоспары бар. Бұл жылдамырақ әрі адалырақ, бірақ жақсы өткізілген өтпелі тестілеуді талап етеді.
Әдетте тәжірибелік пайдалану ERP-дегі алғашқы жабылған айға дейін созылады. Өндірісі бар компаниялар үшін — кейде екі ай, өзіндік құнды нақты деректерде көру үшін. Жобаның жалпы мерзімдері туралы — «1С:ERP енгізу кезеңдері мен мерзімдері» мақаласында.
Тестілеуге арналған деректер
Бос базада тестілеудің мағынасы жоқ. Біз тестілік базаны алдын ала дайындаймыз:
- нақты анықтамалықтарды жүктейміз — номенклатура, контрагенттер, спецификациялар, қоймалар;
- қалдықтарды тестілік кезеңнің басталу күніне көшіреміз;
- пайдаланушыларды жұмыс базасындағыдай құқықтармен баптаймыз.
Соңғысы маңызды. Егер негізгі пайдаланушылар толық құқықтармен тестілесе, іске қосу кезінде қоймашы кіріс ордерін өткізе алмайтыны анықталады, өйткені оған қажетті құжат түріне қолжетімділік берілмеген.
Деректерді көшіру де тестіленеді. Біз ескі жүйеден қалдықтар мен анықтамалықтарды кемінде бір рет сынақ ретінде жүктеп, оны салыстырамыз: қоймалар бойынша саны мен сомасы, контрагенттер бойынша қарыздар, шоттар бойынша қалдықтар. Сынақ жүктеудегі қателер — қалыпты, соңғы жүктеудегі қателер — жоқ.
Тестілеу кезінде оқыту
Тестілеу — оқытудың ең жақсы алаңы. Өз сценарийлерін өткен негізгі пайдаланушылар кейін өз учаскелерінде әріптестерін өздері оқытады. Біз оларға қысқа нұсқаулықтар дайындауға көмектесеміз: бір-екі беттік, скриншоттары бар, құжаттаманы қайталау емес, нақты операцияға арналған.
Тәжірибелік пайдаланудың алғашқы апталарында әр учаскеге «кезекші» негізгі пайдаланушы тағайындау пайдалы. Әріптестер сұрақтарымен кеңесшіден бұрын соған барады, және сұрақтардың көпшілігі орнында шешіледі.
Өнеркәсіптік пайдалануға дайындық критерийлері
Актіге қол қоюдан бұрын клиент тарапынан жоба жетекшісімен бірге тексереміз:
- тізілімде сыни ескертулер жоқ, сыни еместері жоспарланған;
- ай жабу қолмен түзетусіз өтеді, ескі жүйемен айырмашылықтар түсіндірілген;
- қалдықтар көшіріліп, қоймалар мен өзара есеп айырысулар бойынша салыстырылған;
- пайдаланушылардың құқықтары бапталған және әр негізгі пайдаланушы тексерген;
- пайдаланушылар оқытылған, нұсқаулықтар жұмыс орындарында;
- резервтік көшіру бапталған, көшірмеден қалпына келтіру тексерілген.
Егер бір тармақ болса да орындалмаса, іске қосуды кейінге қалдырған дұрыс екенін ашық айтамыз. Бұл жағымсыз әңгіме, бірақ тоқсандық есепті талдаудан арзан. Жобаларды тағы не құртатыны туралы — «1С:ERP енгізу жобалары неге сәтсіз аяқталады» мақаласында. Іске қосудан кейін 1С:ERP сүйемелдеу басталады.
Біз өзіміз енгізбеген жобалардың тестілеуіне де қатысамыз — мысалы, іске қосу алдындағы тәуелсіз тексеру ретінде. Жұмыстар — сағатына 22 000 ₸-ден бастап. Толығырақ — Қазақстанға арналған 1С:ERP енгізу бетінде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Кім тестілеуі керек — мердігер ме, әлде компания қызметкерлері ме?
Екеуі де. Мердігер баптаудың жобаланғандай жұмыс істейтінін тексереді. Негізгі пайдаланушылар өз учаскесінде осылай жұмыс істеуге болатынын тексереді. Соңғыларынсыз тестілеу формалды болады.
Тестілеу қанша уақытқа созылады?
Процестер мен пысықтаулар санына байланысты. Орташа жобада өтпелі тестілеу мен айды тестілік жабуға бірнеше апта кетеді, оған қоса алғашқы жабылған айға дейін тәжірибелік пайдалану.
Тәжірибелік пайдаланусыз іске қосуға бола ма?
Техникалық тұрғыдан иә, бірақ ұсынбаймыз. Нақты деректердегі алғашқы ай әрқашан сценарийлерде болмаған нәрсені анықтайды, және сол сәтте кеңесшілер қасында болғаны жақсы.
Ай жабу ескі жүйемен сәйкес келмесе не істеу керек?
Әр айырмашылықты жабу қадамдары бойынша талдау керек. Себебі көбіне әртүрлі әдістемеде: шығындарды бөлу, қалдықтарды бағалау, қайтарымды қалдықтарды есепке алу. ERP-дегі әдістеменің саналы түрде таңдалып, бекітілгені маңызды.
