Қазақстанға арналған Бухгалтериядан КА-ға келген бас бухгалтер ең алдымен өткізуді жүргізіп, «Движения документа» дегенді ашады. Өткізбелер жоқ. Бұл баптау қатесі емес: Комплексная автоматизацияда регламенттелген есеп басқаша құрылған. Жедел есеп құжаттары бухгалтерлік және салықтық есепте кейінірек — бөлек регламенттік операциямен көрсетіледі. Осы логиканы түсінген бухгалтерия бағдарламамен күресуді тоқтатып, айды байсалды жаба бастайды.
КА өткізбелерді қалай қалыптастырады
Екі қадамнан тұратын сызба:
- Құжатты өткізу. Өткізу, кіріс, орын ауыстыру, төлем жедел регистрлерде қозғалыс жасайды: тауарлар, өзара есеп айырысу, ақша. Менеджерлер мен қойма нәтижені бірден көреді.
- Регламенттелген есепте көрсету. «Отражение документов в регламентированном учете» регламенттік операциясы жинақталған қозғалыстарды шоттар жоспары бойынша өткізбелерге айналдырады. Әдепкі бойынша — ай жабылғанда, бірақ оны жиірек іске қосуға болады.
Тауарларды есептен шығару өткізбесіндегі өзіндік құн сомасы тек өзіндік құн есептелгеннен кейін пайда болады. Сондықтан көрсету ай жабуымен байланыста жүреді: өзіндік құнсыз есептен шығару өткізбелері толық болмас еді.
Өткізбелерді тікелей қалыптастыратын құжаттар бар: қолмен түзетулерге арналған «Операция (регламентированный учет)» және бухгалтерияның кейбір арнайы операциялары. Қолмен жасалатын операцияларды асыра пайдаланбаған жөн: бастапқы құжаттар қайта өткізілгенде олар қайта есептелмейді.
Шоттар қай жерде бапталады
КА-да Бухгалтериядағыдай әр құжатта шот таңдалмайды. Шоттар баптаулар бойынша автоматты түрде таңдалады:
- номенклатураның есеп шоттары — номенклатура түрі, қойма, ұйым бойынша;
- контрагенттермен есеп айырысу шоттары — шарт, есеп айырысу түрі, ұйым бойынша;
- ақша қаражатының есеп шоттары — банктік шот пен касса бойынша;
- кірістер мен шығыстар баптары — әр бапқа шот пен аналитика беріледі.
Әдеттегі қате — номенклатураның барлық түрі үшін «әдепкі» баптауды қалдыру. Сонда тауарлар, материалдар және дайын өнім бір шотқа түседі, және оны есептілік тапсырғанда талдауға тура келеді. Шоттар баптауларын бірінші жабудан кейін емес, оған дейін тексеріңіз.
Айды қадам бойынша жабу
Жабу көмекшімен жүреді: «Финансовый результат и контроллинг» → «Закрытие месяца» бөлімі. Көмекші кезеңдерді, олардың мәртебесін және қателерді көрсетеді. Жалпы тәртіп:
| Қадамдар тобы | Не болады |
|---|---|
| Дайындық | Валюталық қаражатты қайта бағалау, НҚ мен МБА амортизациясын есептеу, жалақыны көрсету |
| Өзіндік құн | Шығындарды шығарылымға бөлу, тауарлардың өзіндік құнын есептеу |
| Регламенттелген есеп | Құжаттарды регламенттелген есепте көрсету, шығын шоттарын жабу |
| Салықтар | ҚҚС бойынша операциялар, салықтық айырмашылықтарды есептеу |
| Қаржылық нәтиже | Қаржылық нәтижені анықтау, желтоқсанда — жылды жабу |
Кезең қатемен аяқталса, көмекші оның сипаттамасына сілтеме береді. Ескертулері бар кезеңдерді өткізіп жібермеңіз: өзіндік құн қатесі міндетті түрде өткізбелерде және есептілікте көрінеді.
Ай неге жабылмайды: бес жиі себеп
- Тауарлардың теріс қалдықтары. Кіріске алмай тұрып сатқан. Өзіндік құн қате есептеледі. Тексеру — теріс қалдықтар бойынша іріктеуі бар ай соңындағы қалдықтар есебі.
- Өткен күнмен енгізілген құжаттар. Біреу жабылғаннан кейін өткен айда кірісті өткізді. Көмекші айды қайта жабу керек екенін көрсетеді. Өзгертуге тыйым салу күнін қойыңыз.
- Қызметтерді кіріске алу құжаттарында шығыс баптары толтырылмаған. Шығындар бөлінбейді, және шығын шоты жабылмайды.
- Жаңа ұйым немесе номенклатураның жаңа түрі үшін шоттар бапталмаған. Құжаттар көрсетілмейді, көмекші көрсету қатесін береді.
- Автоматтық операциялардың үстінен қолмен жасалған операциялар. Бухгалтер өткізбені қолмен «түзетті», ал кейін бастапқы құжат қайта өткізілді — айырмашылық.
Өзіндік құн жабуды қалай бұзатыны туралы толығырақ — «КА-дағы өзіндік құн: неге “ұшады” және қалай түзету керек» мақаласында.
Есептілікті тапсырар алдында нені тексеру керек
- Айналым-сальдо ведомосі — жабудан кейін шығын шоттарында сальдо жоқ па, тауар шоттарында қызыл сальдо жоқ па.
- Жедел және регламенттелген есепті салыстыру — тауар қалдықтары мен өзара есеп айырысу шоттар бойынша деректермен сәйкес келуі керек.
- ЭСФ және СНТ — ЭСФ-і бар барлық өткізулер, ЭСФ АЖ-дағы мәртебелер, виртуалды қойма. Баптау туралы — «КА-дағы ЭСФ, СНТ және виртуалды қойма».
- ҚҚС — сату және сатып алу кітабы декларациямен салыстырылады. Жалпы қағидалар — «1С-тағы ҚҚС» мақаласында.
- Салықтық айырмашылықтар — КТС үшін, «Бухгалтериядағы КТС және салықтық айырмашылықтар» қараңыз: логикасы сол.
КА-дағы регламенттелген есептер Қазақстанға арналған Бухгалтериядағыдай «Регламентированный учет» → «Регламентированные отчеты» бөлімінде қалыптасады және СОНО-ға жіберіледі.
Жұмысты қалай ұйымдастыруға кеңес береміз
- Құжаттарды тек ай соңында емес, аптасына бір рет көрсетіңіз. Көрсету қателері ертерек көрінеді, және айдың соңғы күні асығыс жұмысқа айналмайды.
- Айды 5–10-на дейін жабыңыз және бірден өзгертуге тыйым салу күнін қойыңыз.
- Жабылған кезеңді түзету құқығы — тек бас бухгалтерде.
- Қолмен жасалған операциялар — неге жасалғаны туралы түсініктемемен. Жарты жылдан кейін ешкім есіне түсірмейді.
1С-тың әртүрлі бағдарламалары үшін жабудың жалпы тәртібін «1С-та айды жабу» мақаласында сипаттадық; мұнда — дәл КА ерекшеліктері.
Бір базадағы бірнеше ұйым
КА базасында екі-үш ЖШС немесе ЖШС пен ЖК есебі жүргізілсе, айды жабуға өз ерекшеліктері қосылады.
- Әрқайсысының есеп саясаты өзінікі. ҚҚС төлеушісі және төлеуші емес, әртүрлі салық салу режимдері — бәрі ұйым бойынша беріледі және ол үшін айды жабудың қандай кезеңдері орындалатынына әсер етеді.
- Есеп шоттары ұйым бойынша бапталады. Шоттар баптаулары жоқ жаңа ұйым — бірінші айдағы көрсету қателерінің жиі себебі.
- Ұйымаралық сату — бір ұйым бір база ішінде екіншісіне тауар сатқанда. Мұнда жабудың дұрыс ретпен жүруі маңызды: тауар әрі қарай кеткенге дейін сатушы ұйымда өзіндік құн есептелуі керек. Толығырақ — «КА-дағы бірнеше ұйым және ұйымаралық сату» мақаласында.
- Есептілік әр ұйым бойынша бөлек тапсырылады, бірақ бір базадан қалыптасады — бұл бағдарламалар арасында ауысуға кететін уақытты үнемдейді.
Ай жабу көмекшісі ұйымдарды жеке-жеке немесе бәрін бірден жабуға мүмкіндік береді. Бастапқыда біз бір-бірден жауып, келесісіне өтпес бұрын әрқайсысының айналым-сальдо ведомосін салыстыруға кеңес береміз. Есеп орныққанда бәрін бірден жабады.
Жалақы және негізгі құралдар
Жалақы КА-да есептелсе, оның есептегі көрінісі — жабу кезеңдерінің бірі: алдымен есептеу және салықтар мен жарналарды есептеу, содан кейін көрсету. Жалақы бөлек ЗУП-та жүргізілсе, алдымен ЗУП-тан көріністі жүктеп, содан кейін КА-да айды жабыңыз. Толығырақ — «КА-дағы жалақы: кірістірілген немесе ЗУП». Негізгі құралдардың амортизациясы да жабу кезеңінде есептеледі; НҚ есебінің жалпы ережелері — «1С-тағы негізгі құралдар және МБА» мақаласында.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өткізуді жүргізгеннен кейін неге өткізбелер жоқ?
КА-да өткізбелер «Отражение документов в регламентированном учете» операциясымен, әдетте ай жабылғанда қалыптасады. Оны ай ішінде де іске қосуға болады.
Бухгалтериядағыдай өткізбелер бірден болатындай етуге бола ма?
Жоқ, мұндай логика КА мен ERP-ге енгізілген. Көрсетуді жиірек іске қосуға болады, бірақ өткізбелердегі өзіндік құн бәрібір ол есептелгеннен кейін пайда болады.
КА-да айналым-сальдо ведомосін қайдан табуға болады?
«Регламентированный учет» бөлімінде, бухгалтерлік есеп бойынша есептерде — Бухгалтериядағыдай.
Айды жабу қанша уақыт алуы керек?
Есептілікті тапсырғаннан кейін жабылған айда қате табылса, не істеу керек?
Алдымен қатенің тапсырылған есептілікке әсер ететінін бағалаңыз. Әсер етпесе — құжатты түзетіп, айды және одан кейінгі айларды қайта жабыңыз; көмекші қай кезеңдерді қайта жабу керектігін өзі көрсетеді. Әсер етсе — түзету қосымша декларациямен бірге жүреді, және мұнда біреу құжаттарды қайта өткізгенге дейін бас бухгалтерді тартқан дұрыс. Өзгертуге тыйым салу күні дәл осындай түзетулер кездейсоқ емес, саналы түрде жасалуы үшін керек.
Есеп таза болса — бірнеше сағаттан бір-екі күнге дейін. Ұзағырақ болса, себеп әдетте бағдарламада емес, енгізу қателерінде. Табуға көмектесеміз — КА сүйемелдеу.
