«Бізде ерекшелік бар» — мұны әр алғашқы кездесуде дерлік естиміз. Және бұл ерекшеліктің басым бөлігі бағдарламалау арқылы емес, типтік 1С:ERP-ді баптау арқылы жабылады. Қалғаны — процестердің 10–30 %-ы — шынымен бірегей, және дәл соны жоба басталғанға дейін тауып, бағалаған жөн. Төменде — әртүрлі салалар ERP-ге қалай түсетіні және баптау мен пысықтау арасындағы шекара әдетте қай жерден өтетіні.
Алдымен Қазақстандағы «салалық шешім» дегеннің не екені туралы
Ресей нарығында «1С» фирмасы серіктестерінің ERP негізіндегі салалық конфигурациялары бар — құрылыс, тау-кен өндірісі, тамақ өнеркәсібі және басқа салалар үшін. Қазақстандық 1С:ERP Управление предприятием — біздің салықтық есебіміз, ЭСФ, СНТ және регламенттелген есептілігі бар бөлек локализация. Ресейлік салалық шешімде қазақстандық заңнама жоқ, сондықтан «Ресейден дайынын алу» әдетте мүмкін болмайды.
Іс жүзінде Қазақстанда салалық жоба былай құрылады: Қазақстанға арналған типтік ERP, салалық баптаулар, ал олар жетпейтін жерде — конфигурация кеңейтулері. Кеңейтулер типтік кодты бұзбайды және жаңартуларға азырақ кедергі келтіреді. Бұл туралы толығырақ «Пысықтаулары бар 1С:ERP жаңарту» мақаласында.
Дискретті өндіріс: машина жасау, металл конструкциялар, жиһаз
Сценарий: бұйымдар бөлшектер мен түйіндерден құрастырылады, клиентке арналған тапсырыстар бар, жабдықтың жүктемесі маңызды.
Типтік ERP не береді:
- бұйымның көп деңгейлі құрылымы мен маршруттары бар ресурстық спецификациялар;
- тапсырыстар бойынша және қоймаға өндіру, өндіріс кезеңдері, цехаралық берулер;
- жұмыс орталықтарының жүктемесін және материалдарға қажеттілікті жоспарлау;
- тапсырыстар мен қайта өңдеулер бойынша нақты өзіндік құнды есептеу.
Әдетте қай жерде сүрінеді: номенклатура анықтамалығы. Жиһаз жасаушыда бір бұйымның түс пен өлшемнің жүздеген нұсқасы болуы мүмкін. Әр нұсқаны бөлек позиция етіп енгізсе, анықтамалық бір жылда он мыңдаған жолға дейін өседі. Номенклатура сипаттамаларын және параметрлері бар типтік спецификацияларды бірден ойластырған дұрыс. Бұл шешім жобалау кезеңінде қабылданады, кейін оны қайта жасау қымбатқа түседі.
Процестік өндіріс: тамақ, химия, құрылыс материалдары
Сценарий: рецептуралар, өнім шығымы шикізатқа байланысты, ілеспе өнім мен қалдықтар бар.
ERP-де бұл үшін бірнеше шығыс бұйымы бар спецификациялар, қайтарылатын қалдықтарды есепке алу және шығындарды негізгі және ілеспе өнім арасында бөлу бар. Партиялар мен жарамдылық мерзімдері номенклатура сериялары арқылы жүргізіледі.
Типтік қате — араластырғышқа әр жүктеуді ERP-де есепке алуға тырысу. Басқарушылық есеп жүйесі технологиялық процесті басқару жүйесін алмастырмайды. Біз ERP-де ауысымдағы немесе партиядағы өнім шығаруды тіркейміз, ал желіден толық деректерді, қажет болса, интеграция арқылы аламыз.
Шығындарды есептеу қалай құрылғаны — «1С:ERP-де өндірісті жоспарлау» және «1С:ERP-де өзіндік құнды есептеу» мақалаларында.
Дистрибуция және өз өндірісі бар сауда
Көтерме саудасы үлкен және цехы шағын компанияға Комплексная автоматизация жеткілікті болатын кездер болады. ERP өндіріс өскенде, мекенжайлық сақтауы бар бірнеше қойма, бюджеттеу және күрделі баға белгілеу пайда болғанда керек. Салыстыру — «ERP немесе Комплексная автоматизация» мақаласында.
Мұндай клиенттер үшін ERP-де мыналарды пайдаланамыз:
- өндірістен немесе сатып алудан резервтеу және қамтамасыз ету бар клиенттер тапсырыстары;
- сату мен қалдықтар бойынша сатып алуды жоспарлау;
- ұяшықтары мен ордерлік схемасы бар мекенжайлық қойма, ал ірі қоймалар үшін — WMS-пен байланыс;
- ЭСФ, СНТ және виртуалды қойма — оларсыз Қазақстанда дистрибуция жұмыс істемейді. Толығырақ — «1С:ERP-дегі ЭСФ, СНТ және виртуалды қойма» мақаласында.
Жабдық паркі бар компаниялар: өндіру, энергетика, көлік
Мұнда негізгі құндылық өндірістік жоспарда емес, жөндеулерде. ERP-де жөндеулер ішкі жүйесі бар: объектілер тізілімі, жоспарлы-алдын алу жөндеулерінің кестелері, жөндеуге өтінімдер, объект бойынша материалдар мен жұмыстарды есепке алу.
Мұндай жобалардағы басты жұмыс — баптау емес, деректерді жинау: иерархиясы бар жабдық тізілімі, жөндеу нормативтері, қосалқы бөлшектер тізбесі. Кәсіпорында жүздеген техника бірлігі болса, бұл жинау бүкіл баптаудан көп уақыт алады. Оны жоба басталғанға дейін, енгізуге дайындықпен бірге бастаңыз.
Жобалық компаниялар және тапсырыс бойынша өндіріс
Инжиниринг, монтаж, стандартты емес жабдық жасау. Негізгі сұрақ — әр жоба немесе шарт бойынша өзіндік құн мен маржа.
ERP-де бұл үшін тапсырыстар мен қызмет бағыттары бойынша есеп, тапсырыстарды оқшауланған қамтамасыз ету және бюджеттеу пайдаланылады. Белестері мен Ганта диаграммасы бар жұмыстарды желілік жоспарлау керек болса, ERP-дің типтік құралдары жетпеуі мүмкін — онда жобаларды басқару жүйесімен интеграцияны немесе пысықтауды қарастырамыз.
Барлығына керек ортақ блоктар
Сала қандай болса да, ERP-дің әр жобада бапталатын бөліктері бар, және бюджеттің айтарлықтай бөлігі дәл соларға кетеді:
- Қазақстан заңнамасы бойынша регламенттелген есеп — салықтар, ЭСФ, СНТ, есептілік;
- сатып алу және қойма — ордерлік схема, қабылдау, түгендеу;
- қазынашылық — төлемге өтінімдер, төлем күнтізбесі, банк үзінді-көшірмелері;
- айды жабу — онсыз өзіндік құн да, басқарушылық есептілік те болмайды.
Салалық ерекшелік осы блоктардың үстіне түседі. Сондықтан жоба жоспарын біз әрдайым дерлік бірдей құрамыз: алдымен ортақ контур (қойма, сатып алу, сату, ақша, есеп), содан кейін салалық бөлік. Осылай бірінші нәтиже тезірек пайда болады, ал салалық баптаулар жұмыс істеп тұрған анықтамалықтарда жасалады.
Салалық қолданылуын сатып алуға дейін қалай тексеруге болады
Ең сенімді тәсіл — презентация емес, сіздің деректеріңіздегі демонстрация. Клиенттен үш-бес нақты мысал беруін сұраймыз: типтік тапсырыс, күрделі тапсырыс, бұйым спецификациясы, жөндеу актісі. ERP демо-базасында осы мысалдарды басынан аяғына дейін өткізіп, типтік логика сіздікімен қай жерде сәйкес келетінін, ал қай жерде келмейтінін көрсетеміз.
Мұндай сессиядан кейін екі тарапта да сәйкессіздіктердің адал тізімі пайда болады. Бюджетті дайындау кезінде соны бағалайды. Бұл бір-екі күн алады, бірақ басты тәуекелді — «ерекшелікті» лицензияларды сатып алғаннан кейін ғана анықтауды жояды.
Кесте: әдетте не бапталады, ал не пысықталады
| Сала | Баптаумен жабылады | Жиі пысықтауды талап етеді |
|---|---|---|
| Дискретті өндіріс | Спецификациялар, маршруттар, тапсырыстар, өзіндік құн | Бұйым конфигураторлары, СББ станоктарына жүктеп шығару |
| Процестік өндіріс | Рецептуралар, ілеспе өнім, сериялар | ТП АБЖ-мен интеграция, зертханалық бақылау |
| Дистрибуция | Тапсырыстар, резервтер, сатып алу, қойма | Сауда алаңдарымен және мобильді агенттермен интеграция |
| Жабдық паркі | ЖАЖ кестелері, өтінімдер, объект бойынша шығындар | Датчиктерден жұмыс уақытын есепке алу, мобильді аралаулар |
| Жобалық компаниялар | Тапсырыстар бойынша есеп, бюджеттер | Желілік кестелер, игеру бойынша есептер |
Бұл ереже емес, біздің жобаларымыз бойынша байқау. Шекара компанияның процесті типтік логикаға қаншалықты өзгертуге дайын екеніне байланысты жылжиды.
Біздің пікір: типтіктен бастау
Пысықтау алдында өзіңізден сұраңыз: процесс бизнеске солай керек болғандықтан бірегей ме, әлде солай қалыптасып қалғандықтан ба? Әр пысықтау — енгізу кезінде де, әр жаңарту кезінде де ақша. Біз клиенттерге типтік функционалда іске қосылуды, онда екі-үш ай жұмыс істеуді және содан кейін ғана шынымен кедергі келтіретінді пысықтауды ұсынамыз. Бұл ретте жобаны бақылаудан қалай айырылмау керегі — «1С:ERP-ді тестілеу және тәжірибелік пайдалану» мақаласында.
Жоба туралы толығырақ — Қазақстанға арналған 1С:ERP енгізу бетінде.
Зерттеуге дейін «ерекшеліктер» тізімін қалай құруға болады
Сала туралы әңгіме жалпы сөз болып қалмауы үшін біз қарапайым кестені толтыруды сұраймыз: процесс, ол қазір қалай жүреді, кім қатысады, шығысында қандай құжаттар мен есептер алынады, не қиындық тудырады. Әр жол үшін бөлек — процестің неге дәл осылай құрылғаны: тапсырыс берушінің, заңның, технологияның талабы ма, әлде жай әдет пе.
Содан кейін жолдар үш топқа бөлінеді:
| Топ | Не істейміз |
|---|---|
| Типтік ERP-мен сәйкес келеді | Баптаймыз және оқытамыз |
| Өзгеше, бірақ процесті өзгертуге болады | Процесс иесімен талқылаймыз, көбінесе типтік логикаға көшеміз |
| Өзгеше және өзгертуге болмайды | Пысықтауды немесе интеграцияны бағалаймыз |
Үшінші топ — нағыз салалық ерекшелік. Ол тізімнің үштен бірінен көбін алса, оған әдеттер кіріп кетпегенін тағы бір рет тексерген жөн.
Қымбатқа түсетін қателер
- Ескі жүйені үлгі ету. «Ескі бағдарламадағыдай болсын» деген талап жобаны ескі шектеулерді жаңа платформаға көшіруге айналдырады.
- Процесті басшының сөзімен сипаттау. Цех немесе қойма шын мәнінде қалай жұмыс істейтінін шебер мен қоймашы біледі — оларды зерттеуге шақырған жөн.
- Анықтамалықтарды кейінге қалдыру. Спецификациялар, маршруттар, жабдық тізілімі бағдарламаны баптаудан ұзағырақ жиналады, оларсыз салалық баптауларды тексеру мүмкін емес.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанға арналған 1С:ERP-дің салалық нұсқалары бар ма?
ERP негізіндегі салалық конфигурациялар негізінен Ресей үшін шығарылады және қазақстандық есепті қамтымайды. Қазақстанда жоба әдетте салалық баптаулары мен кеңейтулері бар Қазақстанға арналған типтік ERP негізінде құрылады. Нақты шешімнің бар-жоғын таңдау сәтінде серіктестен нақтылаған дұрыс.
Бізде өндіріс те, бөлшек сауда желісі де болса, ERP сәйкес келе ме?
ERP өндірісті, көтерме сауданы және қоймаларды жабады. Дүкендер үшін әдетте 1С:Розница немесе кассалық шешім қойылып, ERP-мен алмасу бапталады.
Салалық пысықтау қанша тұрады?
Көлеміне байланысты. Біз оны зерттеуден кейін, сағатына 22 000 ₸-ден бастап мөлшерлеме бойынша бағалаймыз және әрдайым алдымен баптаумен шешуге болмай ма, соны тексереміз.
Тек жөндеулерді немесе тек өндірісті енгізуге бола ма?
ERP-ді кезекпен іске қосуға болады: алдымен қойма, сатып алу және сату, содан кейін өндіріс, содан кейін жөндеулер мен бюджеттеу. Кезеңдер мен мерзімдер — «1С:ERP енгізу кезеңдері мен мерзімдері» мақаласында.
Пысықтау шынымен қажет екенін қалай түсінуге болады?
Онсыз процесті типтік ERP-да жүргізу мүмкін болмаса немесе ол күн сайын қол еңбегін талап етсе, ал процестің өзін өзгертуге болмаса, пысықтау ақталған. Егер ол үйреншікті есеп түрі немесе экран нысаны үшін керек болса, алдымен типтікте екі-үш ай жұмыс істеп көріңіз.
