Қазақстандағы тау-кен немесе мұнай-газ тобына әдетте 1С-тың үш шешімі керек: өндіруші және өңдеуші кәсіпорындарда 1С:ERP (өндіріс, қойма, жабдық жөндеу), ауысымдар мен вахтаны ескеріп жалақы есептеуге 1С:ЗУП және бас компанияда 1С:Управление холдингом – ҚЕХС бойынша шоғырландыру, бюджеттер және топ қазынашылығы үшін.
Қазақстандық платформада «жер қойнауын пайдаланушыларға арналған» салалық конфигурацияны уәде етпейміз: Қазақстанға арналған типтік өнімдер, баптау және кеңейтімдер. Төменде – өндіру саласындағы топтар кәдімгі топтардан неге күрделірек құрылғаны және 1С-тың қай блогы қай міндетке жауап беретіні.
Жер қойнауын пайдаланудың салық бөлігін бұл мақалада әдейі талдамаймыз. Ол ҚР Салық кодексі бойынша есептеледі және әр келісімшарт үшін өзіндік. Мұнда – есеп, шоғырландыру және басқару есептілігі.
Мұндай топтың кәдімгі холдингтен айырмашылығы
Сырттан бұл бірнеше ЖШС сияқты көрінеді. Ішінде – әрдайым дерлік бір сурет.
Заңды тұлғалар көп, және олардың мақсаты әртүрлі. Әр келісімшартқа немесе кен орнына жеке компания, техникасы бар сервистік компания, көлік компаниясы, өнімді сататын сауда үйі, кейде шетелдік бас компания. Олардың арасында үнемі қызметтер, техниканы жалға беру, қарыздар және өнім сату жүреді.
Валюта екі және одан көп. Компанияларда есеп теңгемен жүргізіледі, ал өнім долларға сатылады, несиелер долларда тартылған, меншік иесі есепті долларда қарайды. Бағамдық айырмалар мен ұсыну валютасына қайта есептеу – жылдық емес, айлық жұмыс.
ҚЕХС көрік үшін керек емес. Жобаны қаржыландыратын банктер мен инвесторлар топтың ҚЕХС бойынша шоғырландырылған есептілігін сұрайды, көбіне тоқсан сайын және аудитпен.
Күрделі шығындар үлкен және ұзақ. Құрылыс, барлау, техника сатып алу жылдар бойы жүреді, және қаржы директорына оларды аяқталмаған құрылыс шоттары бойынша ғана емес, жобалар бойынша көру керек.
Соңғысы – жабдық. Карьер техникасы, сорғылар, компрессорлар, бұрғылау қондырғылары тозғанша жұмыс істейді, ал тоқтап тұрудың құны кейде жөндеу құнынан асып түседі.
1С-тың қай өнімі неге жауап береді
| Міндет | Қайда шешіледі | Толығырақ |
|---|---|---|
| Өндіру, өңдеу, қойма, сатып алу | 1С:ERP | ERP салалық сценарийлері |
| Техника мен жабдықты жөндеу | 1С:ERP, «Жөндеулер» ішкі жүйесі | 1С:ERP-дегі ТҚжЖ |
| Жалақы, ауысымдар, вахта | 1С:ЗУП | Табель және жиынтық есеп |
| ҚЕХС, ТІО, үлестер, топ қазынашылығы | 1С:Управление холдингом | УХ-тағы ҚЕХС шоғырландыру |
Топтың шағын сервистік компанияларына ERP керек емес: оларға Қазақстанға арналған Бухгалтерия жетеді, ал УХ одан есептілікті ERP-ден алғандай алады. ERP мен УХ арасында міндеттерді қалай бөлуді «1С:ERP және 1С:Управление холдингом» мақаласында бөлек талдадық.
Жөндеулер: ERP әдетте осыдан басталады
Өндіру саласында жөндеу – сметадағы жол емес, өз жоспары бар жеке қызмет. 1С:ERP-де бұған «Жөндеулер» ішкі жүйесі жауап береді: жөндеу тораптарының иерархиясы бар «Пайдалану объектілері» анықтамалығы, қызмет көрсету кластары, регламенттік жөндеулер, техникалық жай-күйі бойынша және қажеттілік бойынша жөндеулер, «Жұмыс өтемін тіркеу» құжаты және жөндеуге тапсырыстар.
Карьер техникасы үшін басты көрсеткіш – мотосағат, сорғылар мен компрессорлар үшін – мотосағат немесе циклдер. Тәжірибеден кеңес: бастапқыда жұмыс өтемін тек негізгі техника бойынша екі-үш көрсеткішпен енгізіңіз. Оны бірден әр торап бойынша жинауға тырысу бір айдан кейін механиктердің оны енгізуді тоқтатуымен аяқталады.
Сонда жөндеу шығындары жалпы өндірістік шығыстарда жоғалып кетпей, объект бойынша жиналады. Топ үшін бұл ҚЕХС тұрғысынан да маңызды: негізгі құралдар бойынша есеп саясатында күрделі жөндеулер мен компоненттерді ауыстыруды ағымдағы қызмет көрсетуден бөлу керек, ал объект бойынша аналитикасыз мұны кейін жасау қиын.
Жалақы: ауысымдар, вахта, шетелдік мамандар
Кен орнында бескүндікпен сирек жұмыс істейді. Ауысымдық кестелер, жұмыс уақытын жиынтық есепке алу, вахта, түнгі сағаттар – мұның бәрі 1С:ЗУП-та жүргізіледі: жұмыс кестелері, табель, есепке алу кезеңінің қорытындысы бойынша үстеме жұмыс. Талдауы – «ЗУП-тағы табель, жұмыс кестелері және жиынтық есеп» мақаласында.
Екінші ерекшелік – шетелдік мамандар. Резиденттік, резидент еместің ЖТС-ы және жарналар әртүрлі белгілерге байланысты, мұнда қателесу оңай. ЗУП-та нені толтыру керегі – «ЗУП-тағы шетелдік қызметкерлер» мақаласында.
Қызметкерлер мыңдаған болса, жалақы есебін біз әдетте ERP-ден жеке ЗУП базасына шығарамыз: ол базаны қатты жүктейді. Жақтаушы және қарсы дәлелдер – «Жалақы ERP-де ме, әлде ЗУП КОРП-та ма» мақаласында.
Шоғырландыру: бас компанияға УХ не үшін керек
Өндіру саласындағы топтар ең қатты дәл осы жерде ерекшеленеді. Жобалық қаржыландыру бойынша банк топтың ҚЕХС бойынша есептілігін сұрайды, және оны валюталары мен иелік үлестері әртүрлі ондаған компаниядан жинау керек.
1С:Управление холдингом-да бұл былай шешіледі:
- Әр компания есептілік пакетін тапсырады, ол оның ERP немесе Бухгалтерия базасынан жүктеледі.
- Есептілік ҚЕХС-ке трансформациямен немесе параллель есеппен ауыстырылады. Ірі өндіруші компания үшін көбіне параллель есепті, шағын сервистік компаниялар үшін трансформацияны таңдайды.
- Есептілік берілген ережелер бойынша ұсыну валютасына қайта есептеледі, мысалы баланс баптары – күнгі бағаммен, пайда туралы есеп – кезеңдегі орташа бағаммен.
- Ішкітоптық қызметтер, техниканы жалға беру, қарыздар және сауда үйіне өнім сату салыстыру порталында салыстырылып, алып тасталады.
- Иелік үлестері, оның ішінде жанама үлестер, бақыламайтын қатысушылардың үлесін береді.
Жиі кездесетін қате: топ шоғырландыруды баптайды, бірақ еншілес базалардағы контрагенттер анықтамалығы бірыңғай емес. Сервистік компания бір базада «ТОО Альфа» деп енгізілген, екіншісінде қате басылған басқа БСН-мен. Сонда ТІО салыстыруы ешқашан сәйкес келмейді. Топтың НАҚ-ын шоғырландырудан кейін емес, бұрын ретке келтірген жөн.
Бірлескен кәсіпорындар – өндіру саласындағы тағы бір жиі жағдай. Топ серіктеспен бірге компанияға қатысса, УХ-та ол бірлескен кәсіпорын мәртебесін алады және үлестік қатысу әдісімен есепке алынады. Бұл қалай бапталатыны – «Шоғырландыру периметрі және үлестер» мақаласында.
Ақша және күрделі шығындар
УХ қазынашылығы бас компанияға барлық компаниялардан төлем өтінімдерін, шектен жоғары сомаларды келісуді, шарттар мен АҚҚ баптары бойынша лимиттерді және бүкіл топ бойынша төлем күнтізбесін береді. Мердігерлерге ірі біржолғы төлемдері бар топ үшін бұл әдетте меншік иесіне бірінші байқалатын блок. Толығырақ – «Холдинг қазынашылығы» мақаласында.
Бас компаниядан немесе сауда үйінен өндіруші компанияларға берілетін ішкітоптық қарыздар – әдеттегі жағдай. Олардың есебі мен пайыздары «Ішкітоптық қарыздар және cash pooling» мақаласында талданған.
Күрделі жобаларды – құрылыс, аршу жұмыстары, техника сатып алу – УХ-тың инвестициялық жобалар ішкі жүйесінде жүргізу ыңғайлы: кезеңдер, жоба бюджеті, жоспар-факт. Бұл жобалық кеңсені алмастырмайды, бірақ жоба бойынша ақшаны бір жерге жинайды.
Мұнда жөндеулермен байланыс та бар. Ірі техника бірлігінің күрделі жөндеуі көбіне шағын инвестициялық жобадай тұрады, және оны сол тетік арқылы өткізген дұрыс: өтінім, бюджет, келісу, жоспар-факт. Ағымдағы қызмет көрсету бұл ретте ERP-де, жөндеуге тапсырыстарда қалады.
Банкке есеп: бірінші кездесуде не сұраймыз
Топ «банк ҚЕХС талап етеді» деген міндетпен келгенде, біз алдымен банктің өз талаптарын көрсетуді сұраймыз: нысандар, кезеңділік, тоқсан жабылғаннан кейін тапсыру мерзімдері, аудит керек пе. Модельді таңдау осыған байланысты. Банкке аудиттелген жылдық есеп пен тоқсандық басқару жиынтығы керек болса, әдетте трансформация жетеді. Тоқсандық ҚЕХС есептілігі несие шартының талаптарын тексерумен бірге жүрсе, операцияларға дейінгі егжей-тегжей керек, және ірі өндіруші компанияда параллель есеп өзін ақтайды.
Біз неден бастар едік
Бәрінен бірден емес. Біз былай жасар едік:
- алдымен – өндіруші кәсіпорында ERP-де есеп және ЗУП-та жалақы, өйткені бұл деректерсіз шоғырландыратын ештеңе жоқ;
- қатар – топтың бірыңғай анықтамалықтары: контрагенттер, баптар, өнім номенклатурасы;
- кейін – УХ: банк үшін қазынашылық пен шоғырландыру, бюджеттер – келесі қадам.
Ретін өзгертуге болады. Банк ҚЕХС-ті белгілі бір күнге күтсе, УХ-ты трансформациялық модельде ертерек іске қосады, ал еншілестердің есеп базаларын қатар пысықтайды.
Кеңесші мен бағдарламашының жұмысы – сағатына 22 000 ₸-ден. Жоба қалай жүретіні және оған не кіретіні – 1С:Управление холдингом енгізу бетінде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда жер қойнауын пайдаланушыларға арналған жеке 1С бар ма?
Біз Қазақстанға арналған типтік өнімдерде жұмыс істейміз: ERP, ЗУП, УХ. Салалық міндеттерді баптаумен және конфигурация кеңейтімдерімен жабамыз.
Жер қойнауын пайдаланушының салықтарын 1С есептей ме?
Бұл бөлікті біз әр келісімшарт бойынша және сіздің салық қызметіңізбен бірге бөлек талдаймыз. Бұл мақалада ол жоқ.
1С-та жұмыс істемейтін компанияны шоғырландыруға бола ма?
Иә. УХ есептілікті басқа жүйелерден және енгізу нысандарынан қабылдайды, мысалы шетелдік бас компаниядан.
Жөндеулерді КА-да жүргізуге бола ма?
Негізгі құралдарды – иә, толыққанды ТҚжЖ – жоқ, ол үшін ERP керек. Салыстыру – «КА-дағы жөндеулер және НҚ» мақаласында.
